{"id":88,"date":"2016-11-25T22:41:52","date_gmt":"2016-11-25T21:41:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/?p=88"},"modified":"2016-11-25T22:41:52","modified_gmt":"2016-11-25T21:41:52","slug":"lufta-civile-ne-shqiperi-1943-1944","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/2016\/11\/25\/lufta-civile-ne-shqiperi-1943-1944\/","title":{"rendered":"Lufta Civile n\u00eb Shqip\u00ebri : 1943 &#8211; 1944"},"content":{"rendered":"<h1 align=\"center\"><\/h1>\n<p align=\"center\">(marr\u00eb nga libri &#8220;Vendi q\u00eb z\u00eb Sk\u00ebnderbeu n\u00eb Historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb)<br \/>\nnga Abas Ermenji<\/p>\n<p align=\"justify\">\u00cbsht\u00eb rasti t\u00eb themi dy fjal\u00eb mbi p\u00ebrb\u00ebrjen e q\u00ebndres\u00ebs shqiptare kund\u00ebr pushtimit fashist dhe mbi ndarjen e saj.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kemi par\u00eb sesi, i shtypur prej regjimit t\u00eb Zogut, populli shqiptar jepte p\u00ebrshtypjen e nj\u00eb trupi t\u00eb mpit\u00eb q\u00eb s&#8217;ishte p\u00ebr asgj\u00eb. Mir\u00ebpo, kur mori vesh se usht\u00ebrit\u00eb italiane po e sulmonin Shqip\u00ebrin\u00eb, u \u00e7ua n\u00eb k\u00ebmb\u00eb me nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb re, porsi t&#8217;ishte nj\u00eb popull tjet\u00ebr. S&#8217;k\u00ebrkoi ve\u00e7se arm\u00eb. Por ata q&#8217;e kishin udh\u00ebhequr (ose shtypur) gjer n&#8217;at\u00eb dit\u00eb, e g\u00ebnjyen, e tall\u00ebn dhe e lan\u00eb n\u00eb balt\u00eb. T\u00eb tjer\u00eb politikan\u00eb, q\u00eb ishin mbajtur gjer at\u00ebhere si burra m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, u kthyen me <i> k\u00ebmish\u00ebn e zez\u00eb <\/i> dhe k\u00ebrkonin t&#8217;i mbushnin mendjen gjithkujt se pushtimi i huaj ishte &#8220;\u00e7lirim&#8221;. Natyrisht, ky lloj shpjegimi s&#8217;ia mbushte dot mendjen as popullit as djal\u00ebris\u00eb, por iu dha t\u00eb kuptonin nj\u00eb tjet\u00ebr gj\u00eb: se klasa e politikan\u00ebvet t\u00eb vjet\u00ebr, besnik\u00eb apo kund\u00ebrshtar\u00eb t&#8217;ish-mbretit Zog kishte mbaruar p\u00ebrgjithmon\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kjo e v\u00ebrtet\u00eb e hidhur mund t\u00eb kishte rreziqet e saja, ashtu si\u00e7 i pati. Por faji nuk ishte aq fort i djal\u00ebris\u00eb, e cila ndiqte evolucionin e koh\u00ebvet, se sa i atyre q\u00eb e kishin ulur nacionalizmin shqiptar n\u00eb radh\u00ebn e nj\u00eb treg\u00ebtie flamujsh.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb vendin ton\u00eb s&#8217;kishte pasur rrahje t\u00eb lir\u00eb mendimesh, dhe idet\u00eb e jasht\u00ebme kishin q\u00ebn\u00eb marr\u00eb prej t\u00eb rinjvet n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rr\u00ebmuj\u00ebshme, pa kritik\u00eb, pa komentim. Prandaj nga kontrasti nd\u00ebrmjet mbeturivet mesjetare q\u00eb lidh\u00ebshin tashti edhe me pushtimin e huaj, nga nj\u00ebra an\u00eb, dhe aspiratavet t\u00eb brezit t\u00eb ri, nga ana tjet\u00ebr, mund t\u00eb ndodhnin gj\u00ebra t\u00eb papritura. Fryma q\u00eb mbushte brezin e ri ishte m\u00eb fort dalldisje ndjenjash, q\u00eb duhej <i> b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka e re,<\/i> se sa pun\u00eb mendimesh, <i> \u00e7far\u00eb<\/i> dhe <i> qysh.<\/i> Gj\u00ebja q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb urrenin p\u00ebrgjith\u00ebsisht, ishte k\u00ebthimi n\u00eb regjimet e s\u00eb kaluar\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Gjer at\u00ebhere s&#8217;kishte pasur n\u00eb Shqip\u00ebri ndonj\u00eb l\u00ebvizje komuniste p\u00ebrve\u00e7 disa grupthesh t\u00eb fsheht\u00eb e t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb, q\u00eb shpesh\u00ebher\u00eb vepronin n\u00eb kund\u00ebrshtim me nj\u00ebri-tjetrin dhe q\u00eb askush s&#8217;iu kishte dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, as gjindarm\u00ebria e Zogut. Q\u00eb nga viti 1925 e t\u00ebhu, disa antar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Shoq\u00ebris\u00eb Bashkimi, si Halim Xhelua, Ali Kelmendi e t\u00eb tjer\u00eb, kishin pasur lidhje me Federat\u00ebn Komuniste Ballkanike dhe qen\u00eb munduar t\u00eb p\u00ebrhapnin idet\u00eb e saja nd\u00ebr pun\u00ebtor\u00eb dhe student\u00eb shqiptar\u00eb. Disa prej t\u00eb rinjvet q\u00eb studionin n&#8217;Evrop\u00eb, si n\u00eb Franc\u00eb, n&#8217;Itali e gjetk\u00eb, k\u00ebtheh\u00ebshin me ide komuniste. Por duke pasur Shqip\u00ebria nj\u00eb struktur\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb n\u00eb shumic\u00eb t\u00eb madhe prej fshatar\u00ebsh, pa nj\u00eb klas\u00eb pun\u00ebtor\u00ebsh n\u00eb kuptimin industrior t\u00eb fjal\u00ebs p\u00ebrve\u00e7 ca pak zejtar\u00ebve, l\u00ebvizja komuniste nuk gjente dot nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme. K\u00ebshtu q\u00eb ato ide, n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paqart\u00eb, kllo\u00e7itnin vet\u00ebm n\u00eb disa grupthe t\u00eb rinjsh.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ngritja kund\u00ebr pushtimit t\u00eb huaj qe shtytur nga nj\u00eb frym\u00eb komb\u00ebtare dhe djal\u00ebria e t\u00ebr\u00eb u hodh n\u00ebp\u00ebr demostrata e mbushur me at\u00eb frym\u00eb. Ata q\u00eb i prinin, ishin ar\u00ebsimtar\u00eb t\u00eb rinj shumica, ose edhe atdhetar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, t\u00eb ndritur prej ides\u00eb s\u00eb liris\u00eb komb\u00ebtare dhe t\u00eb p\u00ebrparimit, por jo komunist\u00eb. Ishte zjarri i sh\u00ebnjt\u00eb i komb\u00ebsis\u00eb ai q\u00eb ndezi zemrat n\u00eb Dit\u00ebt e Prillit. Kurse komunist\u00ebvet s&#8217;iu interesonte se \u00e7&#8217;b\u00ebhej nd\u00ebrmjet &#8220;borgjezivet&#8221; italiane dhe shqiptare. Ca muaj m\u00eb von\u00eb, kur u lidh pakti gjermano-sovietik nj\u00ebkoh\u00ebsisht me plasjen e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb bot\u00ebrore, komunist\u00ebt shqiptar\u00eb zun\u00eb t\u00eb mendonin (dhe e thoshin haptas) se ishin m\u00eb t&#8217;af\u00ebrt me regjimet fashist e nazi, t\u00eb cil\u00ebt q\u00ebndronin mbi fuqin\u00eb e organizuar t\u00eb masavet, se sa me &#8220;plutokracit\u00eb&#8221; e Per\u00ebndimit q\u00eb p\u00ebshtet\u00ebshin vet\u00ebm n\u00eb forc\u00ebn e kapitalit. Prej organizimit shtet\u00ebror fashist n\u00eb kolektivizmin komunist s&#8217;ka ve\u00e7se nj\u00eb \u00e7ap p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb, thoshin kuqalash\u00ebt at\u00ebhere. Prandaj ata q\u00eb u arrestuan prej policis\u00eb fashiste n\u00eb koh\u00ebt e para ishin pothuajse q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb nacionalist\u00eb e demokrat\u00eb. Komunist\u00ebt nuk l\u00ebviz\u00ebn p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb Rusia q\u00ebndronte jasht\u00eb Luft\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb s&#8217;e kan\u00eb kuptuar akoma Shqiptar\u00ebt \u00ebsht\u00eb se ndjenja nacionaliste dhe komunizmi jan\u00eb dy veprime t\u00eb kund\u00ebrta q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb pajtohen kurr\u00eb me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. Nacionalizmi \u00ebsht\u00eb dashuria p\u00ebr kombin, p\u00ebr bashkimin dhe lart\u00ebsimin e tij. Kurse komunizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb internacionaliz\u00ebm, i bazuar n\u00eb t\u00eb ashtuquajturin bashkim t\u00eb t&#8217;ashtuquajturit proletariat bot\u00ebror. K\u00ebto dy veprime t\u00eb kund\u00ebrta nuk mund t\u00eb pajtohen n\u00eb nj\u00eb ide t\u00eb vetme, as n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Nacionalist\u00ebt luftonin p\u00ebr t\u00eb mbrojtur kombin e tyre, kurse komunist\u00ebt luftonin p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb revolucionin komunist n\u00eb t\u00ebr\u00eb eg\u00ebrsin\u00eb e tij. P\u00ebr t\u00eb g\u00ebnjyer popullin, komunist\u00ebt b\u00ebnin gjoja sikur luftonin kund\u00ebr pushtimit t\u00eb huaj, por e vetmja gj\u00eb q\u00eb iu interesonte ishte revolucioni komunist, t\u00eb cilin e zbatonin me m\u00ebnyrat m\u00eb t\u00eb tmerr\u00ebshme dhe m\u00eb mizore. Deri sa t\u00eb mos ket\u00eb kuptuar k\u00ebt\u00eb ndryshim n\u00eb mes t\u00eb Ballist\u00ebve dhe t\u00eb komunist\u00ebve, populli shqiptar nuk do t\u00eb kuptoj\u00eb asgj\u00eb nga historia e tij e k\u00ebtyre 50 vjet\u00ebve t\u00eb fundit.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kur dy agjent\u00eb jugosllav\u00eb erdh\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb krijuar partin\u00eb komuniste, n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1941, disa nga udh\u00ebheq\u00ebsit e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare kishin vuajtur dy vjet burgim ose internim n\u00ebp\u00ebr ishujt e Italis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb q\u00ebndresa kund\u00ebr pushtimit fashist ishte p\u00ebrgjithsuar, dhe gjat\u00eb luft\u00ebs italo-greke desh u kthye n\u00eb kryengritje. M\u00eb \u00e7do k\u00ebnd t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ishte \u00e7faqur shpirti komb\u00ebtar me demostrata, hedhje traktesh e vep\u00ebrime t\u00eb tjera. Kjo l\u00ebvizje komb\u00ebtare u lidh n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme q\u00eb u quajt <i> Balli Komb\u00ebtar.<\/i> Duke dashur t\u00eb pajtonte tradit\u00ebn e vjet\u00ebr p\u00ebr nj\u00eb <i> Shqip\u00ebri Ethnike<\/i> dhe krejt t\u00eb <i> pavarur<\/i> me nevojat e riorganizimit ekonomik e shoq\u00ebror t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb, Balli Komb\u00ebtar i shpalli popullit nj\u00eb program t\u00eb shprehur n\u00eb dhjet\u00eb nyja (e prandaj u quajt <i> Dekalog<\/i> ), ku parashikohej lufta p\u00ebr \u00e7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb dhe riorganizimi i jet\u00ebs ekonomike e shoq\u00ebrore t\u00eb vendit mbi nj\u00eb baz\u00eb krejt demokratike. \u00c7\u00ebshtja e regjimit politik, pas \u00e7lirimit t\u00eb vendit, do t\u00eb zgidhej natyrisht me vot\u00ebn e lir\u00eb t\u00eb popullit.<\/p>\n<p align=\"justify\">Komunist\u00ebt shqiptar\u00eb u vun\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje vet\u00ebm kur atdheu i tyre, dometh\u00ebn\u00eb Rusia sovietike, u sulmua prej Hitler-it n\u00eb Q\u00ebrshor 1941. Po edhe at\u00ebhere nuk dinin se \u00e7&#8217;t\u00eb b\u00ebnin as qysh t\u00eb vepronin. Ishin t\u00eb th\u00ebrrmuar n\u00eb grupthe t\u00eb vegj\u00ebl, prej t\u00eb cil\u00ebvet asnj\u00ebri s&#8217;ia l\u00ebshonte rrug\u00ebn tjetrit. M&#8217;i r\u00ebnd\u00ebsishmi duket se ishte grupi i Kor\u00e7\u00ebs, ku b\u00ebnin pjes\u00eb Enver Hoxha dhe Ko\u00e7i Xoxja. Hyrja e Rusis\u00eb n\u00eb Luft\u00eb e vuri n\u00eb l\u00ebvizje motorrin e komunizmit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, dhe dy emisar\u00eb jugosllav\u00eb, Miladin Popovi\u00e7 dhe Dushan Mugosha, q\u00eb t\u00eb dy antar\u00eb t\u00eb komitetit krahinor t\u00eb partis\u00eb komuniste jugosllave p\u00ebr Kosov\u00ebn, u d\u00ebrguan n\u00eb Shqip\u00ebri prej shtabit t\u00eb Titos p\u00ebr t\u00eb formuar dhe kumanduar partin\u00eb komuniste shqiptare. Mbasi Shqiptar\u00ebt p\u00ebrgjithsisht i binden m\u00eb shum\u00eb t\u00eb huajit se sa nj\u00ebri-tjetrit, dy emisar\u00ebt jugosllav\u00eb e kryen plot\u00ebsisht misionin e tyre duke i bashkuar grupthet e ndrysh\u00ebm komunist\u00eb n\u00eb nj\u00eb parti t\u00eb vet\u00ebme, m\u00eb 8 N\u00ebntor 1941. Ata vet\u00eb (Miladini me Dushanin) zgjodh\u00ebn edhe antar\u00ebt e komitetit qendror me Enver Hoxh\u00ebn si sekretar t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Kuptohet vetvetiu se partia komuniste shqiptare ishte si nj\u00eb deg\u00eb e partis\u00eb komuniste jugosllave, dhe t\u00eb d\u00ebrguar\u00ebt e Titos, Miladin Popovi\u00e7i si organizator politik dhe Dushan Mugosha si organizator ushtarak, mbet\u00ebn drejtonj\u00ebsit dhe kumandar\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb partis\u00eb komuniste shqiptare deri pas Luft\u00ebs. M\u00eb von\u00eb arrit\u00ebn edhe t\u00eb tjer\u00eb emisar\u00eb jugosllav\u00eb, si Vukmanovi\u00e7 Tempo-ja me shok\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Se n\u00eb \u00e7&#8217;gjendje ishin komunist\u00ebt shqiptar\u00eb p\u00ebrpara ardhjes s&#8217;emisar\u00ebvet jugosllav\u00eb, e tregon raporti i Miladin Popovi\u00e7it drejtuar komitetit qendror t\u00eb partis\u00eb komuniste jugosllave, m\u00eb 21 Maj 1942: &#8220;Kemi gjetur nj\u00eb kaos t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Ndodh\u00ebshin grupe dhe grupthe (gjith\u00ebsejt tet\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt dy trotskist\u00eb). Seicili prej tyre t\u00ebrhiqte nga ana e tij. Shpesh\u00ebher\u00eb b\u00ebnin edhe &#8220;bashkime&#8221; ose &#8220;marr\u00ebveshje&#8221; p\u00ebr t\u00eb paditur tek neve nj\u00ebri-tjetrin&#8221;.<\/p>\n<p align=\"justify\">Raportet e emisar\u00ebvet jugosllav\u00eb v\u00ebrtetojn\u00eb gjithashtu se, \u00e7&#8217;prej pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb prej Italis\u00eb fashiste (7 Prill 1939) gjer n\u00eb N\u00ebntorin e vitit 1941, komunist\u00ebt shqiptar\u00eb kishin nd\u00ebjtur si t\u00eb mpit\u00eb duke u kacafytur midis tyre dhe s&#8217;kishin lozur asnj\u00eb rol n\u00eb l\u00ebvizjet e brend\u00ebshme t\u00eb popullit shqiptar gjat\u00eb asaj periudhe. (Shih, <i> &#8220;Gjaku i Trath\u00ebtuar&#8221;,<\/i> lib\u00ebr i bardh\u00eb i ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jasht\u00ebme jugosllave, botuar m\u00eb 1949).<\/p>\n<p align=\"justify\">Mir\u00ebpo t&#8217;organizuar dhe t\u00eb shtytur prej emisar\u00ebvet jugosllav\u00eb, u hodh\u00ebn n\u00eb nj\u00eb veprimtari t&#8217;eth\u00ebshme, sidomos n\u00ebp\u00ebr qytetet, duke rekrutuar dhe &#8220;formuar&#8221; antar\u00eb partie, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00ebp\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb e papjekur e n\u00eb njer\u00ebz gjysmak\u00eb, student\u00eb q\u00eb s&#8217;kishin kaluar kurr\u00eb provimet, nx\u00ebn\u00ebs shkolle, shegerta, zejtar\u00eb, pun\u00ebtor\u00eb, vajza t\u00eb pamartuara ose nga ato q&#8217;\u00ebnd\u00ebrronin t\u00eb b\u00ebh\u00ebshin heroina romanxi. K\u00ebta elemente i fanatizuan me an\u00ebn e &#8220;literatur\u00ebs&#8221; komuniste dhe t\u00eb konferencavet t\u00eb tyre, duke p\u00ebrfituar sidomos nga psikoza e nxeht\u00eb e Luft\u00ebs. Me k\u00ebt\u00eb armatur\u00eb kuadrash u hodh\u00ebn pastaj n\u00eb luft\u00eb t\u00eb hap\u00ebt p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb fuqin\u00eb. Ndon\u00ebse q\u00ebllimi i tyre ishte pregatitja e revolucionit komunist p\u00ebr marrjen e fuqis\u00eb, n\u00eb dukje paraqit\u00ebshin sikur b\u00ebnin gjoja luft\u00ebn e \u00e7lirimit komb\u00ebtar kund\u00ebr t\u00eb huajit. Dhe Rusin\u00eb sovietike e paraqitnin si flamurtaren e luft\u00ebs kund\u00ebr fashizmit p\u00ebr \u00e7lirimin e popujvet. Iu premtonin nj\u00ebkoh\u00ebsisht fshatar\u00ebvet reform\u00ebn agrare, dhe gjithkujt liri e begati sa t&#8217;i donte zemra, shkurt, do t\u00eb krijonin nj\u00eb parajs\u00eb q\u00eb populli se kishte par\u00eb as n&#8217;\u00ebnd\u00ebrr. Por mbasi emri <i> komunist<\/i> ting\u00ebllonte keq n\u00eb Shqip\u00ebri, megjith premtimin e parajs\u00ebs, dhe n\u00ebn at\u00eb em\u00ebr nuk mund t\u00eb t\u00ebrhiqnin dot masat e gjera e ndonj\u00eb pjes\u00eb intelektual\u00ebsh &#8220;progresist\u00eb&#8221;, menduan djall\u00ebzisht t\u00eb loznin komedin\u00eb e krijimit t\u00eb nj\u00eb t&#8217;ashtuquajturi &#8220;Front Nacional-\u00c7lirimtar&#8221;, ashtu si\u00e7 kishin b\u00ebr\u00eb partit\u00eb e tjera komuniste tek popujt e Evrop\u00ebs lindore. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim organizuan nj\u00eb mbledhje n\u00eb Pez\u00eb, m\u00eb 16 Shtator 1942, ku kishin thirrur edhe disa nacionalist\u00eb si <i> jallan-shahit\u00eb.<\/i> Ndon\u00ebse ca prej k\u00ebtyre e kuptuan dredhin\u00eb dhe nuk e n\u00ebnshkruan rezolut\u00ebn e Pez\u00ebs, komunist\u00ebt e quajt\u00ebn sikur lidhja u b\u00eb, dhe luft\u00ebn e tyre e vazhduan n\u00ebn mask\u00ebn e &#8220;Frontit Nacional-\u00c7lirimtar&#8221; q\u00eb i fshihte partis\u00eb komuniste turirin e ariut. Kjo mask\u00eb vazhdon edhe sot me t&#8217;ashtuquajturin &#8220;Front Demokratik&#8221; t\u00eb komunist\u00ebvet n\u00eb &#8220;zgjedhjet legjislative&#8221;. Megjith\u00ebq\u00eb manevra e krijimit t\u00eb &#8220;Frontit Nacional-\u00c7lirimtar&#8221; duket e thjesht\u00eb si nj\u00eb lod\u00ebr f\u00ebmij\u00ebsh, g\u00ebnjeu goxha intelektual\u00eb me diploma universitetesh, avoket\u00ebr, doktor\u00eb e profesor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e paguan pastaj gabimin me jet\u00ebn e tyre. Por m&#8217;e keqja ish se g\u00ebnjeu shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb thjesht\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt besuan se komunist\u00ebt luftonin me t\u00eb v\u00ebrtet p\u00ebr at\u00eb program q\u00eb i shpallnin popullit. Edhe k\u00ebta e paguan shtrenjt\u00eb gabimin ose jan\u00eb duke e paguar. Po n&#8217;at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb u g\u00ebnjyen edhe si antar\u00eb partie nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb rinjvet, q\u00eb s&#8217;mund t&#8217;a kuptonin sesi do t&#8217;ishte komunizmi n\u00eb praktik\u00eb. U g\u00ebnjyen t\u00eb pak\u00ebnaqurit, ata q\u00eb pat\u00ebn vuajtur shum\u00eb n\u00ebn regjimet e m\u00ebparshm dhe q\u00eb shkonin me mir\u00ebbesim se komunizmi do t&#8217;iu p\u00ebrmir\u00ebsonte jetes\u00ebn. Por i t\u00ebr\u00eb ai element i t\u00ebrhequr n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dhe q\u00eb kishte nj\u00eb far\u00eb ndienje njer\u00ebzore u kosit m\u00eb von\u00eb. Ata q\u00eb sundojn\u00eb m\u00eb n\u00eb fund dhe mbeten zot\u00ebr t\u00eb situat\u00ebs n\u00eb nj\u00eb parti komuniste jan\u00eb nga gjakpir\u00ebsit m\u00eb mizor\u00eb, nga kriminel\u00ebt m\u00eb shtazarak\u00eb, ambicioz\u00ebt q\u00eb kan\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb \u00e7do pun\u00eb tjet\u00ebr dhe q\u00eb kujtojn\u00eb se t\u00eb gjitha fajet ua kishte sistemi shoq\u00ebror ose njer\u00ebzia mbar\u00eb. Partia komuniste shqiptare zhduku jo vet\u00ebm ata q\u00eb u shoq\u00ebruan me t\u00eb n\u00eb t&#8217;ashtuquajtur\u00ebn &#8220;L\u00ebvizje Nacional-\u00c7lirimtare&#8221;, po edhe t\u00eb gjith\u00eb komunist\u00ebt e or\u00ebs s\u00eb par\u00eb, antar\u00ebt e vjet\u00ebr t\u00eb Komitetit Qendror, kumandar\u00ebt e \u00e7etavet, t&#8217;usht\u00ebris\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 Enver Hoxh\u00ebs dhe Mehmet Shehut, e ndonj\u00eb t\u00eb rralli si Hysni Kapua e Haxhi Lleshi. Gati t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb drejtojn\u00eb aparatin dhe shtetin komunist t\u00eb sotsh\u00ebm jan\u00eb njer\u00ebz t\u00eb krijuar pastaj. K\u00ebshtu, kur k\u00ebndon njeriu sot historin\u00eb e luft\u00ebs s\u00eb komunist\u00ebvet t\u00eb shkruar prej historian\u00ebve t\u00eb regjimit, ka p\u00ebrshtypjen e nj\u00eb vep\u00ebrimi anonim, se p\u00ebrve\u00e7 emravet t&#8217;Enver Hoxh\u00ebs dhe t\u00eb Mehmet Shehut rrall\u00ebhere p\u00ebrmendet ndonj\u00eb tjet\u00ebr. Disa q\u00eb kan\u00eb lozur nj\u00eb rol t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb n\u00eb marrjen e fuqis\u00eb prej komunist\u00ebvet, nuk p\u00ebrmenden gj\u00ebkundi. Kur flitet p\u00ebr formimin e Partis\u00eb dhe t\u00eb t\u00eb parit Komitet Qendror t\u00eb saj, ngjarje q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi kryesore p\u00ebr historin\u00eb e l\u00ebvizjes komuniste shqiptare, e t\u00ebr\u00eb p\u00ebrb\u00ebrja e Komitetit p\u00ebrmblidhet n\u00eb nj\u00eb fjali: &#8220;N\u00eb k\u00ebt\u00eb mbledhje u zgjodh Komiteti Qendror i p\u00ebrkohsh\u00ebm me Enver Hoxh\u00ebn n\u00eb krye&#8221;. Jo vet\u00ebm q\u00eb nuk zihen kurr\u00eb me goj\u00eb emrat e Miladin Popovi\u00e7it dhe t\u00eb Dushan Mugosh\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt ishin ata q\u00eb e zgjodh\u00ebn Komitetin Qendror, q\u00eb e formuan dhe e kumanduan Partin\u00eb komuniste shqiptare, por nuk p\u00ebrmendet asnj\u00eb tjet\u00ebr prej antar\u00ebvet t&#8217;atij komiteti, sepse q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb u q\u00ebruan me pastaj. Mehmet Shehu nuk ishte n\u00eb Shqip\u00ebri n&#8217;at\u00eb koh\u00eb e prandaj nuk p\u00ebrmendet as ky. Po ashtu kur flitet p\u00ebr mbledhjen e Pez\u00ebs prej s\u00eb cil\u00ebs dolli i ashtuquajturi &#8220;Front Nacional-\u00c7lirimtar&#8221;, nga ana komuniste p\u00ebrmenden vet\u00ebm Enver Hoxha dhe Nako Spiru. A ka prov\u00eb m\u00eb t\u00eb qart\u00eb nga kjo p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar se me \u00e7far\u00eb mjetesh dhe m\u00ebnyrash mbahet n\u00eb k\u00ebmb\u00eb ajo parti?<\/p>\n<p align=\"justify\">Balli Komb\u00ebtar, n\u00eb fillim, nuk i dha shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi l\u00ebvizjes komuniste, duke e menduar si nj\u00eb pun\u00eb rruga\u00e7\u00ebsh q\u00eb nuk do t\u00eb gjenin dot p\u00ebshtetje n\u00ebp\u00ebr fshatra. Kur e kuptoi gabimin, ishte tep\u00ebr von\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, edhe komunist\u00ebt pat\u00ebn kujdes n\u00eb fillim t&#8217;a vinin n\u00eb gjum\u00eb Ballin Komb\u00ebtar duke folur mir\u00eb p\u00ebr disa nga krer\u00ebt e tij, q\u00eb k\u00ebshtu t\u00eb mos gjenin kund\u00ebrshtim n\u00ebp\u00ebr krahina. Balli Komb\u00ebtar i la t\u00eb lir\u00eb deri sa ata l\u00ebshuan rr\u00ebnj\u00ebt e tyre si nj\u00eb ferr\u00eb e keqe.<\/p>\n<p align=\"justify\">Sipas historis\u00eb s\u00eb shkruar prej komunist\u00ebvet, Balli Komb\u00ebtar u formua nga fundi i vitit 1942, &#8220;me nxitjen e pushtu\u00ebsve italian\u00eb&#8221;, p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar bashkimin e forcavet atdhetare antifashiste q\u00eb u b\u00eb n\u00eb mbledhjen e Pez\u00ebs n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Partis\u00eb komuniste. Sikur t&#8217;ishte e v\u00ebrtet\u00eb kjo, Balli Komb\u00ebtar do t&#8217;a kishte shtypur fare leht\u00eb n&#8217;at\u00eb koh\u00eb Partin\u00eb komuniste, e cila porsa kish nisur t\u00eb shtrihej jasht\u00eb qytetevet. Por historia e shkruar prej komunist\u00ebvet \u00ebsht\u00eb, si gjith\u00eb t\u00eb tjerat, nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr e pregatitur n\u00eb zyrat e propagand\u00ebs. Nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi se n\u00eb \u00e7far\u00eb date Balli Komb\u00ebtar u \u00e7faq me k\u00ebt\u00eb em\u00ebr. Puna \u00ebsht\u00eb se ai p\u00ebrb\u00ebhej prej atdhetar\u00ebsh q\u00eb e kishin kund\u00ebrshtuar pushtimin fashist q\u00eb m\u00eb 1939, q\u00eb kishin dyndur demostratat, dhe q\u00eb disa prej tyre kishin hequr dy vjet burgim ose internim n\u00ebp\u00ebr ishujt e Italis\u00eb. E \u00e7&#8217;kishin b\u00ebr\u00eb komunist\u00ebt gjat\u00eb asaj kohe? Asgj\u00eb deri n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1941, si\u00e7 e v\u00ebrtetojn\u00eb raportet e emisar\u00ebve jugosllav\u00eb; por asgj\u00eb si\u00e7 e v\u00ebrtetuan edhe ata vet\u00eb kur e kritikuan q\u00ebndrimin e tyre n\u00eb rezolut\u00ebn e s\u00eb par\u00ebs mbledhje t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb Partis\u00eb, mbajtur n\u00eb Labinot t&#8217;Elbasanit, n\u00eb Mars 1943. (Shih, <i> &#8220;Gjaku i Trath\u00ebtuar&#8221;<\/i> , ed. italisht, f. 4). Pastaj, sikur Balli Komb\u00ebtar t\u00eb kishte q\u00ebn\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb &#8220;e nxitur prej pushtu\u00ebsve italian\u00eb&#8221;, si pranoi Partia komuniste t\u00eb b\u00ebnte lidhje me at\u00eb n\u00eb mbledhjen e Mukajt, n\u00eb Gusht 1943?<\/p>\n<p align=\"justify\">Gj\u00ebja q\u00eb duhet hedhur kategorikisht posht\u00eb n\u00eb lidhje me ngjarjet e asaj-kohe \u00ebsht\u00eb theoria komuniste e <i> luft\u00ebs s\u00eb klas\u00ebvet,<\/i> e cila s&#8217;u v\u00ebrtetua gj\u00ebkundi n\u00eb Shqip\u00ebri, as n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e asaj partie as n\u00eb shkaqet e luft\u00ebs v\u00ebllavras\u00ebse. Sepse ndarja midis atyre q\u00eb muar\u00ebn an\u00ebn e Partis\u00eb komuniste dhe t\u00eb tjer\u00ebvet q\u00eb u lidh\u00ebn me Ballin Komb\u00ebtar nuk u p\u00ebshtet n&#8217;asnj\u00eb kriter klas\u00ebsh n\u00eb kuptimin ekonomik t\u00eb fjal\u00ebs. Sepse nuk mund t\u00eb thuhet q\u00eb mal\u00ebsor\u00ebt e veriut, t\u00eb cil\u00ebt nuk l\u00ebviz\u00ebn fare, ishin m\u00eb t\u00eb pasur nga ata t\u00eb jug\u00ebs; ose, n\u00eb jug\u00eb, Orthodoksit, q\u00eb u b\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht komunist\u00eb, ishin m\u00eb t\u00eb vobekt\u00eb nga Mysliman\u00ebt. Kor\u00e7a, q\u00eb u tregua qyteti m\u00eb komunist i Shqip\u00ebris\u00eb, ishte nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe m&#8217;i pasuri. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb komunist\u00ebt t\u00ebrhoq\u00ebn n&#8217;an\u00eb t\u00eb tyre, duke e magjepsur me \u00ebnd\u00ebrra, nj\u00eb pjes\u00eb t&#8217;asaj kategorie shoq\u00ebrore q\u00eb s&#8217;kishte pasur buk\u00eb t\u00eb hante; por pjesa m&#8217;e madhe e saj, sidomos fshatar\u00ebsia, u rreshtua n\u00eb Ballin Komb\u00ebtar. Pati n\u00eb k\u00ebt\u00eb organizat\u00eb mjaft djem t\u00eb popullit, kurse djem e vajza t\u00eb bejler\u00ebve e t\u00eb treg\u00ebtar\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj, t\u00eb cil\u00ebvet s&#8217;iu mungonte asgj\u00eb, u b\u00ebn\u00eb komunist\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mbasi natyra e l\u00ebvizjevet politike lidhet me mend\u00ebsin\u00eb dhe shkall\u00ebn e zhvillimit shoq\u00ebror t\u00eb nj\u00eb populli, si Partia komuniste ashtu edhe Balli Komb\u00ebtar baz\u00ebn e tyre e pat\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs, mandej u shtrin\u00eb n\u00eb t\u00eb Mesmen dhe fort pak n&#8217;at\u00eb t\u00eb veriut. N\u00eb veri, ndon\u00ebse lidhjet e popullit pas krer\u00ebve e bajraktareve ishin dob\u00ebsuar fare &#8211; dhe askush prej k\u00ebtyre nuk mund t\u00eb ngrinte njer\u00ebz pa iu paguar t\u00eb holla &#8211; prapseprap\u00eb kuptimi politik kishte mbetur i ngusht\u00eb, brenda horizontit t\u00eb krahin\u00ebs. Kurse n\u00eb jug\u00eb, mend\u00ebsia e popullit dhe zhvillimi shoq\u00ebror i tij nuk i duronin m\u00ebnyrat bajraktariste t\u00eb qeverimit, prandaj aty do t\u00eb kishte me doemos nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb rrept\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb rend t\u00eb ri, sidomos q\u00eb klasa drejtonj\u00ebse e vjet\u00ebr kishte mbaruar p\u00ebrgjithmon\u00eb. Prandaj theatri kryesor i l\u00ebvizjevet dhe i luft\u00ebs civile u b\u00eb Shqip\u00ebria e jug\u00ebs. P\u00ebr fat t\u00eb keq, ndon\u00ebse populli shqiptar, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, ishte shk\u00ebputur prej lidhjevet shoq\u00ebrore t\u00eb vjetra, nuk ishte pjekur akoma p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb rend t\u00eb ri t\u00eb p\u00ebshtetur n\u00eb nj\u00eb ekuilib\u00ebr lirish demokratike: Kjo papjekuri solli luft\u00ebn civile dhe, si p\u00ebrfundim, komunizmin.<\/p>\n<p align=\"justify\">Shkasi i par\u00eb i \u00e7do l\u00ebvizjeje politike \u00ebsht\u00eb psikologjik m\u00eb fort se sa ekonomik, ndon\u00ebse edhe interesi ekonomik hyn si nj\u00eb shtyt\u00ebs i fuqish\u00ebm n\u00eb krijimin e gjendjevet psikologjike. Por sa popuj t\u00eb mjeruar ka q\u00eb nuk l\u00ebvizin fare, dhe sa t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb pasur q\u00eb ndodhen n\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrhershme ! Prandaj edhe k\u00ebtu theorit\u00eb marksiste duhen mbajtur p\u00ebr t\u00eb dyshimta. Si\u00e7 e pam\u00eb m\u00eb sip\u00ebr, n\u00eb Shqip\u00ebri, prirjet e kategorivet t\u00eb ndryshme shoq\u00ebrore p\u00ebr komunizmin ose p\u00ebr Ballin Komb\u00ebtar duhen k\u00ebrkuar m\u00eb shum\u00eb n\u00eb shkaqet psikollogjike se sa ekonomike, dometh\u00ebn\u00eb shpjegimi i tyre do t&#8217;ishte m\u00eb fort pun\u00eb e nj\u00eb psikanalisti se sa e nj\u00eb ekonomisti. Sepse, cilatdo qofshin ar\u00ebsyet ekonomike e shoq\u00ebrore q\u00eb shtronte p\u00ebrpara nj\u00ebri grup ose tjetri, shkaqet e v\u00ebrteta t\u00eb prirjevet t\u00eb tyre andej ose k\u00ebtej q\u00ebndronin p\u00ebr secilin n\u00eb fundet e err\u00ebta t\u00eb pavet\u00ebdij\u00ebs. P\u00ebrgjith\u00ebsisht me komunizmin u hodh\u00ebn ata tek t\u00eb cil\u00ebt ndjenjat komb\u00ebtare ishin mjaft t\u00eb dob\u00ebta, ose kishin q\u00ebn\u00eb dikur mjaft t\u00eb dob\u00ebta tek prind\u00ebt dhe rrethi familiar i tyre. U hodh andej ai lloj elementi q\u00eb s&#8217;beson n&#8217;asnj\u00eb vleft\u00eb komb\u00ebtare a morale, dhe q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb p\u00ebrmbysi \u00e7do gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb vet\u00eb n\u00eb krye t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb si klas\u00eb e re. Nuk mund t\u00eb thuhet se s&#8217;pati fare atdhetar\u00eb n\u00eb Partin\u00eb komuniste. Mund t\u00eb kishte asish q\u00eb besonin se Rusia sovietike do t\u00eb sillte nd\u00ebrmjet popujve dhe komb\u00ebsive t&#8217;Evrop\u00ebs nj\u00eb rregullim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb nga \u00e7&#8217;kishte par\u00eb Shqip\u00ebria deri at\u00ebhere prej fuqivet imperialiste t\u00eb Per\u00ebndimit. Kishte edhe asish q\u00eb kujtonin se, p\u00ebrve\u00e7 komunizmit ose &#8220;Frontit Nacional-\u00c7lirimtar&#8221;, \u00e7do regjim tjet\u00ebr do t&#8217;ishte af\u00ebr-ngjat si ai i Zogut. Por k\u00ebta elemente nuk pat\u00ebn kurr\u00eb nj\u00eb rol udh\u00ebheq\u00ebs dhe m\u00eb n\u00eb fund u q\u00ebruan ca nga ca (si p\u00ebr shembull, Mustafa Gjinishi, Gjergj Kokoshi etj.). N\u00eb krye t\u00eb Partis\u00eb ndodh\u00ebshin dhe mbet\u00ebn ata q\u00eb e mendonin komunizmin jo n&#8217;interes t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb shqiptare, por n\u00eb funksion t\u00eb <i> proletariatit<\/i> bot\u00ebror ose n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Rusis\u00eb sovietike. P\u00ebr t&#8217;i leht\u00ebsuar k\u00ebsaj pesh\u00ebn e luft\u00ebs kundrejt Gjerman\u00ebvet e t\u00ebr\u00eb Shqip\u00ebria duhej t\u00eb b\u00ebhej shkrumb e hi, edhe sikur t\u00eb mbet\u00ebshin gjall\u00eb vet\u00ebm 300 djem e 300 vajza, si\u00e7 thoshte Mehmet Shehu. Si mund t\u00eb quhet <i> komb\u00ebtar<\/i> nj\u00eb mendim e nj\u00eb vep\u00ebrim i k\u00ebtill\u00eb? Tjet\u00ebr pun\u00eb sepse m\u00eb von\u00eb t\u00eb kapur n\u00eb peripetit\u00eb e konfliktit jugosllavo-sovietik, ku rrezikonin jet\u00ebn e tyre, dhe t\u00eb shtr\u00ebnguar nga ato rrethana, k\u00ebta kriminel\u00eb jan\u00eb mbyllur brenda caqevet t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb &#8211; mbasi Kina ndodhet shum\u00eb larg &#8211; dhe na mall\u00ebngjejn\u00eb sot me &#8220;atdhetarin&#8221; e tyre.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kurse me Ballin Komb\u00ebtar shkuan p\u00ebrgjith\u00ebsisht ata q\u00eb k\u00ebrkonin nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb pavarur e demokratike, nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb reformuar e t\u00eb p\u00ebrparuar n\u00eb shembull t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb Per\u00ebndimit. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, ata q\u00eb pajtonin n\u00eb shpirt ndjenj\u00ebn e drejt\u00ebsis\u00eb shoq\u00ebrore me at\u00eb t\u00eb mveht\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare dhe t\u00eb dashuris\u00eb s&#8217;atdheut. Natyrisht, kjo lloj ndarjeje n\u00eb dy drejtime duhet kuptuar n\u00eb vija t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe jo si dy rrath\u00eb t\u00eb hekurt: se pat edhe oportunist\u00eb, p\u00ebrfitonj\u00ebs, njer\u00ebz m\u00eb t\u00eb mir\u00eb ose m\u00eb t\u00eb k\u00ebqij, nga nj\u00ebra an\u00eb e nga tjetra.<\/p>\n<p align=\"justify\">Shqip\u00ebria e jug\u00ebs u b\u00eb theatri kryesor i l\u00ebvizjevet, sepse aty popullsia, duke q\u00ebn\u00eb m&#8217;e zhvilluar, k\u00ebrkonte t&#8217;arrinte n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e plot\u00eb komb\u00ebtare dhe n\u00eb nj\u00eb regjim politik e shoq\u00ebror m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuar. Ndarja e grupeve t\u00eb ndrysh\u00ebm nd\u00ebrmjet Ballit Komb\u00ebtar, q\u00eb desh t\u00eb pajtonte tradit\u00ebn komb\u00ebtare me nj\u00eb regjim politik e shoq\u00ebror n\u00eb shembull t\u00eb Per\u00ebndimit, dhe Partis\u00eb komuniste, q\u00eb donte t\u00eb p\u00ebrmbyste \u00e7do gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar gjoja nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb re, u b\u00eb, si\u00e7 tham\u00eb, p\u00ebr ar\u00ebsye psikologjike m\u00eb fort se sa ekonomike. Ishte e kuptuarshme q\u00eb djal\u00ebria e rr\u00ebmbyer, pun\u00ebtor\u00eb, shegerta e zejtar\u00eb t\u00eb qytetevet, vajza t\u00eb pamartuara dhe aventurier\u00eb t\u00eb \u00e7do lloji t\u00eb hidh\u00ebshin me komunizmin, i cili iu predikonte se dituria dhe parimet morale s&#8217;kishin asnj\u00eb vleft\u00eb dhe se, duke p\u00ebrmbysur rendin shoq\u00ebror t\u00eb deriat\u00ebhersh\u00ebm, do t\u00eb krijonin parajs\u00ebn n\u00eb tok\u00eb si n\u00eb p\u00ebrrallat e Nj\u00ebmij\u00eb-e-Nj\u00eb Net\u00ebvet. Ishte e kuptuarshme gjithashtu q\u00eb shumica e fshatar\u00ebvet, e lidhur pas zakonevet, pas dashuris\u00eb s\u00eb vendit, dhe duke e pasur m\u00eb t\u00eb zhvilluar intuit\u00ebn e realitetit, t&#8217;anonte nga Balli Komb\u00ebtar, sikurse nj\u00eb pjes\u00eb e shkollar\u00ebvet t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm. Por kishte edhe disa ar\u00ebsye psikologjike m\u00eb t\u00eb thella q\u00eb ndihmuan komunizmin. Djemt\u00eb e bejler\u00ebvet, p\u00ebr shembull, q\u00eb e kishin humbur r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb si klas\u00eb e vjet\u00ebr sundonj\u00ebse, u hodh\u00ebn p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb komunizmin p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb krye t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb tjet\u00ebr sistem organizimi. Po ashtu disa bij turkoman\u00ebsh, q\u00eb s&#8217;kishin thithur n\u00eb familje ndjenj\u00eb komb\u00ebtare, si\u00e7 ishte rasti i Mehmet Shehut, i ati i t\u00eb cilit kishte q\u00ebn\u00eb me Rebel\u00ebt m\u00eb 1914. Faktori psikologjik u v\u00ebrtetua gjithashtu n&#8217;an\u00ebn e fevet dhe t\u00eb klerit. Dihet se fet\u00eb lidhen ngusht\u00eb me kultur\u00ebn e koh\u00ebs, e cila formon mend\u00ebsin\u00eb ose bot\u00ebkuptimin e njeriut. Kur kultura ndryshohet n\u00ebp\u00ebr pro\u00e7esin e zhvillimit dhe fet\u00eb mbeten si nj\u00eb anakroniz\u00ebm, jan\u00eb t\u00eb d\u00ebnuara t\u00eb bjen\u00eb posht\u00eb ashtu si\u00e7 kan\u00eb r\u00ebn\u00eb t\u00eb gjitha besimet pagane t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb vjetra. Prandaj Kishat protestante e katolike jan\u00eb duke b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb vazhduarshme p\u00ebr t&#8217;ardhur n\u00eb pajtim me kultur\u00ebn e koh\u00ebs pa u shmangur, natyrisht, nga parimet morale t\u00eb tyre. Kurse n\u00eb fet\u00eb myslimane e orthodokse nuk \u00ebsht\u00eb ose nuk ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e k\u00ebtill\u00eb, kleri i tyre nuk nderohej m\u00eb, ndjenja fetare ishte ftohur, vendin e saj duhej t&#8217;a zinte di\u00e7ka tjet\u00ebr: <i> feja marksiste.<\/i> K\u00ebshtu nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e klerit mysliman, sidomos <i> dervisha<\/i> e <i> shehler\u00eb,<\/i> dhe pothuajse i t\u00ebr\u00eb kleri orthodoks u b\u00ebn\u00eb komunist\u00eb. Por ajo q\u00eb pati r\u00ebnd\u00ebsi vendimtare n\u00eb marrjen e fuqis\u00eb prej komunist\u00ebvet ishte q\u00ebndrimi i popullsis\u00eb orthodokse, e cila p\u00ebrgjith\u00ebsisht p\u00ebrfaqoi komunizmin. Edhe k\u00ebtu nuk hynte si shkak kryesor ar\u00ebsyeja ekonomike, sepse Orthodoksit, duke pasur n\u00eb dor\u00eb treg\u00ebtin\u00eb dhe pothuajse t\u00eb gjitha mjesht\u00ebrit\u00eb, hanin nj\u00eb kafshat\u00eb buk\u00eb m\u00eb mir\u00eb nga shumica e Mysliman\u00ebvet. Por kishte tre shkaqe psikologjik\u00eb: e para, ata q\u00eb kishin q\u00ebn\u00eb dikur grekoman\u00eb nuk mund t\u00eb merrnin ndjenja t\u00eb flakta shqiptare gjat\u00eb nj\u00ebzet vjet\u00ebve, prandaj n\u00eb komunizmin gjenin di\u00e7ka asnjan\u00ebse, as shqiptare as greke; e dyta, n\u00eb pavet\u00ebdij\u00ebn e t\u00ebr\u00eb komunitetit (edhe tek ata q\u00eb kishin q\u00ebn\u00eb atdhetar\u00eb t\u00eb mir\u00eb) mbizot\u00ebronte nj\u00eb ndjenj\u00eb e vjet\u00ebr kundrejt Mysliman\u00ebvet (ndjenja e natyrshme e pakic\u00ebs kundrejt shumic\u00ebs), dhe \u00e7do regjim komb\u00ebtar e shikonin si nj\u00eb sundim t\u00eb <i> bejler\u00ebvet<\/i> dhe <i> t&#8217;agallar\u00ebvet<\/i> ; e treta, mbasi Orthodoksit kishin q\u00ebn\u00eb elementi m&#8217;i dh\u00ebn\u00eb pas pun\u00ebs, pas mjesht\u00ebrivet dhe kurbetevet, ishin m\u00eb t\u00eb gatish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb pranuar iden\u00eb komuniste, t\u00eb cil\u00ebn e gjenin m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb planin shoq\u00ebror dhe ndoshta m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme n\u00eb planin komb\u00ebtar. K\u00ebshtu me t\u00eb hollat q\u00eb vuri n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb komunizmit borgjezia orthodokse, e cila ishte ndoshta m&#8217;e pasura n\u00eb Shqip\u00ebri, dhe me kuadrat q\u00eb i dha partis\u00eb komuniste elementi orthodoks (si propagand\u00eb, organizim, nd\u00ebrlidhje, celulist\u00eb, komisar\u00eb politik\u00eb e sh\u00ebrbime t\u00eb ndryshme), i cili ishte elementi m&#8217;i m\u00ebsuar e m&#8217;i disiplinuar, partia komuniste u b\u00eb nj\u00eb forc\u00eb e patundshme dhe k\u00ebtu q\u00ebndron ar\u00ebsyeja kryesore e triumfit t\u00eb saj. Kor\u00e7a, q\u00eb kishte q\u00ebn\u00eb dikur djepi i l\u00ebvizjes komb\u00ebtare n\u00eb jug\u00eb, u b\u00eb djepi i komunizmit. Ndoshta sepse aty liceu fr\u00ebng dhe lidhjet e shum\u00ebta me kurbetet kishin krijuar nj\u00eb gjendje mendore m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb idet\u00eb komuniste. Kurse si forc\u00eb e armatosur dhe si baz\u00eb ushtarake, krahina q\u00eb i sh\u00ebrbeu m\u00eb shum\u00eb komunizmit ishte Kurveleshi; dhe kjo nuk shpjegohet prej vobek\u00ebsis\u00eb s\u00eb vendit, por sepse Kurveleshasit kan\u00eb q\u00ebn\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb gatish\u00ebm p\u00ebr aventura arm\u00ebsh q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e Turqis\u00eb. P\u00ebr t&#8217;a mbyllur me ar\u00ebsyet psikologjike, duhet t\u00eb shtojm\u00eb se, n\u00eb nj\u00eb psikoz\u00eb lufte, natyra trubullonj\u00ebse e t\u00eb rinjvet, q\u00eb s&#8217;mendojn\u00eb ve\u00e7se vrasje, p\u00ebrmbysje e rr\u00ebmuj\u00eb, pajtohej m\u00eb mir\u00eb me l\u00ebvizjen komuniste q\u00eb i shtynte n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim dhe me &#8220;lavdin\u00eb&#8221; e usht\u00ebrivet sovietike q\u00eb po iu q\u00ebndronin armatavet t\u00eb Hitler-it.<\/p>\n<p align=\"justify\">Si\u00e7 shihet, l\u00ebvizja komuniste, n\u00eb Shqip\u00ebri, nuk ishte <i> luft\u00eb klas\u00ebsh<\/i> as kryengritje proletare.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pas Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jug\u00ebs, Balli Komb\u00ebtar dhe Partia komuniste kishin bazat e tyre edhe n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme dhe n&#8217;at\u00eb t\u00eb veriut. Organizimi i Ballit u p\u00ebrhap n\u00eb Shkod\u00ebr, n\u00eb rrethet e Dukagjinit e t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, por sidomos n\u00eb Kosov\u00eb e krahina t\u00eb Maqedonis\u00eb. Kurse Partia komuniste kishte nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb djal\u00ebris\u00eb s\u00eb Shkodr\u00ebs, disa krer\u00eb t\u00eb Dibr\u00ebs, si Llesh\u00ebt dhe ca familje t\u00eb tjera q\u00eb pat\u00ebn q\u00ebn\u00eb kund\u00ebrshtare t\u00eb Zogut ose mike t\u00eb Jugosllavis\u00eb por mbahej sidomos n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme me baz\u00ebn e Pez\u00ebs. Kurse pjesa m&#8217;e madhe e djal\u00ebris\u00eb, n\u00eb Tiran\u00eb dhe t\u00eb tjera qytete t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Mesme, ishte me Ballin.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mbasi formuan dhe disiplinuan kuadrat n\u00ebp\u00ebr qytetet gjat\u00eb nj\u00eb viti, gjithmon\u00eb nd\u00ebn drejtimin e Miladin Popovi\u00e7it dhe t\u00eb Dushan Mugosh\u00ebs q\u00eb merrnin \u00e7do vendim, ndanin \u00e7do gjyq dhe mbyllnin \u00e7do grindje n\u00eb gjirin e Partis\u00eb, komunist\u00ebt filluan nga atentatet. Vran\u00eb m\u00eb par\u00eb ca agjent\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb policis\u00eb fashiste p\u00ebr t&#8217;i detyruar t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb t\u00eb vih\u00ebshin n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb tyre. Dhe kjo m\u00ebnyr\u00eb vep\u00ebrimi ia arriti aq shpejt dhe aq plot\u00ebsisht q\u00ebllimit, sa q\u00eb s&#8217;do t\u00eb kishte mundur kurr\u00eb asnj\u00eb tjet\u00ebr predikim, ndjenj\u00eb a propagand\u00eb, cilatdo q\u00eb t&#8217;ishin. Sepse, n\u00eb pak koh\u00eb, jo vet\u00ebm policia fashiste shqiptare u vu n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb komunist\u00ebvet dhe i mpronte e i \u00e7onte me veturat e saja prej nj\u00eb qyteti n\u00eb tjetrin, por deri prefektat dhe ish-ministrat e administrat\u00ebs fashiste i mbanin komunist\u00ebt n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e tyre, qoft\u00eb sepse kishin frik\u00eb nga ndonj\u00eb atentat, qoft\u00eb sepse djemt\u00eb dhe vajzat e tyre ishin b\u00ebr\u00eb komunist\u00eb. Tjet\u00ebr pun\u00eb sepse sot n\u00eb m\u00ebrgim ata q\u00eb kan\u00eb mbetur gjall\u00eb prej atyre shk\u00eblqesave s&#8217;pushojn\u00eb s\u00eb predikuari &#8220;bashkimin&#8221; kund\u00ebr komunizmit !<\/p>\n<p align=\"justify\">Kur pat\u00ebn siguruar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb fort\u00eb bazash dhe kuadrash n\u00ebp\u00ebr qytetet, komunist\u00ebt u hap\u00ebn fshatravet p\u00ebr t\u00eb shtir\u00eb n\u00eb dor\u00eb krahinat. Nxuarr\u00ebn n\u00eb &#8220;mal&#8221; sidomos ata q\u00eb kishin kryer vrasje n\u00ebp\u00ebr qytetet dhe ndiq\u00ebshin prej <i> karabinieris\u00eb<\/i> italiane. Por mbasi n\u00ebp\u00ebr fshatra e mal\u00ebsi nuk kishin baza, u ngjit\u00ebn pas disa kriminel\u00ebve t&#8217;arratisur p\u00ebr vrasje e vjedhje, si\u00e7 ishte Myslim Peza n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme, i cili jeton edhe sot me grad\u00ebn gjeneral. N\u00eb qarqet e Beratit dhe t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs gjet\u00ebn si kriminel\u00eb t&#8217;arratisur: nj\u00eb far\u00eb Mestan Ujaniku, q\u00eb kishte vrar\u00eb t\u00eb mbesat e tija p\u00ebr t&#8217;iu marr\u00eb mallin; nj\u00eb far\u00eb Shaqir Kapinova, q\u00eb p\u00ebrdorej n\u00eb koh\u00ebn e Zogut si dor\u00ebvras\u00ebs i fsheht\u00eb me pagim prej atyre q\u00eb kishin p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb gjaqe dhe q\u00eb, n\u00eb koh\u00ebn e pushtimit italian, pati \u00e7farosur t\u00eb t\u00ebr\u00eb nj\u00eb familje barinjsh p\u00ebr t&#8217;iu rr\u00ebmbyer bag\u00ebtit\u00eb; nj\u00eb far\u00eb Riza Kodheli q\u00eb kishte q\u00ebn\u00eb kumandar milicie fashiste; dhe dy shok\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre, Asllan Gurra dhe Agush Gjergjevica. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta i t\u00ebrhoq\u00ebn me t\u00eb hollat q\u00eb paguanin treg\u00ebtar\u00ebt e Kor\u00e7\u00ebs, dhe rreth k\u00ebtyre &#8220;heronjve&#8221; (si\u00e7 i quante m\u00eb von\u00eb emisioni shqip i Radios s\u00eb Londr\u00ebs) formuan \u00e7etat e para komuniste. Po ashtu b\u00ebn\u00eb n\u00ebp\u00ebr krahina t\u00eb tjera. Mbasi u fut\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, krijuan ca nga ca kuadrat fshatare, me nx\u00ebn\u00ebs shkolle, m\u00ebsu\u00ebsa, ish n\u00ebpun\u00ebsa ose graduat\u00eb usht\u00ebrie, zejtar\u00eb e kurbetlinj, sidomos djem ambicioz\u00eb t\u00eb cil\u00ebve iu b\u00ebnin t\u00eb gjitha premtimet dhe iu merrnin mendjen me an\u00ebn e vajzavet t&#8217;ardhura prej qytetesh. P\u00ebr t\u00eb g\u00ebnjyer masat e gjera, b\u00ebnin p\u00ebr vehte klerin dhe ca <i> qelepirxhinj<\/i> fshatrash q\u00eb mbah\u00ebshin si par\u00ebsi. K\u00ebshtu mund\u00ebn t\u00eb krijonin edhe n\u00ebp\u00ebr krahinat celulat e partis\u00eb, \u00e7etat dhe nj\u00ebsit\u00eb ushtarake t\u00eb tyre t\u00eb drejtuara prej komisar\u00ebvet politik\u00eb, ndon\u00ebse n\u00eb dukje kumandoh\u00ebshin prej ndonj\u00eb kapadaiu vendas, i cili nuk luante dot m\u00eb as djathtas as majtas se e ndiente gryk\u00ebn e kobures prapa kok\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Me gjith\u00eb kund\u00ebrshtimin midis tyre, \u00e7etat e Ballit Komb\u00ebtar dhe t\u00eb komunist\u00ebvet nuk erdh\u00ebn n\u00eb p\u00ebrpjekje me arm\u00eb gjer n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1943. Pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb gjat\u00eb asaj kohe, ve\u00e7as ose s\u00eb bashku, disa vep\u00ebrime kund\u00ebr forcavet fashiste duke i detyruar ato t&#8217;i l\u00ebshonin postkumandat e krahinavet dhe t\u00eb mblidh\u00ebshin n\u00ebp\u00ebr qytetet. K\u00ebshtu q\u00ebndresa shqiptare u b\u00eb e d\u00ebgjuar edhe p\u00ebrjashta. M\u00eb 10 Dhjetor 1942 Sekretari i Shtetit Amerikan, Cordell Hull, e p\u00ebrmendi q\u00ebndres\u00ebn e vazhduarshme t\u00eb popullit shqiptar kund\u00ebr forcavet t\u00eb pushtimit fashist, i premtoi ndihm\u00eb, dhe jepte sigurime p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkrahur n\u00eb t&#8217;ardhmen pavar\u00ebsin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Nga nj\u00eb shpallje zyrtare t&#8217;atill\u00eb b\u00ebn\u00eb nj\u00ebri pas tjetrit edhe ministrat e Pun\u00ebve t\u00eb Jasht\u00ebme t&#8217;Anglis\u00eb dhe t\u00eb Rusis\u00eb sovietike. Por shpallja e ministrit britanik, Anthony Eden, p\u00ebr t\u00eb mos zem\u00ebruar Grek\u00ebt, shtonte se kufijt\u00eb e shtetit shqiptar pas Luft\u00ebs, n\u00eb rast se nuk do t\u00eb gjenin dot nj\u00eb rregullim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me fqinj\u00ebt, do t\u00eb bisedoh\u00ebshin edhe nj\u00ebher\u00eb n\u00eb konferenc\u00ebn e paqes.<\/p>\n<p align=\"justify\">Deri n&#8217;at\u00eb koh\u00eb, ndon\u00ebse kishte disa \u00e7eta komuniste aty-k\u00ebtu, pothuajse e t\u00ebr\u00eb masa fshatare e mal\u00ebsore e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jug\u00ebs ishte nd\u00ebn drejtimin e Ballit Komb\u00ebtar. Italian\u00ebt me qeverin\u00eb kuk\u00ebll t\u00eb Mustafa Kruj\u00ebs, kur pan\u00eb se politika e k\u00ebtij p\u00ebr afrimin e rrymavet nacionaliste d\u00ebshtoi, vendos\u00ebn t\u00eb b\u00ebnin nj\u00eb operacion t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb jug\u00eb p\u00ebr t\u00eb shtypur b\u00ebrthamat e q\u00ebndres\u00ebs. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim d\u00ebrguan n\u00eb Vlor\u00eb dhe n\u00eb Berat, dy bazat ngaha do t\u00eb nisej operacioni, fuqi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra prej Italian\u00ebsh dhe mer\u00e7enar\u00ebsh t\u00eb rekrutuar si <i> milici fashiste<\/i> n\u00eb disa mal\u00ebsi t\u00eb veriut. Nga Vlora fuqit\u00eb fashiste u nis\u00ebn p\u00ebr operacion n\u00eb drejtim t\u00eb Mesaplikut. Por tek Ura e Gjormit i priste kumandanti i \u00e7etavet t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar t&#8217;asaj krahine, Hysni Lepenica, i cili i goditi m\u00eb 1 Jenar 1943, i shpartalloi dhe i b\u00ebri t\u00eb k\u00ebtheh\u00ebshin n\u00eb Vlor\u00eb. N&#8217;at\u00eb betej\u00eb mbeti i vrar\u00eb edhe kumandari italian i operacionit, kolonel Clementis.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, auktori i k\u00ebtij studimi ngriti n\u00eb k\u00ebmb\u00eb Skraparin, Tomorric\u00ebn, Nahijen e Beratit, Sulov\u00ebn, dhe rrethoi Beratin. Fuqit\u00eb fashiste q\u00eb ndodh\u00ebshin n\u00eb qytet, duke par\u00eb se \u00e7&#8217;ngjau n\u00eb Vlor\u00eb, nuk guxuan t\u00eb delnin jasht\u00eb por mbet\u00ebn n\u00ebn mprojtien e tanksavet dhe t&#8217;artileris\u00eb. Dy jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, kumanda italiane, duke p\u00ebrdorur t\u00eb gjitha fuqit\u00eb e Beratit dhe t\u00eb Ku\u00e7ov\u00ebs, provoi t&#8217;iu b\u00ebnte nat\u00ebn nj\u00eb rrethim p\u00ebr vdekje \u00e7etavet t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar q\u00eb ndodh\u00ebshin n\u00eb Lapardha. Partia komuniste, e cila kishte agjent\u00eb n&#8217;usht\u00ebrin\u00eb italiane, ishte n\u00eb dijeni t\u00eb k\u00ebtij plani. Dy djelmosha q\u00eb b\u00ebnin pjes\u00eb n\u00eb t\u00eb por q\u00eb kishin simpathi edhe p\u00ebr Ballin, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr auktorin e k\u00ebtij studimi, erdh\u00ebn dhe e lajm\u00ebruan k\u00ebt\u00eb n\u00eb mes t\u00eb nat\u00ebs, pa lej\u00ebn e Partis\u00eb. K\u00ebshtu q\u00eb ky, deri p\u00ebrpara m\u00ebngjezit, mundi t\u00eb merrte masat p\u00ebr t&#8217;i shp\u00ebtuar rrethimit dhe p\u00ebr t&#8217;i v\u00ebn\u00eb Italian\u00ebt kundrejt nj\u00eb befasie nga e cila u t\u00ebrhoq\u00ebn t\u00eb shpartalluar. At\u00ebhere Partia komuniste nuk mungoi t\u00eb hidhte nj\u00eb trakt plot mburrje p\u00ebr kumandarin &#8220;patriot&#8221; t\u00eb Ballit. Mir\u00ebpo sot, kur k\u00ebndon njeriu historin\u00eb e tyre, k\u00ebto ngjarje ose i kalojn\u00eb n\u00eb heshtje ose i paskan b\u00ebr\u00eb ata! Luft\u00ebn e Gjormit e kan\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsuar paturp\u00ebsisht dhe s&#8217;e p\u00ebrmendin fare emrin e Hysni Lepenic\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pas k\u00ebtyre ngjarjeve, qeveria e Mustafa Kruj\u00ebs dha dor\u00ebheqjen, n\u00eb Jenar 1943, dhe u formua nj\u00eb tjet\u00ebr qeveri bejler\u00ebsh n\u00ebn kryesin\u00eb e Eqrem Libohov\u00ebs. Po edhe ky, pas nj\u00eb muaji, ia l\u00ebshoi vendin Maliq Bushatit. Ishte krijuar nj\u00eb gjendje e atill\u00eb q\u00eb asnj\u00eb qeveri fashiste s&#8217;mund t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Gjat\u00eb vitit 1943, fuqit\u00eb e Ballit Komb\u00ebtar u p\u00ebrpoq\u00ebn shum\u00eb her\u00eb me Italian\u00ebt, n\u00eb qarkun e Beratit, sidomos n\u00eb Mallakast\u00ebr, n\u00eb qarqet e Vlor\u00ebs, t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, t&#8217;Elbasanit. Po edhe Partia komuniste erdhi duke u forcuar me an\u00eb t&#8217;organizimit t\u00eb saj, t\u00eb disiplin\u00ebs, t\u00eb dinamizmit t\u00eb t\u00eb rinjvet, t&#8217;enthusiazmit q\u00eb ngjallnin fitoret e usht\u00ebris\u00eb sovietike, dhe sidomos me an\u00ebn e tmerrit dhe t\u00eb zhdukjes rr\u00ebnj\u00ebsore t\u00eb \u00e7do sektarizmi n\u00eb radh\u00ebt e saja.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb prendver\u00ebn e vitit 1943, arriti n\u00eb Shqip\u00ebri i pari mision ushtarak britanik n\u00ebn kumand\u00ebn e kolonelit Maclean. Mbasi misioni pat r\u00ebn\u00eb me parashut\u00eb n\u00eb Greqi, EAM-i grek e p\u00ebrcolli tek komunist\u00ebt shqiptar\u00eb. K\u00ebta desh\u00ebn t&#8217;a mbanin t\u00eb rrethuar, duke i prer\u00eb \u00e7do mund\u00ebsi takimi me qendrat e Ballit Komb\u00ebtar, p\u00ebr t&#8217;a shfryt\u00ebzuar ndihm\u00ebn britanike n&#8217;interes t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb tyre. Auktori i k\u00ebtij studimi d\u00ebrgoi nj\u00eb fuqi n\u00eb mal t\u00eb Leshnj\u00ebs, e cila hyri p\u00ebrmes rojevet komuniste dhe i dor\u00ebzoi kryetarit t\u00eb misionit britanik nj\u00eb shkres\u00eb q\u00eb e ftonte k\u00ebt\u00eb t\u00eb merrte sa me shpejt takim me kumand\u00ebn e Ballit Komb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar identitetin e tij. Takimi u b\u00eb pas pak dit\u00ebsh n\u00eb katundin P\u00ebrrenjas t\u00eb Tomorric\u00ebs. Ndon\u00ebse misioni britanik desh t&#8217;a siguronte Ballin Komb\u00ebtar se ai do t\u00eb tregohej i paansh\u00ebm n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e brend\u00ebshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe se do t\u00eb ndihmonte vet\u00ebm luft\u00ebn kund\u00ebr pushtonj\u00ebsit fashist, u kuptua q\u00eb n\u00eb fillim se Anglia, p\u00ebr t&#8217;i nd\u00ebjtur besnike marr\u00ebveshjes me Rusin\u00eb, ndihmoi deri n\u00eb fund &#8220;L\u00ebvizjen Nacional-\u00c7lirimtare&#8221;, dometh\u00ebn\u00eb komunist\u00ebt. M\u00eb von\u00eb ran\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri me parashuta ose erdh\u00ebn prej Greqie a prej Jugosllavie t\u00eb tjera misione ushtarake britanike, por ndihmat q\u00eb i dhan\u00eb Ballit Komb\u00ebtar qen\u00eb fare t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsishme dhe t\u00eb pap\u00ebrdorshme (pak arm\u00eb anti-ajrore dhe anti-tanks auktorit t\u00eb k\u00ebtij studimi). Kurse komunist\u00ebvet iu dhan\u00eb gjith\u00eb\u00e7ka, arm\u00eb e municione, veshmbathje e t\u00eb holla, dhe k\u00ebta ia tregonin popullit k\u00ebto ndihma si nj\u00eb prov\u00eb q\u00eb nuk ishin komunist\u00eb por &#8220;Nacionial-\u00c7lirimtar\u00eb&#8221; qyshse ndihmoh\u00ebshin edhe prej Anglis\u00eb. Pastaj Radio e Londr\u00ebs dhe, m\u00eb von\u00eb, ajo e Barit i merrnin mendjen njer\u00ebzis\u00eb me propagand\u00ebn q\u00eb b\u00ebnin p\u00ebr L\u00ebvizjen Nacional-\u00c7lirimtare, dometh\u00ebn\u00eb p\u00ebr komunizmin.<\/p>\n<p align=\"justify\">Gjat\u00eb prendver\u00ebs s\u00eb vitit 1943 Italian\u00ebt provuan t\u00eb b\u00ebnin disa operacione shkat\u00ebrronj\u00ebse n\u00ebp\u00ebr ato vende ku mund t\u00eb punonte tanksi dhe kalor\u00ebsia, dometh\u00ebn\u00eb n\u00eb fushat dhe rreth qytetevet. B\u00ebn\u00eb d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha sidomos rreth Fierit dhe n\u00eb Mallakastr\u00ebn e Posht\u00ebme, duke fuqizuar nj\u00eb kriminel t\u00eb vendit, Isa Toska, i cili kreu vrasje, djegie e mizori t\u00eb hatashme. Kjo pat q\u00ebn\u00eb sjellja m&#8217;e keqe e kumand\u00ebs italiane n\u00eb Shqip\u00ebri, e cila iu dha fuqin\u00eb lamash\u00ebvet p\u00ebr t\u00eb kryer mbi popullin ato q\u00eb s&#8217;mund t&#8217;i b\u00ebnte vet\u00eb nj\u00eb usht\u00ebri e rregullt. N\u00eb rrethet e Fierit dhe t\u00eb Mallakastr\u00ebs u vran\u00eb lart nga 2.000 frym\u00eb dhe ran\u00eb mjaft d\u00ebshmor\u00eb t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">T\u00eb ndihmuar nga misionet ushtarake britanike dhe duke par\u00eb se Italis\u00eb fashiste po i qasej fundi, komunist\u00ebt b\u00ebn\u00eb nj\u00eb mbledhje t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm &#8220;Nacional-\u00c7lirimtar&#8221;, gjithmon\u00eb n\u00eb Labinot t&#8217;Elbasanit, n\u00eb fillim t\u00eb Korrikut 1943, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn krijuan &#8220;Shtabin e P\u00ebrgjithsh\u00ebm t&#8217;usht\u00ebris\u00eb nacional-\u00e7lirimtare&#8221; me kumandar Spiro Moisiun dhe komisar politik Enver Hoxh\u00ebn. Nj\u00eb muaj m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 15 Gusht, me armatimin q\u00eb iu dha misioni ushtarak britanik dhe n\u00eb prani t\u00eb tij, formuan n\u00eb Vithkuq t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs Brigad\u00ebn e par\u00eb Sulmu\u00ebse, me kumandar Mehmet Shehun dhe komisar politik Dushan Mugosh\u00ebn. Duhet sh\u00ebnuar k\u00ebtu se, p\u00ebrve\u00e7 armatimit q\u00eb muar\u00ebn nga misionet ushtarake t\u00eb jasht\u00ebme dhe nga Italian\u00ebt e dor\u00ebzuar, komunist\u00ebt kishin mbledhur nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mir\u00eb t&#8217;arm\u00ebvet q\u00eb la me shumic\u00eb usht\u00ebria greke kur u t\u00ebrhoq papritmas, e goditur prej Gjerman\u00ebvet, n\u00eb Prill 1941. Pat\u00ebn mbetur me at\u00eb rast n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs aq arm\u00eb e municione sa t\u00eb luftonin dy &#8220;mbret\u00ebri&#8221;. I t\u00ebr\u00eb ai ferr zjarri e shkat\u00ebrrimi u p\u00ebrdor m\u00eb von\u00eb, n\u00eb Luft\u00ebn civile, prej t\u00eb dy an\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Komunist\u00ebt kishin filluar nga atentatet kund\u00ebr disa antar\u00ebve t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar qysh n\u00eb prendver\u00ebn e vitit 1943. Por i shum\u00ebzuan ato mbasi e ndien vehten m\u00eb t\u00eb fort\u00eb dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht t\u00eb p\u00ebrkrahur, e sidomos pas formimit t\u00eb Brigad\u00ebs s\u00eb I-r\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn Mehmet Shehu desh t&#8217;a pag\u00ebzonte me gjak Ballist\u00ebsh.<\/p>\n<p align=\"justify\">Megjith durimin q\u00eb tregoi Balli Komb\u00ebtar, gjithkush e ndiente me tmerr n\u00eb zem\u00ebr se pun\u00ebt do t&#8217;arrinin fatalisht n\u00eb tragjedin\u00eb e nj\u00eb lufte civile. Kishte kund\u00ebrshti t\u00eb papajtuarshme nd\u00ebrmjet Ballit Komb\u00ebtar dhe Partis\u00eb komuniste. Kjo e fundit drejtohej prej dy emisar\u00ebve jugosllav\u00eb, q\u00ebllimin e t\u00eb cil\u00ebvet e muar\u00ebn vesh edhe komunist\u00ebt vet\u00eb pak m\u00eb von\u00eb. Kurse Balli Komb\u00ebtar ishte nd\u00ebn kryesin\u00eb e Midhat Frash\u00ebrit, udh\u00ebheq\u00ebs i provuar, q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte tradit\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb nacionaliste dhe aspiratat e drejta t\u00eb kombit shqiptar. Balli Komb\u00ebtar mundohej t&#8217;i tregonte popullit sesi q\u00ebndronte e v\u00ebrteta, sesi paraqit\u00ebshin problemet dhe mund\u00ebsit\u00eb e tija dhe si parashihej e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb. Kurse Partia komuniste i tregonte \u00ebnd\u00ebrra fantastike, prralla f\u00ebmij\u00ebsh, dhe e g\u00ebnjente n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb paturpshme duke i th\u00ebn\u00eb s\u00eb bardh\u00ebs &#8220;e zez\u00eb&#8221; dhe s\u00eb zez\u00ebs &#8220;e bardh\u00eb&#8221;. Balli Komb\u00ebtar, q\u00eb mundohej t\u00eb ruante kasollen e bujkut dhe t\u00eb kursente deri pik\u00ebn e gjakut shqiptar &#8211; prandaj e goditte armikun n\u00ebp\u00ebr vende ku s&#8217;mund t\u00eb d\u00ebmtoh\u00ebshm banesat dhe popullsia civile &#8211; ishte gjithmon\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me taktik\u00ebn e komunist\u00ebvet, t\u00eb cil\u00ebt quanin &#8220;luft\u00eb&#8221; disa pushk\u00eb q\u00eb hidhnin mbi forcat fashiste n\u00ebp\u00ebr qendrat e popullsuara, me q\u00ebllim q\u00eb armiku t\u00eb b\u00ebnte p\u00ebr hakmarrje djegie e vrasje n\u00eb mas\u00eb mbi popullin rreth e qark, se ashtu mund t\u00eb shtohej numri i &#8220;proletar\u00ebvet&#8221;, i t&#8217;arratisurvet q\u00eb do t\u00eb shumonin radh\u00ebt komuniste. Nj\u00eb tjet\u00ebr problem q\u00eb e vinte Ballin Komb\u00ebtar n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb papajtuarsh\u00ebm me Partin\u00eb komuniste ishte \u00e7\u00ebshtja e <i> Shqip\u00ebris\u00eb Ethnike.<\/i> Dihej se Kosova e \u00c7am\u00ebria kishin q\u00ebn\u00eb shk\u00ebputur nga zgjedha jugosllave e greke prej fuqivet t\u00eb Boshtit, dhe se bashkimi i tyre me Shqip\u00ebrin\u00eb nuk mund t\u00eb quhej \u00e7\u00ebshtje e rregulluar. Balli Komb\u00ebtar ishte i pari q\u00eb e kuptonte at\u00eb pun\u00eb, dhe \u00e7lirimin e atyre krahinave nuk e lidhte me rrethan\u00ebn e nj\u00eb fitoreje t\u00eb p\u00ebrkohshme t\u00eb Gjermanis\u00eb naziste, por me t\u00eb drejt\u00ebn e vetvendosjes s\u00eb popujvet q\u00eb mbahej si parimi themeltar i Kart\u00ebs s&#8217;Atlantikut, shpallur prej Roosevelt-it dhe Churchill-it m\u00eb 14 Gusht 1941. Q\u00eb popullsia e Kosov\u00ebs, ose edhe e \u00c7am\u00ebris\u00eb, t&#8217;ishin n\u00eb gjendje p\u00ebr t&#8217;a k\u00ebrkuar dhe p\u00ebr t&#8217;a mprojtur at\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, duh\u00ebshin organizuar dhe ndihmuar prej v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb politike. N\u00ebp\u00ebr k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb e kuptonte Balli Komb\u00ebtar \u00e7lirimin e atyre krahinave dhe kjo ishte lufta q\u00eb ai desh t\u00eb b\u00ebnte p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb Ethnike. Por si mund t&#8217;a pranonte nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb Partia komuniste, e cila ishte organizuar dhe drejtohej prej Jugoslllav\u00ebvet? &#8220;Puna e &#8220;Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Madhe&#8221; \u00ebsht\u00eb puna e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb vajtuarshme, \u00ebsht\u00eb vuajtja e v\u00ebllez\u00ebrvet tan\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs; kjo &#8220;Shqip\u00ebri e Madhe&#8221; fashiste \u00ebsht\u00eb lodra e hidhur n\u00eb kurriz t\u00eb popullit ton\u00eb dhe t&#8217;atij t\u00eb Kosov\u00ebs&#8221; &#8211; shkruante Enver Hoxha n&#8217;at\u00eb koh\u00eb. Bravo! Enver, q\u00eb e parashikove aq bukur lumt\u00ebrin\u00eb e ardhshme t\u00eb vellez\u00ebrvet tan\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs!<\/p>\n<p align=\"justify\">Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb larguar fantazm\u00ebn tmerronj\u00ebse t\u00eb luft\u00ebs civile, Balli Komb\u00ebtar duroi t\u00eb gjitha provokimet, shpifjet, cinizmin e komunist\u00ebvet, si edhe vrasjen e sa e sa antar\u00ebve. K\u00ebrkoi me t\u00eb gjitha mjetet t\u00eb vinte n\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje me at\u00eb stuhi prej ferri.<\/p>\n<p align=\"justify\">U duk nj\u00eb \u00e7ast sikur ngjarjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare do t&#8217;i detyronin t\u00eb dy pal\u00ebt t&#8217;afroh\u00ebshin. Trupat britanike dhe amerikane zbrit\u00ebn n\u00eb Siqeli, m\u00eb 10 Korrik 1943. M\u00eb 25 t&#8217;atij muaji ra nga fuqia Mussolini, i arrestuar me urdh\u00ebr t\u00eb mbretit, dhe n&#8217;Itali u formua qeveria e Mareshalit Badoglio, q\u00eb n\u00ebnshkroi arm\u00ebpushimin me Aliat\u00ebt m\u00eb 3 Shtator.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ishte koha p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendime heroike p\u00ebr shp\u00ebtimin e atdheut. Balli Komb\u00ebtar i b\u00ebri thirrje Partis\u00eb komuniste p\u00ebr bashkimin e dy organizatavet n\u00eb nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb vet\u00ebme komb\u00ebtare. Natyrisht, nuk ishte puna q\u00eb nj\u00ebra prej atyre t\u00eb hynte nd\u00ebn urdh\u00ebrat e tjetr\u00ebs; por t\u00eb bashk\u00ebpunonin t\u00eb dyja tok p\u00ebr shp\u00ebtimin e vendit dhe t&#8217;ia linin vot\u00ebs s\u00eb lir\u00eb t\u00eb popullit, zgjedhjen e m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb qeverimit. Pas nj\u00eb takimi t\u00eb par\u00eb midis p\u00ebrfaq\u00ebsonj\u00ebsve t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar dhe t\u00eb Partis\u00eb komuniste, n\u00eb katundin Tapias, af\u00ebr Tiran\u00ebs, m\u00eb 26 t\u00eb Korrikut, u caktua q\u00eb t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb mbledhje e t\u00eb dy pal\u00ebvet n\u00eb Mukaj, nj\u00eb fshat af\u00ebr Kruj\u00ebs, m\u00eb 1 e 2 Gusht 1943. Kjo \u00ebsht\u00eb Mbledhja e Mukajt q\u00eb g\u00ebzoi p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast t\u00ebr\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, por q\u00eb ca dit\u00eb m\u00eb von\u00eb shpresat e saja u mbyt\u00ebn n\u00eb nj\u00eb pus trath\u00ebtie e gjaku.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Mukaj, t\u00eb dy p\u00ebrfaq\u00ebsit\u00eb ran\u00eb n&#8217;ujdi q\u00eb t\u00eb formonin nj\u00eb <i> Komitet<\/i> t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr Shp\u00ebtimin e <i> Shqip\u00ebris\u00eb.<\/i> T\u00eb dy pal\u00ebt do t\u00eb luftonin kund\u00ebr pushtonj\u00ebsit fashist dhe \u00e7do armiku tjet\u00ebr q\u00eb mund t\u00eb sulmonte tok\u00ebn shqiptare. T\u00eb dy pal\u00ebt do t\u00eb luftonin p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb <i> pavarur<\/i> dhe <i> ethnike.<\/i> Forma e regjimit do t\u00eb zgjidhej prej popullit vet\u00eb pas \u00e7lirimit t\u00eb vendit. Komiteti i p\u00ebrbashk\u00ebt do t\u00eb shpallte pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb dhe do t\u00eb shp\u00ebrndahej porsa q\u00eb t\u00eb formohej nj\u00eb qeveri e p\u00ebrkohshme.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kjo marr\u00ebveshje shkaktoi, si\u00e7 tham\u00eb, nj\u00eb g\u00ebzim t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm dhe bota, pas nj\u00eb ankthi aq t\u00eb gjat\u00eb, nisi t\u00eb merrte frym\u00eb lirisht. Por komunist\u00ebt, me shtytjen e emisar\u00ebvet jugosllav\u00eb, e prish\u00ebn marr\u00ebveshjen e Mukajt disa jav\u00eb m\u00eb von\u00eb, n\u00eb nj\u00eb mbledhje q\u00eb b\u00ebn\u00eb n\u00eb Labinot t&#8217;Elbasanit, dhe filluan luft\u00ebn me arm\u00eb kund\u00ebr Ballit Komb\u00ebtar duke e quajtur &#8220;organizat\u00eb fashiste dhe bashk\u00ebpunonj\u00ebse me okupatorin&#8221;.<\/p>\n<p align=\"justify\">Shkakun dhe m\u00ebnyr\u00ebn e prishjes s\u00eb marr\u00ebveshjes s\u00eb Mukajt i tregojn\u00eb mir\u00eb emisar\u00ebt jugosllav\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ishin ata q\u00eb e kumandonin Partin\u00eb komuniste shqiptare. &#8220;Shok\u00ebt delegat\u00eb (shqiptar\u00eb) ran\u00eb n\u00eb Mukaj n\u00eb pozitat e nacionalist\u00ebvet, plot oportuniz\u00ebm, dhe u k\u00ebnaq\u00ebn vet\u00ebm me ndonj\u00eb nd\u00ebrrim t\u00eb thjesht\u00eb fjale ose fjalie&#8221;, shkruanin ata m\u00eb 13 Tetor 1943. Por le t\u00eb nxjerrim k\u00ebtu disa rreshta nga <i> libri i bardh\u00eb<\/i> jugosllav, botuar m\u00eb 1949: &#8220;Disa antar\u00eb t\u00eb Komitetit Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste shqiptare, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt edhe Enver Hoxha, iu jepnin tep\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsi bisedimevet p\u00ebr marr\u00ebveshje me Ballin Komb\u00ebtar dhe nuk donin t\u00eb zbatonin vendimet mbi krijimin e nj\u00eb usht\u00ebrie nacional\u00e7lirimtare (komuniste), pse kishin frik\u00eb se mos zgjuanin dyshime n\u00eb Ballin Komb\u00ebtar dhe d\u00ebshtonte marr\u00ebveshja&#8230; etj.<\/p>\n<p align=\"justify\">&#8220;&#8230;K\u00ebshtu u arrit n\u00eb kapitullimin e turpsh\u00ebm t&#8217;antar\u00ebvet t\u00eb Komitetit Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste shqiptare p\u00ebrpara drejtonj\u00ebsvet t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, n\u00eb Konferenc\u00ebn e Mukajt, m\u00eb 1 dhe 2 Gusht 1943&#8230;<\/p>\n<p align=\"justify\">&#8220;&#8230;N\u00eb rezolut\u00ebn e n\u00ebnshkruar (nd\u00ebrmjet Partis\u00eb komuniste dhe Ballit Komb\u00ebtar), n\u00eb vend t\u00eb p\u00ebrshendetjes &#8220;Vdekje Fashizmit -Liri Popullit&#8221; u vu fjala nacionaliste &#8220;Ja vdekje -Ja Liri&#8221;. Nd\u00ebr detyrat e Komitetit p\u00ebr Shp\u00ebtimin Komb\u00ebtar figuronte edhe krijimi i &#8220;Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Madhe&#8221;, parrull\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn vepronin pushtu\u00ebsit italian\u00eb, gjith\u00eb qeverit\u00eb kuislinge, Balli Komb\u00ebtar dhe trath\u00ebtar\u00ebt e tjer\u00eb&#8230; &#8230;N\u00eb vigjiljen e Konferenc\u00ebs s\u00eb Mukajt, shoku Zvetozar Vukmanovi\u00e7-Tempo kishte arritur rishtaz pran\u00eb selis\u00eb s\u00eb Komitetit Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste shqiptare, q\u00eb ndodhej n\u00eb katundin Kucak\u00eb. N\u00eb mbledhjen e Komitetit Qendror, me k\u00ebrkes\u00ebn dhe insistimin e Ko\u00e7i Xoxes, ai parashtroi pik\u00ebpamjen e tij n\u00eb lidhje me q\u00ebndrimin kundrejt Ballit Komb\u00ebtar&#8230;<\/p>\n<p align=\"justify\">&#8230;Mbasi u vu mir\u00eb \u00e7\u00ebshtja edhe nga ana e Ko\u00e7i Xoxes dhe e shumic\u00ebs s\u00eb Komitetit, u muar m\u00eb n\u00eb fund q\u00ebndrimi q\u00eb duhej: Komiteti Qendror i P.K shqiptare e d\u00ebnoi trath\u00ebtin\u00eb e turpshme t\u00eb Mukajt&#8230;<\/p>\n<p align=\"justify\">&#8230;Menj\u00ebher\u00eb pas Konferenc\u00ebs s\u00eb Mukajt u thirr n\u00eb Labinot Konferenca e dyt\u00eb e Komitetit Qendror t\u00eb &#8220;L\u00ebvizjes Nacional\u00c7lirimtare&#8221;, n\u00eb gji t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs u muar nj\u00eb q\u00ebndrim i qart\u00eb e i prer\u00eb kund\u00ebr Ballit Komb\u00ebtar&#8221;.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ky &#8220;q\u00ebndrim i qart\u00eb e i prer\u00eb&#8221; q\u00eb mori Partia komuniste kund\u00ebr Ballit Komb\u00ebtar, me shtytjen e emisarit jugosllav Vukmanovi\u00e7-Tempo, ishte prishja e marr\u00ebveshjes s\u00eb Mukajt dhe <i> shpallja e Luft\u00ebs civile.<\/i><\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Konferenc\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb Labinotit, e cila u mblodh m\u00eb 4 Shtator, Enver Hoxha, p\u00ebr t\u00eb lar\u00eb vehten e tij p\u00ebrpara emisar\u00ebvet jugosllav\u00eb, tregohet m&#8217;i rrept\u00eb nga t\u00eb tjer\u00ebt kund\u00ebr Ballit Komb\u00ebtar, marr\u00ebveshjes s\u00eb Mukajt dhe atyre q\u00eb e n\u00ebnshkruan:<\/p>\n<p align=\"justify\">&#8220;\u00c7\u00ebshtja e independenc\u00ebs u bisedua gjat\u00eb, po ashtu edhe \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs. Kjo \u00e7\u00ebshtje ka sh\u00ebrbyer edhe p\u00ebr Mustafa Kruj\u00ebn si moll\u00eb sherri, grindjeje e p\u00ebr\u00e7arjeje&#8230; Lufta jon\u00eb nacional-\u00e7lirimtare \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb popujsh, e p\u00ebrbashk\u00ebt, krahas me aleat\u00ebt kund\u00ebr Boshtit&#8230; Populli shqiptar, q\u00eb ka vuajtur, nuk do t\u00eb doj\u00eb t\u00eb skllav\u00ebroj\u00eb tjetrin, q\u00eb ka vuajtur si ai, e k\u00ebsisoj reciprokisht. Kjo luft\u00eb i ka bashkuar popujt&#8230; Ne kemi mprojtjen e Bashkimit Sovietik, mprojt\u00ebsin e shteteve t\u00eb vogla dhe t\u00eb gjith\u00eb popujve&#8230; Pra vet\u00eb popullsit\u00eb n\u00eb mes t\u00eb tyre, n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb merren vesh dhe do t\u00eb vendosin se nga t\u00eb shkojn\u00eb&#8230; Delegat\u00ebt tan\u00eb kan\u00eb diskutuar por nuk kan\u00eb ditur t\u00eb mbrojn\u00eb pik\u00ebpamjet e tyre dhe e n\u00ebnshkruan pro\u00e7es-verbalin (e vendimevet t\u00eb Mukajt). U shtua edhe nj\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr: &#8220;Shqip\u00ebria Etnike&#8221;. K\u00ebshtu q\u00eb pranohet teza e Ballit Kamb\u00ebtar, i cili nuk b\u00ebn luft\u00eb nacional-\u00e7lirimtare por lufton kund\u00ebr nesh&#8230;&#8221; (Shih vepr\u00ebn Enver Hoxha, botuar n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 1968, v\u00ebllim i I-r\u00eb, faqe 357-360).<\/p>\n<p align=\"justify\">Kok\u00eb e madhe politike ky Enver Hoxha! E parashihte se n\u00eb Kosov\u00eb popullsit\u00eb do t\u00eb merr\u00ebshin vesh vet\u00eb n\u00eb mes t\u00eb tyre se nga t\u00eb shkonin, dhe se Bashkimi Sovietik do t\u00eb mpronte shtetet e vogla dhe gjith\u00eb popujt! Ashtu ngjau me t\u00eb v\u00ebrtet pastaj&#8230; si\u00e7 po e sheh sot t\u00ebr\u00eb bota, deri edhe koka e Enver Hoxh\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pak dit\u00eb pas Konferenc\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb Labinotit, ku u d\u00ebnua mendimi i <i> Shqip\u00ebris\u00eb Ethnike<\/i> dhe Enver Hoxha provoi me argumenta aq t\u00eb forta se popullsit\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb do t\u00eb merr\u00ebshin vesh vet\u00eb midis tyre se nga t\u00eb shkonin, batalioni komunist i Haxhi Lleshit hyri n\u00eb Dibr\u00ebn e Madhe, mbasi ndodhej af\u00ebr dhe s&#8217;kishte mbetur aty asnj\u00eb autoritet, dhe ngriti menj\u00ebher\u00eb k\u00ebshillin nacional-\u00e7lirimtar t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej Shqiptar\u00ebve dhe Maqedonasve (ndon\u00ebse k\u00ebta t\u00eb fundit s&#8217;jan\u00eb as dhjet\u00eb p\u00ebr qind n\u00eb Dibr\u00ebn e Madhe). Kur \u00e7&#8217;t\u00eb d\u00ebgjoj\u00eb njeriu? Partia komuniste jugosllave, me an\u00ebn e dy letrave n\u00ebnshkruar prej Vukmanovi\u00e7-Tempos, me dat\u00eb 13 dhe 23 Shtator 1943, l\u00ebshoi rrufet\u00eb mbi Komitetin Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste shqiptare duke k\u00ebrkuar largimin e menj\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb batalionit t\u00eb Haxhi Lleshit nga Dibra e Madhe si edhe v\u00ebnien e shtabit shqiptar n\u00ebn kumand\u00ebn e shtabit maqedonas. Dhe Enver Hoxha i paturpsh\u00ebm ankohej sesi Vukmanovi\u00e7-Tempo-ja &#8220;akuzonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shpif\u00ebse shokun Haxhi Lleshi, komisar\u00ebt politik\u00eb shqiptar\u00eb dhe Komitetin Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste shqiptare si <i> shovinist\u00eb<\/i> dhe <i> shqiptarom\u00ebdhenj<\/i> &#8220;. K\u00ebto dy fjal\u00ebt e fundit i quante si nj\u00eb njoll\u00eb Enver Hoxha! Kurse Jugosllav\u00ebt nuk ishin jugosllovom\u00ebdhenj kur s&#8217;pranonin t\u00eb shkelte k\u00ebmb\u00eb ushtari shqiptar n\u00eb Dibr\u00ebn e Madhe ndon\u00ebse aty popullsia ishte n\u00ebnt\u00ebdhjet\u00eb p\u00ebr qind shqiptare, kur desh\u00ebn m\u00eb von\u00eb t\u00eb merrnin Triesht\u00ebn e t\u00eb tjera toka, dhe k\u00ebrkuan t&#8217;a b\u00ebnin Shqip\u00ebrin\u00eb republik\u00eb t\u00eb shtat\u00eb t\u00eb Jugosllavis\u00eb! (Shih mbi ngjarjen e sip\u00ebrme, vepr\u00ebn Enver Hoxha, v\u00ebllim i I-r\u00eb, faqe 391 dhe 508).<\/p>\n<p align=\"justify\">Porsa e prishi marr\u00ebveshjen e Mukajt, Partia komuniste ose &#8220;L\u00ebvizja nacional-\u00e7lirimtare&#8221;, duke e paditur Ballin Komb\u00ebtar si organizat\u00eb &#8220;fashiste&#8221; e &#8220;tradh\u00ebtare&#8221; dhe duke e mbuluar me t\u00eb gjitha t\u00eb zezat, e goditi befas q\u00eb prapa krah\u00ebvet, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur ky po pregatitej t&#8217;iu q\u00ebndronte trupavet gjermane, t\u00eb cilat po zbrisnin p\u00ebr t\u00eb z\u00ebn\u00eb vendin e usht\u00ebris\u00eb italiane t\u00eb kapitulluar. Atentatet filluan n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt kund\u00ebr antar\u00ebvet t\u00eb Ballit, me nj\u00eb eg\u00ebrsi q\u00eb s&#8217;ishte par\u00eb kurr\u00eb nd\u00ebrmjet Shqiptar\u00ebsh. Kudo q\u00eb u kap\u00ebn njer\u00ebz t\u00eb k\u00ebsaj organizate (t\u00eb cil\u00ebt nuk e prisnin nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb k\u00ebtill\u00eb) u vran\u00eb e u ther\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb barbare, shpesh\u00ebher\u00eb duke iu nxjerr\u00eb syt, duke iu prer\u00eb vesh\u00eb e hund\u00eb ose duke iu thyer kockat n\u00eb tortura. N\u00eb nj\u00eb grop\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb zbuloi Balli Komb\u00ebtar tek P\u00ebrroi i Shipk\u00ebs (n\u00eb qarkun e Kor\u00e7\u00ebs), n\u00eb Jenar 1944, gjeti 185 kufoma t&#8217;an\u00ebtar\u00ebvet t\u00eb tij, masakruar n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb \u00e7njer\u00ebzore, ku, midis cenevet te tjera, kishte edhe te rjepur ose t\u00eb mbathur p\u00ebr s\u00eb gjalli me gozhd\u00eb e potkonj kali. M\u00eb 21 Tetor 1943, Mehmet Shehu zuri af\u00ebr Lushnj\u00ebs 68 bujq\u00ebr, ushtar\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb t\u00eb Ballit, dhe i vrau q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb mbasi i vuri t\u00eb hapnin m\u00eb par\u00eb grop\u00ebn e tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. As f\u00ebmij\u00ebt nuk i shp\u00ebtonin dot thik\u00ebs s\u00eb komunist\u00ebvet. N\u00eb Gjirokast\u00ebr, p\u00ebr shembull, kur vran\u00eb barbarisht nj\u00eb grup nacionalist\u00ebsh nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt edhe Muzafer Shehun, nuk kursyen as t\u00eb birin e k\u00ebtij pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vje\u00e7ar, Duron, t\u00eb cilin e ther\u00ebn me thik\u00eb p\u00ebrpara syvet dhe n\u00ebp\u00ebr duart e s&#8217;\u00ebm\u00ebs. Ngado q\u00eb shkonin komunist\u00ebt digjnin me ur\u00eb n\u00eb dor\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e Ballist\u00ebvet, dometh\u00ebn\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e fshatar\u00ebvet t\u00eb Tosk\u00ebris\u00eb nd\u00ebrtuar me djers\u00eb kurbetesh. \u00c7do laro q\u00eb kumandonte pes\u00eb veta, <i> komisar politik<\/i> a sido q\u00eb t\u00eb quhej, kishte t\u00eb drejt\u00ebn t&#8217;i b\u00ebnte &#8220;gjyqin e popullit&#8221; cilitdo, dometh\u00ebn\u00eb t&#8217;i fuste nj\u00eb plumb n\u00eb kok\u00eb duke mbajtur nj\u00eb sh\u00ebnim n\u00eb defter. Dhe n\u00eb nj\u00eb psikoz\u00eb t&#8217;atill\u00eb, merret me mend se sa t\u00eb zellsh\u00ebm tregohen zuzar\u00ebt e ndyr\u00eb q\u00eb b\u00ebhen prej nj\u00eb dite n\u00eb tjetr\u00ebn gjykat\u00ebs sovran\u00eb mbi jet\u00ebn e njer\u00ebzvet! K\u00ebshtu q\u00eb vrasjet e tyre m\u00eb \u00e7do rast e m\u00eb \u00e7do vend u b\u00ebn\u00eb si nj\u00eb gj\u00eb e p\u00ebrdit\u00ebshme, e zakonshme, sa q\u00eb arrit\u00ebn, si tek Macbeth-i i Shakespeare-it, t\u00eb mos i b\u00ebnin m\u00eb p\u00ebrshtypje askujt, as gravet dhe f\u00ebmij\u00ebvet!<\/p>\n<p align=\"justify\">Nj\u00eb mizori e k\u00ebtill\u00eb nuk ishte par\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri as prej Grek\u00ebvet dhe Serbo-Malazezvet m\u00eb 1913-1914. Por k\u00ebt\u00eb radh\u00eb ishte shum\u00eb m&#8217;e dh\u00ebmbshme, shum\u00eb m\u00eb tragjike, kur Shqiptari ia b\u00ebnte Shqiptarit! E p\u00ebrse t&#8217;i quajm\u00eb <i> Shqiptar\u00eb<\/i> ose <i> njer\u00ebz<\/i> ata mohonj\u00ebs-gjakpir\u00ebs t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb, q\u00eb s&#8217;kan\u00eb asgj\u00eb njer\u00ebzore n\u00eb vetvehte? Vep\u00ebrimet e tyre s&#8217;kan\u00eb shembuj as n\u00eb historin\u00eb e Mongol\u00ebvet t\u00eb Koh\u00ebs s\u00eb Mesme dhe ngjajn\u00eb vet\u00ebm me ato t\u00eb kanibal\u00ebvet t&#8217;Afrik\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">I v\u00ebn\u00eb p\u00ebrpara k\u00ebsaj gjendjeje, Balli Komb\u00ebtar u mundua t&#8217;i q\u00ebndronte furtun\u00ebs. Mblodhi fuqit\u00eb e tija dhe iu k\u00ebtheu arm\u00ebt arm\u00ebvet komuniste. P\u00ebrleshja qe e rrept\u00eb, gjakderdh\u00ebse, shkat\u00ebrronj\u00ebse. S&#8217;mbet fshat, s&#8217;mbet sht\u00ebpi pa u p\u00ebrgjakur, pa u p\u00ebrzhitur.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mbasi komunist\u00ebt kishin n\u00eb k\u00ebmb\u00eb disa nj\u00ebsi ushtarake vazhdimisht n\u00eb l\u00ebvizje, t&#8217;organizuara me ndihm\u00ebn e misionevet britanike, i p\u00ebrdor\u00ebn ato p\u00ebr t&#8217;a tronditur Ballin me befasi. K\u00ebshtu n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1943 u krijua nj\u00eb rr\u00ebmuj\u00eb e sh\u00ebmtuar, e cila ndryshonte sipas rastevet dhe krahinavet: atje ku komunist\u00ebt ishin m\u00eb t\u00eb fort\u00eb, i sulmonin fuqit\u00eb e Ballit pa m\u00ebshir\u00eb, por n\u00ebp\u00ebr krahina ku ishin m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb b\u00ebnin me Ballist\u00ebt marr\u00ebveshje lokale, t\u00eb cil\u00ebn e prishnin menj\u00ebher\u00eb porsa t&#8217;iu vinte ndonj\u00eb ndihm\u00eb, duke ua hedhur natyrisht p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb kumandavet t\u00eb Ballit. P\u00ebrpjekjet ishin t\u00eb p\u00ebrditshme si nj\u00eb s\u00ebmundje kronike, duke ndryshuar form\u00eb dhe p\u00ebrpjes\u00ebtim sipas vendit dhe rastevet. Prandaj \u00ebsht\u00eb shum\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb tregohet me holl\u00ebsi nj\u00eb luft\u00eb civile, sepse aty nuk ka vija usht\u00ebrish frontale kundrejt nj\u00ebra-tjetr\u00ebs, por ndahen deri katundet e lagjet n\u00eb dy parti t\u00eb kund\u00ebrta, dhe deri familjet (pat q\u00eblluar t\u00eb kishte edhe v\u00ebll\u00ebzer q\u00eb merrnin an\u00eb t\u00eb ndryshme ).<\/p>\n<p align=\"justify\">E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb q\u00eb Balli Komb\u00ebtar, ndon\u00ebse si num\u00ebr kishte shumic\u00ebn e madhe t\u00eb fshatar\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb shkollar\u00ebvet, si forc\u00eb luftonj\u00ebse u pa qysh n\u00eb fillim se ishte i nj\u00eb shkalle m\u00eb t&#8217;ul\u00ebt, dhe kjo p\u00ebr disa ar\u00ebsye t\u00eb brend\u00ebshme (n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, ajo e organizimit) dhe rrethana t\u00eb jasht\u00ebme.<\/p>\n<p align=\"justify\">Po tregojm\u00eb m\u00eb par\u00eb ar\u00ebsyet e brend\u00ebshme. Partia komuniste ishte nisur qysh n\u00eb fillim me iden\u00eb e revolucionit komunist p\u00ebr marrjen e fuqis\u00eb, duke p\u00ebrdorur teknik\u00ebn e organizimit dhe t\u00eb gjitha metodat (t\u00eb xhveshura nga \u00e7do nd\u00ebrgjegje morali) q\u00eb pat\u00ebn q\u00ebn\u00eb provuar n\u00eb Bashkimin Sovietik. Ajo formoi m\u00eb par\u00eb kuadrat n\u00ebp\u00ebr qytetet me elemente q\u00eb mund t\u00eb disiplinoh\u00ebshin dhe t\u00eb fanatizoh\u00ebshin n&#8217;ideologjin\u00eb marksiste si n\u00eb nj\u00eb fe t\u00eb re. P\u00ebr t\u00eb mbajtur nj\u00ebsin\u00eb e partis\u00eb, shtypi e \u00e7farosi pa m\u00ebshir\u00eb \u00e7do sektariz\u00ebm, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb donin t\u00eb b\u00ebnin m\u00eb kok\u00eb t\u00eb tyre duke formuar grupthe t\u00eb vegj\u00ebl, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht natyra e Shqiptar\u00ebvet. Dhe k\u00ebtij q\u00ebllimi mundi t&#8217;ia arrinte jo vet\u00ebm sepse m\u00ebnyra e organizimit t\u00eb saj, e p\u00ebshtetur n\u00eb terror dhe n\u00eb spiunimin e nj\u00ebri-tjetrit, e b\u00ebn t\u00eb mundsh\u00ebm, po edhe sepse partia kumandohej prej t\u00eb huajvet dhe paraqitej si di\u00e7ka sip\u00ebrnjer\u00ebzore, e rrethuar me nj\u00eb mistik\u00eb, si dikur sh\u00ebnjt\u00ebria e kalifit, e patrikut ose e pap\u00ebs. K\u00ebshtu q\u00eb <i> mistika e partis\u00eb<\/i> zinte n\u00eb fundin psikologjik vendin e fanatizmeve t\u00eb vjet\u00ebr dhe pranohej verb\u00ebrisht, duke i b\u00ebr\u00eb partizan\u00ebt t\u00eb hidh\u00ebshin p\u00ebrpara me bindjen e dikurshme t\u00eb Haxhi Qamilit. Puna q\u00eb &#8220;partia&#8221; kumandohej prej t\u00eb huajvet (q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb gabojn\u00eb !), qofshin k\u00ebta Dushan Mugosha, Kominterni apo Moska, e b\u00ebnte t\u00eb patundsh\u00ebm besimin dhe pajtohej fare mir\u00eb me mend\u00ebsin\u00eb e Shqiptar\u00ebvet, m\u00ebsuar prej shekujsh t\u00eb v\u00ebshtronin gjithmon\u00eb drejt qendrash t\u00eb huaja. Mbasi pregatit\u00ebn, fanatizuan dhe disiplinuan nj\u00eb pjes\u00eb kuadrash n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, komunist\u00ebt i p\u00ebrdor\u00ebn mandej k\u00ebto p\u00ebr t\u00eb futur n\u00ebn kontrollin e tyre popullin e qytetevet dhe t\u00eb fshatravet. At\u00eb mas\u00eb popullsie q\u00eb mund\u00ebn t&#8217;a mblidhnin nd\u00ebn kumand\u00ebn e k\u00ebsaj rrjete, e p\u00ebrdornin mandej si harapi kalin duke i dh\u00ebn\u00eb vazhdimisht prov\u00ebn e plumbit prapa kok\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kurse Balli Komb\u00ebtar nuk kishte asgj\u00eb t\u00eb k\u00ebtill\u00eb. Ai nuk ishte nj\u00eb maqin\u00eb mekanikisht e lidhur, por nj\u00eb marr\u00ebveshje nd\u00ebrmjet njer\u00ebzish, q\u00eb ruanin mveht\u00ebsin\u00eb e tyre, me t\u00eb gjitha t\u00eb metat e natyr\u00ebs njer\u00ebzore ose t\u00eb mend\u00ebsis\u00eb s\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Shqiptarit. N\u00eb l\u00ebvizjet politike, si n\u00eb \u00e7do tjet\u00ebr organizimin njer\u00ebzor, kuadrat jan\u00eb gjith\u00e7kaja. Masat e gjera nuk mund t\u00eb l\u00ebvizin dhe nuk mund t\u00eb \u00e7ohen n&#8217;at\u00eb ose n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim ve\u00e7se n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb kuadravet. Dhe pik\u00ebrisht formimit t\u00eb kuadravet, q\u00eb jan\u00eb sistemi nervoz i \u00e7do organizimi njer\u00ebzor, Balli Komb\u00ebtar s&#8217;i dha as m\u00eb t\u00eb vogl\u00ebn r\u00ebnd\u00ebsi. Nd\u00ebrsa komunist\u00ebt pregatit\u00ebn m\u00eb par\u00eb kuadrat e disiplinuara n\u00eb djal\u00ebrin\u00eb qytetare dhe mandej mblodh\u00ebn nd\u00ebr to fshatar\u00ebsin\u00eb, Balli Komb\u00ebtar e nisi pun\u00ebn nga fshatrat p\u00ebr t\u00eb pasur numrin sa m\u00eb t\u00eb madh, dhe kuadrat e \u00e7etavet ose t\u00eb fuqivet t&#8217;armatosura t\u00eb tija q\u00ebndruan fshatare gjer n\u00eb fund. K\u00ebto nuk kishin as shkatht\u00ebsin\u00eb, as bindjen, as disiplin\u00ebn e kuadravet t\u00eb fanatizuara dhe djaloshare komuniste. Djal\u00ebria e Ballit Komb\u00ebtar nuk lozi as nj\u00eb rol n\u00eb drejtimin e masavet fshatar\u00eb. Ajo mbeti m\u00eb fort p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb propagand\u00eb n\u00ebp\u00ebr qytetet. Nuk i mungonte guximi, por m\u00ebnyra e organizimit dhe e shtirjes n\u00eb pun\u00eb t&#8217;energjivet t\u00eb saja. M\u00eb von\u00eb u formuan nja dy batalion\u00eb me djal\u00ebrin\u00eb qytetare t\u00eb Ballit. Nj\u00ebri shkoi e luftoi n\u00eb Kosov\u00eb. Por roli i saj do t\u00eb kishte q\u00ebn\u00eb q\u00eb t\u00eb formonte kuadrat drejtonj\u00ebse t\u00eb fuqivet t&#8217;armatosura, si\u00e7 u p\u00ebrdor djal\u00ebria komuniste. Krahas me teknik\u00ebn e organizimit, mjeti tjet\u00ebr q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte forc\u00ebn e Partis\u00eb komuniste ishte terrori. K\u00ebt\u00eb nuk mund t&#8217;a p\u00ebrdorte Balli, as djal\u00ebria e tij, as kurrkush nuk \u00ebsht\u00eb penduar sepse nuk e p\u00ebrdori. Balli besonte dhe beson n\u00eb nd\u00ebrgjegjen njer\u00ebzore, n\u00eb vleftat morale dhe komb\u00ebtare. Por do t\u00eb kishte mjaftuar nj\u00eb pregatitje kuadrash, nj\u00eb organizim dhe p\u00ebrdorim m&#8217;i mir\u00eb i energjivet t\u00eb djal\u00ebris\u00eb p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb ndoshta fitoren. Natyrisht, p\u00ebrve\u00e7 munges\u00ebs s\u00eb terrorit, t\u00eb cilin Balli s&#8217;mund t&#8217;a ushtronte, kishte dy an\u00eb t\u00eb ligshta n\u00eb Ballin Komb\u00ebtar, q\u00eb m\u00eb n\u00eb fund, bashk\u00eb me munges\u00eb-n e kuadravet, prun\u00eb shkat\u00ebrrimin e tij. E para, nd\u00ebrsa te komunist\u00ebt urdh\u00ebrat i jepte &#8220;partia&#8221;, e ndier si di\u00e7ka sip\u00ebrnjer\u00ebzore, absolute, kundrejt s\u00eb cil\u00ebs s&#8217;mund t\u00eb kishte fjal\u00eb as kund\u00ebrshtim, tek Balli Komb\u00ebtar duhej t&#8217;i jepte Hasani apo Hyseni, duke u munduar t&#8217;i mbushte m\u00ebndjen gjithkujt. Dhe mbasi komunist\u00ebt do t\u00eb krijonin &#8220;bot\u00ebn e re&#8221;, bot\u00ebn e prrallavet, kishte tek ata nj\u00eb tjet\u00ebr enthusiaz\u00ebm nga sa mund t\u00eb ndjenin antar\u00ebt e Ballit Komb\u00ebtar, t\u00eb cil\u00ebt nuk prisnin asgj\u00eb t\u00eb mrekulluarshme. E dyta, n\u00eb Komitetin Qendror t\u00eb Partis\u00eb komuniste dhe te kuadrat e larta t&#8217;asaj do t\u00eb kishte nj\u00eb pik\u00ebpamje, nj\u00eb mendim, nj\u00eb vendim. Ata q\u00eb mendonin ndryshe, q\u00ebroh\u00ebshin shpejt. Kurse Balli Komb\u00ebtar mbeti gjer n\u00eb fund nj\u00eb marr\u00ebveshje nd\u00ebrmiet njer\u00ebzish, me pik\u00ebpamje e interesa t\u00eb ndryshme dhe shpesh\u00ebher\u00eb t\u00eb kund\u00ebrta. Q\u00ebndronin bashk\u00eb se s&#8217;kishin nga t\u00eb mbanin. Disa idealist\u00eb luftonin me gjith\u00eb mend p\u00ebr realizimin e <i> Dekalogut,<\/i> t\u00eb tjer\u00eb e kishin pranuar at\u00eb vet\u00ebm si nj\u00eb nevoj\u00eb. Gjithkush e dinte se n\u00eb Komitetin Qendror t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar kishte dy rryma me pik\u00ebpamje e drejtime t\u00eb ndryshme. Por e v\u00ebrteta: \u00ebsht\u00eb se q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb e donin Shqip\u00ebrin\u00eb, dhe interesat komb\u00ebtare mundoh\u00ebshin t&#8217;i mpronin. Kjo ishte e vet\u00ebmja lidhje midis tyre.<\/p>\n<p align=\"justify\">M\u00ebnyrat e ndryshme t&#8217;organizimit q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr, shtrih\u00ebshin natyrisht edhe n&#8217;an\u00ebn ushtarake e n\u00eb taktik\u00ebn e luftimevet. Fuqia ushtarake e komunist\u00ebvet ishte e organizuar n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb, n\u00eb rast nevojej mund t\u00eb ndahej n\u00eb celula t\u00eb vogla, t\u00eb shp\u00ebrdahej p\u00ebrkoh\u00ebsisht pa i humbur nd\u00ebrlidhjet, p\u00ebr t&#8217;u mbledhur p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb nj\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb rastin e volitsh\u00ebm. K\u00ebshtu p\u00ebr shemhull, kur Balli Komb\u00ebbar i sulmonte me fuqi t\u00eb shum\u00ebta, forcat komuniste shp\u00ebrdah\u00ebshin aty p\u00ebr aty n\u00eb nj\u00ebsi t\u00eb vogla dhe fshih\u00ebshin n\u00ebp\u00ebr bazat e tyre. Pastaj me rastin m\u00eb t\u00eb par\u00eb mblidh\u00ebshin p\u00ebrnj\u00ebheresh n\u00eb nj\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha dhe sulmonin befas atje ku gjenin pikat m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta. Organizimi ushtarak i tyre (i studiuar e i provuar prej Bolshevik\u00ebvet) ishte i b\u00ebr\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t&#8217;atill\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrkulej e t\u00eb shp\u00ebrndahej n\u00eb celula t\u00eb vogla sa her\u00eb q\u00eb t\u00eb binte ngusht\u00eb, por t\u00eb mos shkat\u00ebrrohej. Kurse nj\u00ebsit\u00eb e Ballit nuk e kishin at\u00eb shkatht\u00ebsi, prandaj, kur shp\u00ebrndah\u00ebshin, ishte e v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb t\u00eb formoh\u00ebshin prap\u00eb. U kuptua se fuqit\u00eb komuniste, edhe kur thyh\u00ebshin, nuk mund t\u00eb zhduk\u00ebshin p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb kishin bazat se ku mund t\u00eb fshih\u00ebshin. Dhe Balli Komb\u00ebtar nuk mund t&#8217;i zhdukte bazat e tyre mbasi nuk b\u00ebnte ndjekje n\u00eb popullsin\u00eb civile. \u00cbsht\u00eb e tep\u00ebrt t\u00eb shtojm\u00eb k\u00ebtu se, nga ndryshimi i organizimit, komunist\u00ebt gjenin gjithmon\u00eb shtek e m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb hedhur lloj lloj parullash disfatiste, p\u00ebr t\u00eb futur lloj lloj intrigash shkat\u00ebrronj\u00ebse n\u00eb radh\u00ebt ushtarake t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, kurse ky s&#8217;mund t\u00eb b\u00ebnte asgj\u00eb t\u00eb till\u00eb n\u00eb forcat komuniste.<\/p>\n<p align=\"justify\">Trotski, n\u00eb <i> Historin\u00eb e Revolucionit Rus,<\/i> thot\u00eb se Bolshevik\u00ebt (komunist\u00ebt) n\u00eb mas\u00ebn e madhe t\u00eb fshatar\u00ebsis\u00eb ruse nuk ishin ve\u00e7se si ca pika uji n&#8217;oqean. Dhe megjithat\u00eb e shtruan at\u00eb mas\u00eb nd\u00ebn kontrollin e tyre, n\u00eb saj\u00eb t&#8217;organizimit dhe t\u00eb taktik\u00ebs luftarake q\u00eb p\u00ebrdor\u00ebn.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ballit Komb\u00ebtar nuk i erdhi asnj\u00eb ndihm\u00eb nga t&#8217;ashtuquajturit nacionalist\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Mesme dhe t\u00eb veriut. N\u00eb dukje, k\u00ebta linin t\u00eb kuptohej, ose edhe e thoshin vet\u00eb, se e b\u00ebnin me q\u00ebllim q\u00eb Ballist\u00eb e Komunist\u00eb t\u00eb hanin kokat nj\u00ebri me tjetrin, p\u00ebr t&#8217;iu mbetur m\u00eb n\u00eb fund fuqia k\u00ebtyre. Por ky ishte nj\u00eb shpjegim sa p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb di\u00e7ka. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, sistemi bajraktarist kishte vdekur, dhe krer\u00ebvet t\u00eb veriut s&#8217;iu vinte pas askush ve\u00e7se me rroga, sikurse pat\u00ebn shkuar disa her\u00eb pas Italin\u00ebvet dhe Gjerman\u00ebvet. Por Balli Komb\u00ebtar nuk kishte rroga t&#8217;iu jepte prandaj s&#8217;mundi t&#8217;i vinte n\u00eb ndihm\u00eb askush prej atyre. Ato q\u00eb thon\u00eb sot, se gjoja Balli Komb\u00ebtar nuk desh t\u00eb b\u00ebnte bashkimin, jan\u00eb prralla n&#8217;er\u00eb. Balli Komb\u00ebtar nuk la \u00e7ast e rast pa iu b\u00ebr\u00eb thirrje, duke hedhur pas shpine \u00e7do shkak p\u00ebr\u00e7arjeje, duke i lutur me t\u00ebr\u00eb vullnes\u00ebn e atij q\u00eb ndodhet n\u00eb t\u00eb keq. Nuk i erdhi n\u00eb ndihm\u00eb as e ashtuquajtura &#8220;L\u00ebvizje e Legalitetit&#8221;, e cila u formua n\u00ebn kryesin\u00eb e Abaz Kupit n\u00eb N\u00ebntor 1943, pasi ishte ndezur lufta civile dhe komunist\u00ebt ndodh\u00ebshin t\u00eb kap\u00ebrthyer me Ballin Komb\u00ebtar. Abaz Kupi deri at\u00ebhere kishte q\u00ebn\u00eb antar i K\u00ebshillit Nacional-\u00c7lirimtar t\u00eb komunist\u00ebvet. Vet\u00ebm kur k\u00ebta u p\u00ebrlesh\u00ebn me Ballin, ai e ndieu vehten t\u00eb sigurt\u00eb dhe u shk\u00ebput prej tyre p\u00ebr t\u00eb formuar <i> L\u00ebvizjen e Legalitetit,<\/i> q\u00eb kishte p\u00ebr q\u00ebllim k\u00ebthimin e Zogut n\u00eb &#8220;fron&#8221; t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Komunist\u00ebt e p\u00ebrjashtuan zyrtarisht Abaz Kupin prej &#8220;K\u00ebshillit Nacional-\u00c7lirimtar&#8221; n\u00eb Dhjetor 1943. Por <i> L\u00ebvizja e Legalitetit<\/i> nuk lozi ndonj\u00eb rol n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr komunist\u00ebvet as kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet. Ajo u shkreh vetvetiu porsa u mposht\u00ebn fuqit\u00eb e Ballit Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nd\u00ebrhyrja e usht\u00ebris\u00eb gjermane e koklaviti gjendjen e brend\u00ebshme m\u00eb shum\u00eb akoma. Gjerman\u00ebt pat\u00ebn filluar t\u00eb zbrisnin n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb Gusht 1943, kur kapitullimi i Italis\u00eb pritej prej nj\u00eb dite n\u00eb tjetr\u00ebn. Balli Komb\u00ebtar u p\u00ebrpoq t&#8217;iu priste udh\u00ebn dhe i goditi n\u00eb disa pika: n\u00eb Barmash (nd\u00ebrmjet Kor\u00e7\u00ebs dhe Leskovikut), n\u00eb rrug\u00ebn e Qaf\u00ebs-s\u00eb-Than\u00ebs, si edhe n&#8217;af\u00ebrsit\u00eb e Vlor\u00ebs e t\u00eb Beratit. Por pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb komunist\u00ebt i ran\u00eb Ballit q\u00eb prapa krah\u00ebvet duke hapur luft\u00ebn v\u00ebllavras\u00ebse. At\u00ebhere lufta kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet u nd\u00ebrpre. Vet\u00ebm disa muaj m\u00eb von\u00eb komunist\u00ebt filluan kund\u00ebr tyre taktik\u00ebn q\u00eb kishin ndjekur kund\u00ebr Italian\u00ebvet, dometh\u00ebn\u00eb t&#8217;iu hidhnin disa pushk\u00eb mbi kok\u00eb n\u00ebp\u00ebr qendrat e popullsuara, me q\u00ebllim q\u00eb Gjerman\u00ebt, p\u00ebr hakmarrje, t\u00eb digjnin vendin rreth e rrotull dhe t\u00eb vrisnin popullsin\u00eb civile. K\u00ebto pastaj, propaganda komuniste, me cinizmin m\u00eb t\u00eb ndyr\u00eb, ia ngarkonte Ballit Komb\u00ebtar, gjoja sikur i kishte shtytur ky Gjerman\u00ebt t\u00eb vepronin n&#8217;at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Porsa hyn\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, Gjerman\u00ebt, duke dashur t\u00eb shfryt\u00ebzonin lidhjet e vjetra t\u00eb kombit shqiptar me Austrin\u00eb, iu b\u00ebn\u00eb Shqiptar\u00ebvet nj\u00eb shpallje n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn iu thoshin se ata vinin si miq, vet\u00ebm p\u00ebr nevoja ushtarake, dhe jo si pushtonj\u00ebs; se ata nderonin dhe p\u00ebrkrahinin pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb Ethnike, lirin\u00eb dhe asnjan\u00ebsin\u00eb e saj. Pra iu njihnin Shqiptar\u00ebvet t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pasur, si shtet i lir\u00eb, regjimin dhe qeverin\u00eb e tyre.<\/p>\n<p align=\"justify\">Kjo shpallje e Gjerman\u00ebvet t\u00ebrhoqi nj\u00eb pjes\u00eb atdhetar\u00ebsh t\u00eb vjet\u00ebr, tek t\u00eb cil\u00ebt nuk ishin shlyer akoma kujtimet e lidhjevet t\u00eb dikurshme me Austrin\u00eb, si edhe disa t\u00eb rinj me kultur\u00eb gjermane ose grupi i <i> Deutschkultur-\u00ebs,<\/i> si\u00e7 quhej at\u00ebhere. Prej k\u00ebtyre u formua nj\u00eb i ashtuquajtur &#8220;Komitet Ekzekutiv i P\u00ebrkohsh\u00ebm&#8221;, i cili pregatiti, me shtytjen e Gjerman\u00ebvet, mbledhjen e nj\u00eb &#8220;parlamenti&#8221; ose &#8220;asamble komb\u00ebtare&#8221;, m\u00eb 16 Tetor. Kjo &#8220;asamble&#8221; q\u00eb s&#8217;e zgjodhi askush, shpalli ndarjen e Shqip\u00ebris\u00eb nga Italia dhe caktoi regjimin e shtetit shqiptar me nj\u00eb <i> K\u00ebshill t\u00eb lart\u00eb t\u00eb Regjenc\u00ebs<\/i> n\u00ebn kryesin\u00eb e Mehdi Frash\u00ebrit. Regjenca mandej em\u00ebroi nj\u00eb qeveri.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pranimi i Mehdi Frash\u00ebrit dhe i disa t\u00eb tjer\u00ebve, q\u00eb mbah\u00ebshin si atdhetar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, t\u00eb formonin nj\u00eb qeveri dhe kryesi shteti gjoja t\u00eb pavarur, nd\u00ebn Gjerman\u00ebt, t\u00ebrhoqi n\u00eb fillim mjaft Shqiptar\u00eb, p\u00ebr dy ar\u00ebsye: e para, Gjerman\u00ebt kishin shpallur q\u00eb e njihnin pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb ethnike dhe se nuk kishin ardhur si pushtonj\u00ebs por si <i> miq,<\/i> p\u00ebr nevojat e p\u00ebrkoh\u00ebshme t\u00eb Luft\u00ebs. Prandaj t\u00eb q\u00ebn\u00ebt e tyre n\u00eb Shqip\u00ebri nuk shikohej nj\u00eblloj si ai i Italian\u00ebvet, t\u00eb cil\u00ebt e pat\u00ebn pushtuar e lidhur vendin me Italin\u00eb, p\u00ebr t&#8217;a b\u00ebr\u00eb si nj\u00eb krahin\u00eb t\u00eb saj. E dyta, shum\u00eb Shqiptar\u00eb nuk shihnin sesi mund t&#8217;i q\u00ebndrohej ndryshe rrezikut komunist, q\u00eb po tregohej m&#8217;i tmerrsh\u00ebm nga \u00e7do tjet\u00ebr tmerr. Pastaj e kuptonin se komunizmi po derdhte gjith\u00eb at\u00eb gjak p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb Rusin\u00eb sovietike ose Jugosllavin\u00eb, t\u00eb cilat nuk ishin m\u00eb t\u00eb mira nga Gjermania. E kuptonin gjithashtu se lufta q\u00eb komunist\u00ebt donin t&#8217;iu b\u00ebnin Gjerman\u00ebvet kishte p\u00ebr q\u00ebllim t&#8217;i leht\u00ebsonte pesh\u00ebn Rusis\u00eb sovietike dhe t&#8217;i sh\u00ebrbente si nj\u00eb mbules\u00eb revolucionit komunist. Sepse, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, edhe sikur t\u00eb gjith\u00eb Shqiptar\u00ebt t\u00eb shkrih\u00ebshin n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet, nuk mund t&#8217;a shpejtonin as p\u00ebr nj\u00eb dit\u00eb t\u00ebrheqjen e k\u00ebtyre nga Shqip\u00ebria, deri sa k\u00ebta t\u00eb thyh\u00ebshin prej fuqivet t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb kishin t\u00eb nj\u00ebjtat arm\u00eb e mjete t\u00eb motorizuara. Balli Komb\u00ebtar, q\u00eb i kuptonte mir\u00eb k\u00ebto probleme, detyrohej t&#8217;i luftonte Gjerman\u00ebt p\u00ebr t&#8217;u treguar i lidhur me demokracit\u00eb e Per\u00ebndimit dhe i rreshtuar n&#8217;an\u00ebn e popujvet liridash\u00ebs, dometh\u00ebn\u00eb p\u00ebr nevoj\u00eb politike. Por nuk donte q\u00eb t\u00eb b\u00ebhej vendi shkrumb e hi, duke e ditur, si\u00e7 tham\u00eb, se edhe sikur t\u00eb shuh\u00ebshin t\u00eb gjith\u00eb Shqiptar\u00ebt, s&#8217;mund t&#8217;a shpejtonin as p\u00ebr nj\u00eb dit\u00eb largimin e Gjerman\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Regjenca dhe qeveria shqiptare, me gjindarm\u00ebrin\u00eb dhe administrat\u00ebn q\u00eb krijuan, ishin sa p\u00ebr dukje, sepse n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn atje ku ndodh\u00ebshin Gjerman\u00ebt, fuqin\u00eb e kishin ata. <i> Gestapo-ja<\/i> e fam\u00ebkeqe e tyre u fut kudo si nj\u00eb rrjet\u00eb dhe kontrollonte gjith\u00e7ka. Agjent\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb saj, atje ku mundnin, u b\u00ebn\u00eb hajdut\u00ebt dhe kriminel\u00ebt m\u00eb t\u00eb f\u00eblliqur t\u00eb vendit. Gjerman\u00ebt vun\u00eb dor\u00eb mbi vajgurin dhe minierat e tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, dhe Bank\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb k\u00ebsaj i rr\u00ebmbyen rezerv\u00ebn e arit q\u00eb ndodhej n\u00eb Rom\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebr t\u00eb pasur sa m\u00eb pak goditje prej Shqiptar\u00ebvet, Gjerman\u00ebt e shtyn\u00eb sa mund\u00ebn luft\u00ebn civile nd\u00ebrmjet komunist\u00ebve dhe Ballit Komb\u00ebtar. Ky i fundit, i sulmuar befas prej partis\u00eb s\u00eb tmerrit dhe duke mos mundur t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb t\u00eb dy krah\u00ebt, u shtr\u00ebngua t&#8217;a nd\u00ebrpriste luft\u00ebn kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet. Kurse k\u00ebta, nga ana e tjet\u00ebr, ndon\u00ebse gjat\u00eb dimrit dhe n\u00eb prendver\u00ebn e vitit 1944 l\u00ebshuan disa trupa n\u00eb ndjekje t\u00eb komunist\u00ebvet, nuk desh\u00ebn t&#8217;a shuanin l\u00ebvizjen e tyre, p\u00ebr t&#8217;a l\u00ebn\u00eb t\u00eb kap\u00ebrthyer me Ballin Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Gjerman\u00ebt, atje ku sulmoh\u00ebshin prej Shqiptar\u00ebvet, vrisnin e digjnin p\u00ebr hakmarrje e <i> terror<\/i> sa sht\u00ebpi dhe burra gjenin prej popullsis\u00eb civile n\u00eb nj\u00eb rreze prej disa kilometrash rreth e qark. Prandaj Balli Komb\u00ebtar i pat goditur n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb e vende t\u00eb pabanuara, ku ata s&#8217;kishnin se \u00e7&#8217;t\u00eb prishnin. Kurse komunist\u00ebt, p\u00ebrkundrazi, iu hidhnin disa pushk\u00eb n\u00ebp\u00ebr vendet e popullsuara dhe mandej t\u00ebrhiq\u00ebshin, nd\u00ebrsa Gjerman\u00ebt b\u00ebnin k\u00ebrdi rreth e rrotull. &#8220;Nacional-\u00c7lirimtar\u00ebt&#8221; k\u00ebnaq\u00ebshin mandej duke ia ngarkuar k\u00ebto krime Ballit Komb\u00ebtar! Puna u keq\u00ebsua m\u00eb tep\u00ebr kur Gjerman\u00ebt zun\u00eb t\u00eb p\u00ebrdornin banda kriminel\u00ebsh, si\u00e7 pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb Italian\u00ebt me Isa Tosk\u00ebn. K\u00ebto dhe disa trupa SS q\u00eb formoi qeveria e Tiran\u00ebs n\u00eb bashk\u00ebpunim me kumand\u00ebn gjermane, propaganda komuniste ia vishte si gjithnj\u00eb Ballit Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebrve\u00e7 forc\u00ebs s\u00eb brend\u00ebshme q\u00eb mund\u00ebn t\u00eb krijonin, komunist\u00ebt u ndihmuan nga t\u00eb gjitha rrethanat e jasht\u00ebme. Pik\u00eb s\u00eb pari, pat\u00ebn ndihm\u00ebn e misionevet ushtarake britanike, jo vet\u00ebm n&#8217;arm\u00eb e municione po edhe si propagand\u00eb. Radio e Londr\u00ebs dhe m\u00eb von\u00eb ajo e Barit, n&#8217;emisionet shqipe, nuk p\u00ebrmendnin ve\u00e7se &#8220;pun\u00ebt e m\u00ebdha&#8221; t\u00eb &#8220;L\u00ebvizjes Nacional-\u00c7lirimtare&#8221; duke ia fshehur k\u00ebsaj karakterin komunist dhe duke e b\u00ebr\u00eb popullin t\u00eb besonte se vet\u00ebm kjo ishte dhe njihej prej Aliatevet t\u00eb Per\u00ebndimit. Anglez\u00ebt vepronin n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr t&#8217;i b\u00ebr\u00eb vollt\u00ebn Rusis\u00eb, po edhe sepse duke e ditur q\u00eb komunist\u00ebt s&#8217;kishin asnj\u00eb nd\u00ebrgjegje komb\u00ebtare dhe asnj\u00eb q\u00ebllim tjet\u00ebr ve\u00e7 marrjes s\u00eb fuqis\u00eb, i shtynin me ato mjete p\u00ebr t&#8217;a hedhur popullin shqiptar pa kursim n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet. Nga ana tjet\u00ebr, pas kapitullimit t&#8217;Italis\u00eb, 15.000 ushtar\u00eb e oficer\u00eb italian\u00eb t\u00eb divizionit &#8220;Firenze&#8221;, n\u00ebn kumand\u00ebn e gjeneral Azzi-t, me arm\u00ebt, municionet, artilerin\u00eb dhe t\u00ebr\u00eb materialin luftarak, u dor\u00ebzuan te komunist\u00ebt. K\u00ebta krijuan me ish-pushtonj\u00ebsit fashist\u00eb nj\u00ebsi ushtarake, sikurse batalionin &#8220;Antonio Gramshi&#8221;, p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb Shqiptar\u00ebt. Mandej l\u00ebvizja komuniste pati sidomos p\u00ebrkrahjen e forcavet jugosllave t\u00eb Tito-s dhe at\u00eb t&#8217;EAM-it grek. Kuptohet vetiu se zbritja e Rusis\u00eb sovietike n\u00eb Ballkan, me enthusiazmin q\u00eb ngjalli te komunist\u00ebt dhe simpathizonj\u00ebsit e tyre, ishte nj\u00eb ndihm\u00eb e pamohuarshme. Kurse Balli Komb\u00ebtar nuk pati asnj\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb jasht\u00ebme nga asnj\u00eb an\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">I tronditur gjer n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb shpirtit prej atij drami komb\u00ebtar, Balli iu b\u00ebri thirrje disa her\u00eb komunist\u00ebvet p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb fund luft\u00ebs civile dhe p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb rrug\u00eb bashk\u00ebpunimi, duke i luftuar edhe Gjerman\u00ebt po p\u00ebr aq sa lejonin mund\u00ebsit\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb. Mir\u00ebpo Partia komuniste kishte t\u00eb tjera q\u00ebllime: ajo nuk donte t&#8217;a ndante fuqin\u00eb me asnj\u00eb tjet\u00ebr grup Shqiptar\u00ebsh dhe, duke u treguar se gjoja luftonte kund\u00ebr usht\u00ebris\u00eb gjermane p\u00ebr \u00e7lirimin komb\u00ebtar, p\u00ebrpiqej t\u00eb pregatiste forcat e nevojshme p\u00ebr t\u00eb vendosur diktatur\u00ebn e saj. Prandaj b\u00ebri \u00e7mos p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrhapur mendimin se, p\u00ebrve\u00e7 &#8220;L\u00ebvizjes Nacional-\u00c7lirimtare&#8221; (dometh\u00ebn\u00eb Partis\u00eb komuniste), \u00e7do grup tjet\u00ebr shqiptar ishte &#8220;fashist, trath\u00ebtar, armik i popullit dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor i Gjerman\u00ebvet&#8221;. N\u00eb nj\u00eb dokument t\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb Partis\u00eb komuniste q\u00eb zuri Balli Komb\u00ebtar n\u00eb Berat, n\u00ebnshkruar nga &#8220;Shpati&#8221; (pseudonimi i Enver Hoxh\u00ebs), iu jep\u00ebshin komitetevet krahinor\u00eb t\u00eb gjitha udh\u00ebzimet sesi dhe pse duhej t&#8217;a b\u00ebnin luft\u00ebn kund\u00ebr Ballit, tregoh\u00ebshin hapur t\u00eb gjitha q\u00ebllimet djall\u00ebzore dhe anti-komb\u00ebtare t&#8217;asaj partie. K\u00ebshtu duke shfryt\u00ebzuar enthusiazmin e past\u00ebr t\u00eb djal\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb popullit shqiptar se gjoja b\u00ebnin luft\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr \u00e7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb, komunist\u00ebt pregatit\u00ebn nd\u00ebn k\u00ebt\u00eb mbules\u00eb forcat e nevojshme p\u00ebr t\u00eb vendosur diktatur\u00ebn e tyre t&#8217;urrejtur.<\/p>\n<p align=\"justify\">I shtr\u00ebnguar prej tyre dhe i v\u00ebn\u00eb me shpatulla n\u00eb mur, Ballit Komb\u00ebtar s&#8217;i mbetej rrug\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se t&#8217;iu q\u00ebndronte me an\u00ebn e arm\u00ebvet. P\u00ebrleshjet qen\u00eb t\u00eb forta dhe t\u00eb tmerrshme. Mbasi e mblodhi vehten nga tronditja e par\u00eb, Balli Komb\u00ebtar, q\u00eb kishte gjithmon\u00eb shumic\u00ebn si num\u00ebr, \u00e7oi n\u00eb k\u00ebmb\u00eb fuqit\u00eb e veta t\u00eb qarqevet t\u00eb Beratit, t&#8217;Elbasanit e t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs dhe, nga gjysma e N\u00ebntorit 1943, u hodh n\u00eb sulmim t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm kund\u00ebr komunist\u00ebvet, n\u00eb nj\u00eb vij\u00eb q\u00eb shkonte prej Mallakastre gjer n\u00eb mal\u00ebsi t&#8217;Oparit. Pas nj\u00eb muaji e gjys\u00ebm luftimesh t\u00eb rrepta, komunist\u00ebt u thyen n\u00eb t\u00eb gjitha pikat dhe u t\u00ebrhoq\u00ebn n\u00eb mal\u00ebsi t\u00eb P\u00ebrmetit e n\u00eb Kurvelesh. Mjerisht, n&#8217;at\u00eb krah fuqia e Ballit ishte dob\u00ebsuar me vrasjen e Hysni Lepenic\u00ebs dhe 34 kumandar\u00ebve \u00e7etash nga m\u00eb trimat, n\u00eb Grihot t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje kund\u00ebr Italian\u00ebvet. K\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb, Kurvelesh komunist\u00ebt mund\u00ebn t\u00eb mbah\u00ebshin. Nj\u00eb dob\u00ebsim solli edhe n\u00eb qarkun e Kor\u00e7\u00ebs zhdukja e Safet Butk\u00ebs i cili, n\u00eb nj\u00eb \u00e7ast d\u00ebshp\u00ebrimi, vrau vehten.<\/p>\n<p align=\"justify\">Me gjith\u00eb humbjet e m\u00ebdha q\u00eb p\u00ebsuan, dhe thyerjen e krah\u00ebvet n\u00eb Lab\u00ebri, fuqit\u00eb e Ballit i mbajt\u00ebn pozitat e tyre gjat\u00eb dimrit 1943-44, dhe u duk sikur komunizmi do t\u00eb mposhtej. Por ajo periudh\u00eb ka q\u00ebn\u00eb ndoshta nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb zezat q\u00eb ka hequr kombi shqiptar. Rrug\u00ebt u pren\u00eb, krahinat u ndan\u00eb nga nj\u00ebra tjetra, lufta v\u00ebllavras\u00ebse vazhdonte kudo, komunist\u00ebt b\u00ebnin tmerre duke djegur e vrar\u00eb, gjaku rridhte papushim. Shum\u00eb familje &#8220;balliste&#8221; u shp\u00ebrngul\u00ebn nga krahinat e shkelura prej komunist\u00ebvet, ku s&#8217;iu kish mbetur sht\u00ebpi as katandi, dhe sill\u00ebshin n\u00ebp\u00ebr baltra me gra e f\u00ebmij\u00eb si n\u00eb koh\u00ebn e pushtimit grek m\u00eb 1914.<\/p>\n<p align=\"justify\">N&#8217;at\u00eb rr\u00ebmuj\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme, ku s&#8217;merrte vesh i pari t\u00eb dytin, ku s&#8217;mund t\u00eb jepeshin urdh\u00ebra as mund t\u00eb mbahej rregulli, dhe ku terrori komunist u b\u00eb si nj\u00eb ankth i paduruarsh\u00ebm, Balli Komb\u00ebtar p\u00ebsoi tronditjen m\u00eb t\u00eb madhe, nj\u00eb pjes\u00eb e elementevet t\u00eb tij (ata q\u00eb ishin grumbulluar n\u00eb t\u00eb rast\u00ebsisht) nis\u00ebn t\u00eb shk\u00ebput\u00ebshin dhe t\u00eb shkonin si banda pas Gjerman\u00ebvet, ashtu si\u00e7 b\u00ebn\u00eb edhe disa nga t\u00eb &#8220;nacional-\u00e7lirimtares&#8221; komuniste. Anarkia dhe rr\u00ebmuja s&#8217;kishin se ku t\u00eb shkonin m\u00eb tutje. Por nd\u00ebrsa komunist\u00ebt e shkaktonin vet\u00eb at\u00eb gjendje me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb merrnin fuqin\u00eb p\u00ebrmbi gjak e g\u00ebrmadha, ata q\u00eb jetonin n\u00eb shpirt dramin m\u00eb t\u00eb tmerrsh\u00ebm ishin udh\u00ebheq\u00ebsit e Ballit Komb\u00ebtar, t\u00eb cil\u00ebt u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb b\u00ebnin \u00e7do gj\u00eb q\u00eb njer\u00ebzisht ishte e mundur p\u00ebr t\u00eb frenuar pasionet e dob\u00ebta, p\u00ebr t\u00eb ndaluar anarkin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb disiplin\u00ebn, rregullin, p\u00ebr t\u00eb mprojtur e shp\u00ebtuar at\u00eb q\u00eb mund t\u00eb shp\u00ebtohej.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mjerisht revolucionet jan\u00eb si nj\u00eb val\u00eb e rr\u00ebmbyer q\u00eb, bashk\u00eb me vleftat m\u00eb t\u00eb larta, nxjerrin n\u00eb sip\u00ebrfaqe pasionet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta, fund\u00ebrrit\u00eb m\u00eb neverit\u00ebse t\u00eb natyr\u00ebs njer\u00ebzore. N\u00eb koh\u00eb t&#8217;atilla ku s&#8217;mund t\u00eb vihet rregull dhe kontroll aq sa duhet, ku \u00e7do laro me nj\u00eb pushk\u00eb n\u00eb krah\u00eb ka rast t\u00eb b\u00ebj\u00eb shpeshher\u00eb ligj, \u00e7do gj\u00eb varet nga shkalla e edukat\u00ebs dhe moralit civik t\u00eb popullit. Kjo shkall\u00eb p\u00ebr fat t\u00eb keq, tek popujt e Ballkanit \u00ebsht\u00eb fort e ul\u00ebt. Sidoqoft\u00eb, n\u00ebse dikush duhet t&#8217;a ket\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb politike t\u00eb gjendjes q\u00eb u krijua n\u00eb at\u00eb koh\u00eb dhe q\u00eb vazhdoi pastaj, ky &#8220;dikush&#8221; s&#8217;mund t\u00eb jet\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se Partia komuniste, e cila \u00ebsht\u00eb shkaktarja e t\u00ebr\u00eb atij ferri q\u00eb hoqi dhe q\u00eb po heq populli shqiptar.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb prendver\u00ebn e vitit 1944, u duk se komunist\u00ebt po ju delnin p\u00ebrpara fuqive t\u00eb Ballit. Ndon\u00ebse brigadat e tyre ishin m\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn shifra absrakte, kishin formuar deri at\u00ebhere nja 10 a 12, t\u00eb cilat i mbanin vazhdimisht n\u00eb l\u00ebvizje p\u00ebr t\u00eb goditur kudo forcat e Ballit Komb\u00ebtar. M\u00eb 24 Maj 1944, komunist\u00ebt mund\u00ebn t\u00eb mblidhnin n\u00eb P\u00ebrmet &#8220;Kongresin Antifashist Nacional \u00c7lirimtar&#8221;, i cili krijoi nj\u00eb &#8220;Komitet Antifashist Nacional \u00c7lirimtar&#8221; prej 13 antar\u00ebsh, i veshur me fuqit\u00eb e nj\u00eb qeverie t\u00eb p\u00ebrkoh\u00ebshme. Kryetar i Komitetit u em\u00ebrua Enver Hoxha, Sekretar i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Partis\u00eb komuniste. Shpalljet dhe th\u00ebniet e &#8220;Kongresit Antifashist&#8221; t\u00eb P\u00ebrmetit kund\u00ebrshtonin nj\u00ebra-tjetr\u00ebn: m\u00ebnjan\u00eb thuhej se asnj\u00eb grup ose parti nuk mbizot\u00ebronte n\u00eb &#8220;L\u00ebvizjen Nacional-\u00e7lirimtare&#8221;, nga ana tjet\u00ebr i thureshin l\u00ebvdata Partis\u00eb komuniste q\u00eb e kishte udh\u00ebhequr popullin n\u00eb rrug\u00ebn e \u00e7lirimit!<\/p>\n<p align=\"justify\">Balli Komb\u00ebtar mblodhi rreth tij b\u00ebrthamat m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb forcave q\u00eb i kishin mbetur, kumand\u00ebn e t\u00eb cilave e mori auktori i k\u00ebtij studimi. I v\u00ebn\u00eb midis dy zjarresh nd\u00ebrmjet komunist\u00ebvet dhe Gjerman\u00ebvet, Balli mundi t\u00eb mbahej akoma n\u00eb disa krahina t\u00eb Shqip\u00ebris\u00ebs\u00eb jug\u00ebs gjer n\u00eb Gusht 1944. Por n&#8217;at\u00eb koh\u00eb p\u00ebsoi nj\u00eb tjet\u00ebr humbje, sepse nj\u00eb nga shtyllat e tij t\u00eb qarkut t\u00eb Vlor\u00ebs dhe antar i Komitetit Qendror, avokat Sk\u00ebnder Mu\u00e7ua, me dy bashk\u00ebpun\u00ebr\u00eb t\u00eb vlefsh\u00ebm, t\u00eb gjurmuar prej disa agjent\u00ebve shqiptar\u00eb t\u00eb gestapo-s\u00eb, u kap\u00ebn prej Gjerman\u00ebvet dhe u pushkatuan q\u00eb t\u00eb tre. Mbasi q\u00ebndresa e fuqive t\u00eb Ballit, n\u00eb jug\u00eb, u b\u00eb e pamundur, auktori i k\u00ebtij studimi me nj\u00ebsit\u00eb ushtarake q\u00eb i kishin mbetur kaloi n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Mesme ku vazhdoi t&#8217;iu b\u00ebnte disa goditje t\u00eb forta kolonavet gjermane, gjat\u00eb muajve Shtator e Tetor, duke u mprojtur nj\u00ebkoh\u00ebsisht kundrejt sulmeve t\u00eb komunist\u00ebvet. Komiteti Qendror i Ballit Komb\u00ebtar shpresonte akoma se mund t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb bashkim forcash n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut me &#8220;L\u00ebvizjen e Legalitetit&#8221; dhe disa krer\u00eb bajraktar\u00eb. U provua nj\u00eb far\u00eb bashk\u00ebpunimi me Abas Kupin, por ky as nuk kishte ndonj\u00eb fuqi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, as donte t\u00eb vinte n\u00eb p\u00ebrpjekje me komunist\u00ebt ndon\u00ebse ata i hip\u00ebn mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kruj\u00ebs. Me thirrjen e Ballit Komb\u00ebtar, u b\u00eb nj\u00eb mbledhje e disa krer\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb veriut n\u00eb nj\u00eb katund t\u00eb Kurbinit, nga mbarimi i Shtatorit, si nj\u00eb p\u00ebrpjekje e fundit p\u00ebr bashkimin e forcavet. Nga ana e Ballit Komb\u00ebtar merrnin pjes\u00eb Midhat Frash\u00ebri dhe auktori i k\u00ebtij studimi. Pas disa bisedimesh t\u00eb kota, u kuptua se krer\u00ebvet t\u00eb veriut s&#8217;iu kishte mbetur asnj\u00eb forc\u00eb p\u00ebrve\u00e7 fjal\u00ebve t\u00eb m\u00ebdha. Madje komunist\u00ebt kishin hyr\u00eb n\u00ebp\u00ebr malet e tyre dhe disave iu kishin djegur edhe sht\u00ebpit\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Duke mbajtur si baz\u00eb fortes\u00ebn e Prez\u00ebs, fuqit\u00eb e Ballit Komb\u00ebtar i vazhduan vep\u00ebrimet kund\u00ebr usht\u00ebris\u00eb gjermane gjat\u00eb muajit t\u00eb Tetorit, nd\u00ebrsa komunist\u00ebt kishin hyr\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut, kishin z\u00ebn\u00eb Kruj\u00ebn dhe po i p\u00ebrq\u00ebndronin brigadat e tyre n\u00eb fush\u00ebn nd\u00ebrmjet Kruj\u00ebs dhe Tiran\u00ebs p\u00ebr t&#8217;iu dh\u00ebn\u00eb grushtin e fundit forcave t\u00eb Ballit. Nga mbarimi i Tetorit e rrethuan nat\u00ebn fortes\u00ebn e Prez\u00ebs dhe, n\u00eb t\u00eb zbardhur t\u00eb m\u00ebngjezit, hap\u00ebn zjarr nga t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt. Pas nj\u00eb luftimi t\u00eb rrept\u00eb prej 12 or\u00ebsh, auktori i k\u00ebtij studimi e \u00e7au rrethimin dhe i t\u00ebrhoqi fuqit\u00eb e Ballit n\u00eb drejtim t\u00eb Ishmit e t\u00eb Bregut-t\u00eb-Matit.<\/p>\n<p align=\"justify\">Q\u00ebndresa n\u00eb fush\u00eb t\u00eb hap\u00ebt kund\u00ebr brigadavet komuniste ishte b\u00ebr\u00eb e pamundur, sepse i t\u00ebr\u00eb vendi ndodhej pothuajse nd\u00ebn kontrollin e tyre mbasi n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut nuk gjet\u00ebn asnj\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb organizuar. K\u00ebshtu q\u00eb, n\u00eb fillim t\u00eb N\u00ebndorit, auktori i k\u00ebtij studimi u shtr\u00ebngua ti shp\u00ebrndante fuqit\u00eb e Ballit n\u00eb \u00e7eta t\u00eb vogla, mbasi t\u00eb k\u00ebtheh\u00ebshin gjer n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs si nj\u00eb trup\u00eb ushtarake e rregullt, nd\u00ebn\u00eb kumand\u00ebn e Muharrem Kapllanit, Maliq Dusharit, Tefik Sfirit dhe Haxhi Mirak\u00ebs. Kurse ai vet\u00eb do t\u00eb q\u00ebndronte disa koh\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut p\u00ebr t\u00eb provuar n\u00ebse do t\u00eb kishte mund\u00ebsi organizimi dhe krijimi forcash t\u00eb reja me kuadra t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb vazhduar luft\u00ebn. Pastaj do t\u00eb zbriste n\u00eb jug\u00eb, sido q\u00eb t\u00eb zhvillohej gj\u00ebndja, i vendosur q\u00eb t&#8217;a mbante lart flamurin e liris\u00eb kund\u00ebr komunizmit. Nuk kishte \u00e7ast m\u00eb dramatik. Ata burra q\u00eb e kishin ndjekur kumandarin e tyre me plot bindje gjat\u00eb tre vjet\u00ebve, n\u00eb shi e n\u00eb d\u00ebbor\u00eb, n\u00eb \u00e7do rast t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t&#8217;u hedhur n\u00eb zjarr, pa asnj\u00eb shp\u00ebrblim vet\u00ebm p\u00ebr lirin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kishin l\u00ebn\u00eb prind\u00ebr e motra, gra e f\u00ebmij\u00eb, ata burra e d\u00ebgjuan urdh\u00ebrin n\u00eb nj\u00eb heshtje madh\u00ebshtore. Me vijat e fytyr\u00ebs si tejza \u00e7eliku, e shikuan kumandarin n\u00eb sy, pa rrahur qepallat, duke mbledhur n\u00eb at\u00eb shikim t\u00eb t\u00ebra pyetjet, t\u00eb t\u00ebr\u00eb forc\u00ebn e shpirtit. Edhe ai i shikoi n\u00eb sy me nj\u00eb v\u00ebshtrim q\u00eb p\u00ebrmblidhte t\u00eb t\u00ebr\u00eb dramin e \u00e7astit, po edhe vullnetin e atyre q\u00eb nuk thyhen prej fatkeq\u00ebsivet, q\u00eb duhet t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb deri n\u00eb fund si burra. Duket se u kuptuan t\u00eb dy pal\u00ebt. Oficer\u00ebt, mbasi muar\u00ebn urdh\u00ebrat, drejtimet sesi duhej t\u00eb vepronin, dhe mbasi kumandari i tyre i p\u00ebrqafoi nj\u00eb e nga nj\u00eb, paraqit\u00ebn bashk\u00eb me trup\u00ebn p\u00ebr-nder-arm\u00ebt duke thirrur: &#8220;Rroft\u00eb Shqip\u00ebria!&#8221;; dhe u vun\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje, ballin lart, me t\u00eb nj\u00ebjtin shpirt dhe me t\u00eb nj\u00ebjtin \u00e7ap sikur nis\u00ebshin p\u00ebr sulm. At\u00eb dit\u00eb mbyllej por jo pa mbres\u00eb heroizmi, nj\u00eb flet\u00eb e historis\u00eb s\u00eb Ballit Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Me gjith\u00eb shpifjet e paturp\u00ebshme t\u00eb komunist\u00ebvet, q\u00eb ia kthyen Ballit Komb\u00ebtar t\u00eb gjitha arm\u00ebt e zjarrit e t\u00eb propagand\u00ebs, sepse vet\u00ebm aty shikonin nj\u00eb ide komb\u00ebtare t\u00eb organizuar e t\u00eb pajtuar me kuptimin e lirive njer\u00ebzore, Balli Komb\u00ebtar u tregua si e vet\u00ebmja l\u00ebvizje thjesht\u00eb shqiptare p\u00ebr t&#8217;i q\u00ebndruar me arm\u00eb \u00e7do armiku t\u00eb jasht\u00ebm e t\u00eb brendsh\u00ebm q\u00eb iu turr atdheut, fashist, nazi apo komunist; u d\u00ebftye si i vet\u00ebmi vullnet komb\u00ebtar i organizuar p\u00ebr t\u00eb mprojtur lirin\u00eb dhe pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb Ethnike. Edhe n\u00ebqoft\u00ebse nj\u00eb pjes\u00eb e Ballit Komb\u00ebtar, gjithmon\u00eb nd\u00ebn\u00eb shtr\u00ebngimin e komunist\u00ebvet, u \u00e7thur dhe, p\u00ebr t\u00eb gjetur shp\u00ebtim, u p\u00ebshtet pas Gjerman\u00ebvet, pati edhe nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb i q\u00ebndroi atij ferri nga t\u00eb dy an\u00ebt dhe b\u00ebri \u00e7&#8217;ishte njer\u00ebzisht e mundur p\u00ebr t&#8217;a nxjerr\u00eb vendin nga ajo gjendje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb studim flitet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, q\u00eb s&#8217;u thye kurr\u00eb n\u00eb shpirt, q\u00eb e mbajti lart iden\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb Ethnike, iden\u00eb e liris\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb Shqiptar\u00ebt dhe kuptimin e panjoll\u00eb t\u00eb Flamurit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut.<\/p>\n<p align=\"justify\">Komunist\u00ebt, me ciniz\u00ebm neverit\u00ebs, shfryt\u00ebzuan t\u00eb gjith\u00eb enthusiazmin e nj\u00eb pjese t\u00eb djal\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb popullit p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb gjoja luft\u00eb komb\u00ebtare kund\u00ebr pushtonj\u00ebsve t\u00eb huaj, duke e ditur se vet\u00ebm p\u00ebr at\u00eb lloj lufte kishte enthusiaz\u00ebm. Pastaj, nd\u00ebn\u00eb at\u00eb mbules\u00eb, me mynyrat e tyre djall\u00ebzore e pasi i fut\u00ebn ato forca n\u00eb nj\u00eb disiplin\u00eb t\u00eb hekurt, i p\u00ebrdor\u00ebn pik\u00ebrisht kund\u00ebr liris\u00eb, kund\u00ebr Ballit Komb\u00ebtar, duke e paraqitur k\u00ebt\u00eb si bashk\u00ebpun\u00ebtor t\u00eb armiqve t\u00eb jasht\u00ebm, deri sa vendos\u00ebn m\u00eb n\u00eb fund diktatur\u00ebn e tyre t\u00eb p\u00ebrgjakt\u00eb. N\u00eb Shqip\u00ebri po rritej nj\u00eb brez i sh\u00ebndosh\u00eb, nj\u00eb djal\u00ebri e gjall\u00eb, e shkath\u00ebt, e bukur, energjit\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs, sikur t&#8217;ishin derdhur n\u00eb nj\u00eb drejtim t\u00eb vet\u00ebm- n\u00eb drejtimin komb\u00ebtar -do t\u00eb kishin b\u00ebr\u00eb \u00e7udira, do t\u00eb kishin korrur fitore t\u00eb pa shembullta n\u00eb historin\u00eb e re t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb krahasuarshme me ngjarjet e lavdishme t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut. P\u00ebrse i t\u00ebr\u00eb ai hov, ajo energji, ai enthusiaz\u00ebm u p\u00ebrdor p\u00ebr t\u00eb djegur vendin, p\u00ebt t\u00eb nxirr\u00eb jet\u00ebn e krejt nj\u00eb populli, p\u00ebr t\u00eb munduar, p\u00ebr t\u00eb shtypur Shqiptari Shqiptarin me aq helm edh&#8217; eg\u00ebrsi? \u00c7&#8217;far\u00eb instiktesh prej qeni t\u00eb t\u00ebrbuar fshihen n\u00eb natyr\u00ebn e nj\u00eb komunisti?<\/p>\n<p align=\"justify\">M\u00eb 22 t\u00eb Tetorit, n\u00eb nj\u00eb mbledhje q\u00eb b\u00ebn\u00eb n\u00eb Berat, komunist\u00ebt e nd\u00ebrruan &#8220;Komitetin Antifashist Nacional \u00c7lirimtar&#8221; n\u00eb &#8220;Qeveri Demokratike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb&#8221; me kryetar gjeneral-kolonel Enver Hoxh\u00ebn. N\u00eb mbarim t\u00eb N\u00ebntorit, qeveria komuniste u vendos n\u00eb Tiran\u00eb, ku b\u00ebri q\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e par\u00eb nj\u00eb banj\u00eb prej gjaku duke vrar\u00eb nja 300 veta q\u00eb gjeti n\u00ebp\u00ebr hotelet, mbledhur aty prej krahinash t\u00eb ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Pastaj vrasjet vazhduan rregullisht, nga tet\u00eb e nga dhjet\u00eb viktima n\u00eb jav\u00ebt p\u00ebr \u00e7do qytet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nj\u00eb pjes\u00eb e antar\u00ebvet t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, me Midhat Frash\u00ebrin n\u00eb krye, kaloi n\u00eb Itali.<\/p>\n<p align=\"justify\">Auktori i k\u00ebtij studimi q\u00ebndroi n\u00eb qarkun e Shkodr\u00ebs bashk\u00eb me v\u00ebllez\u00ebrit Kazazi, duke shpresuar n\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb organizimi t\u00eb ri t\u00eb forcave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb veriut. Populli i rrethevet t\u00eb Shkodr\u00ebs i mbajti kudo me mikpritjen dhe burr\u00ebrin\u00eb e zakonshme, por ishte fare i papregatitur p\u00ebr nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb organizuar. Krer\u00ebt e dikursh\u00ebm kishin mbaruar p\u00ebr gjithmon\u00eb, dhe kuadrat e reja s&#8217;mund t\u00eb formoheshin aq leht\u00ebsisht, sidomos q\u00eb u b\u00eb e pamundur dalja e djemve t\u00eb rinj prej Shkodre n\u00eb mal. Katundar\u00ebt e ngrat\u00eb nuk kuptonin se \u00e7&#8217;ishte komunizmi, as sesi mund t\u00eb luftohej, as kishte kurrfar\u00eb mund\u00ebsie p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pun\u00eb e organizuar me ta. N\u00eb Jenar 1945, auktori i k\u00ebtij studimi dhe v\u00ebllez\u00ebrit Kazazi ngrit\u00ebn m\u00eb k\u00ebmb\u00eb nj\u00eb fuqi dhe provuan t\u00eb lironin Shkodr\u00ebn, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb vinin n\u00eb l\u00ebvizje djal\u00ebrin\u00eb, por \u00e7\u00ebshtja d\u00ebshtoi sepse me grumbuj katundar\u00ebsh s&#8217;mund t\u00eb b\u00ebhej asgj\u00eb. P\u00ebr t\u00eb luftuar komunizmin duhej nj\u00eb forc\u00eb e inkadruar dhe ushtarakisht e st\u00ebrvitur.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebr fat t\u00eb keq, edhe gjendja nd\u00ebrkomb\u00ebtare po shkonte gjithnj\u00eb n\u00eb dobi t\u00eb komunizmit. N&#8217;at\u00eb koh\u00eb u mblodh nd\u00ebrmjet tre t\u00eb M\u00ebdhenjvet Konferenca e Jalt\u00ebs, ku Roosevelt-i, t\u00eb cilit i ishte sklerozuar truri, ia la Stalinit gjysm\u00ebn e Evrop\u00ebs. Komunist\u00ebt u siguruan se Rusia po delte mbizot\u00ebronj\u00ebse n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Shkurt 1945, duke par\u00eb se s&#8217;mund t\u00eb b\u00ebhej asgj\u00eb n\u00eb veri, auktori i k\u00ebtij studimi zbriti n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs, sipas fjal\u00ebs q\u00eb iu kishte dh\u00ebn\u00eb shok\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs, dhe q\u00ebndroi aty gjer n\u00eb mbarim t\u00eb atij viti. Por komunist\u00ebt t\u00eb ndihmuar prej dimrit t\u00eb jasht\u00ebzakonisht t&#8217;ashp\u00ebr, s&#8217;kishin l\u00ebn\u00eb \u00e7et\u00eb balliste t\u00eb gjall\u00eb, kumandar\u00ebt e tyre i kishin vrar\u00eb ase kapur gjys\u00ebm t\u00eb ngrir\u00eb n\u00eb d\u00ebbor\u00eb. P\u00ebr t&#8217;a shijuar &#8220;fitoren&#8221; me ca \u00e7faqje si ato t\u00eb Romak\u00ebve t\u00eb vjet\u00ebr kur nxirrnin gladiator\u00ebt n\u00eb cirkus, komunist\u00ebt ngreh\u00ebn &#8220;gjygjet e popullit&#8221; n\u00ebp\u00ebr kinemat\u00eb e qytetevet, ku mbulonin me t\u00eb shara e p\u00ebshtyma viktimat e tyre p\u00ebrpara se t&#8217;i grinin me plumba. \u00c7faqja m&#8217;e dukshme e k\u00ebtij lloji u b\u00eb n\u00eb kineman\u00eb e Tiran\u00ebs, me Ko\u00e7i Xoxen si kryetar Gjyqi dhe gjeneral Bedri Spahiun si prokuror t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p align=\"justify\">Auktori i k\u00ebtij studimi, gjat\u00eb ver\u00ebs s\u00eb vitit 1945, pati rastin t\u00eb k\u00ebndonte n\u00ebp\u00ebr gazeta edhe zhvillimin e atyre &#8220;gjyqeve&#8221;, si kupa m&#8217;e hidhur q\u00eb komunizmi i kishte ruajtur p\u00ebr m\u00eb n\u00eb fund. Por ajo kup\u00eb helmi shoq\u00ebrohej me nj\u00eb ndjenj\u00eb krenarie p\u00ebr q\u00ebndrimin e denj\u00eb q\u00eb mbajt\u00ebn shok\u00ebt e tij t\u00eb luft\u00ebs p\u00ebrpara gjykat\u00ebsve-xhelat\u00eb. Asnj\u00ebri prej tyre nuk u trondit, askush prej tyre nuk u p\u00ebrul sa t\u00eb k\u00ebrkonte m\u00ebshir\u00eb, askush nuk e mohoi Ballin Komb\u00ebtar dhe iden\u00eb e tij. Kishin luftuar si trima dhe vdiq\u00ebn si d\u00ebshmor\u00eb, me burr\u00ebri stoike.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebrve\u00e7 Ballist\u00ebvet, komunist\u00ebt zhduk\u00ebn edhe shum\u00eb Shqiptar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, sidomos prej krer\u00ebvet t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb veriut. Disa nga k\u00ebta u vran\u00eb burr\u00ebrisht duke luftuar me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb, por mbasi prit\u00ebn q\u00eb komunizmi t&#8217;iu vinte gjer n\u00eb katund. Ishin treguar fare t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr organizim dhe parashikim. K\u00ebshtu gjaku i tyre shkoi kot, si\u00e7 ka shkuar pothuajse gjithmon\u00eb gjaku i Shqiptar\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb akoma statistika t\u00eb plota mbi humbjet, vrasjet dhe djegjet q\u00eb p\u00ebsoi Shqip\u00ebria prej komunist\u00ebvet gjer m\u00eb 1945. Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb misionit t&#8217;organizat\u00ebs U.N.R.R.A. t\u00eb <i> Kombevet t\u00eb Bashkuar,<\/i> ishin vrar\u00eb 30.000 veta, ishin djegur e shkat\u00ebrruar 18.000 sht\u00ebpi, ishin b\u00ebr\u00eb rrafsh m\u00eb se 200 katunde dhe kishin mbetur pa streh\u00eb m\u00eb se 100.000 Shqiptar\u00eb. T\u00eb gjitha k\u00ebto humbje Partia komuniste, me ul\u00ebrima qeni, u a ngarkon Gjerman\u00ebvet dhe &#8220;Ballist\u00ebvet&#8221;, kurse \u00ebsht\u00eb ajo vet\u00eb shkaktarja e t\u00ebr\u00eb atij mjerimi, e t\u00ebr\u00eb asaj katastrofe komb\u00ebtare. Ballist\u00ebt nuk digjnin kurr\u00eb sht\u00ebpira; k\u00ebto digj\u00ebshin vet\u00ebm prej Komunist\u00ebvet dhe Gjerman\u00ebvet. Po edhe k\u00ebta t\u00eb fundit, zakonisht, digjnin vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb rreze prej disa kilometrash rreth e qark atje ku sulmoh\u00ebshin prej Shqiptar\u00ebvet. Dhe, si\u00e7 kemi th\u00ebn\u00eb m\u00eb lart, komunist\u00ebt iu hidhnin q\u00ebllimthi disa pushk\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb vendet e banuara, duke e ditur q\u00eb m\u00eb par\u00eb se Gjerman\u00ebt do t\u00eb zbatonin rregullin e tyre t\u00eb hakmarrjes duke djegur e vrar\u00eb mbi popullsin\u00eb civile. Por komunist\u00ebvet aq iu b\u00ebnte, p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb me ato m\u00ebnyra forconin pozit\u00ebn e tyre ose i leht\u00ebsonin pesh\u00ebn e luft\u00ebs Rusis\u00eb, duke ia ngarkuar mandej djegiet dhe rr\u00ebnimet Ballit Komb\u00ebtar. Nuk kemi akoma nj\u00eb list\u00eb t\u00eb plot\u00eb as t\u00eb viktimavet t\u00eb pastajm\u00eb t\u00eb komunizmit, t&#8217;atyre q\u00eb <i> Partia<\/i> vrau ose kalbi n\u00ebp\u00ebr burgje e kampe, t&#8217;atyre q\u00eb u mbuluan gjys\u00ebm-t\u00eb-gjall\u00eb n\u00ebp\u00ebr hendeqe, t&#8217;atyre q\u00eb vdiq\u00ebn nga uria dhe torturat. Por thuhet me siguri se n\u00ebp\u00ebr burgje e fusha p\u00ebrq\u00ebndrimi kan\u00eb vdekur lart nga 20.000 veta. Historia e Partis\u00eb komuniste shqiptare \u00ebsht\u00eb nj\u00eb neveri gjaku dhe mish njeriu.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebr fat t\u00eb keq, gjat\u00eb asaj kohe popullsia shqiptare p\u00ebsoi humbje t\u00eb m\u00ebdha edhe n\u00eb krahinat p\u00ebrtej kufijvet, n\u00eb \u00c7am\u00ebri dhe n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb ver\u00ebn e vitit 1944, bandat greke t\u00eb gjeneralit Zervas, n&#8217;Epir, u l\u00ebshuan edhe nj\u00ebher\u00eb me eg\u00ebrsin\u00eb e dikurshme mbi popullsin\u00eb shqiptare t\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb duke vrar\u00eb, djegur e tmerruar. N\u00eb Gusht t\u00eb atij viti, lart nga 20.000 \u00e7am\u00ebr, me gra e f\u00ebmij\u00eb, t\u00eb ndjekur k\u00ebmba-k\u00ebmb\u00ebs, u fut\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri, pa mundur t\u00eb merrnin asgj\u00eb me vehte, xhveshur e zbathur si mos m\u00eb keq. Me k\u00ebto m\u00ebnyra Greqia e shoi pothuajse krejt popullsin\u00eb shqiptare t\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">T\u00eb hatashme qen\u00eb edhe vrasjet q\u00eb p\u00ebsoi popullsia shqiptare e Kosov\u00ebs prej policis\u00eb jugosllave n\u00eb bashk\u00ebpunim me komunist\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb. Kemi par\u00eb m\u00eb sip\u00ebr se \u00e7far\u00eb rrufesh l\u00ebshoi Partia komuniste jugosllave mbi Partin\u00eb komuniste shqiptare kur, n\u00eb Shtator 1943, nj\u00eb \u00e7et\u00eb e Haxhi Lleshit guxoi t\u00eb hynte n\u00eb Dibr\u00ebn e Madhe. Mir\u00ebpo, n\u00eb vjesht\u00ebn dhe dimrin e vitit 1944, Jugosllavia mendoi se m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb shtruar Kosovar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkonin bashkim me Shqip\u00ebrin\u00eb, ishte q\u00eb t\u00eb sillte aty brigadat komuniste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, gjoja sikur vinin p\u00ebr t\u00eb ndihmuar Jugosllav\u00ebt n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, kjo manev\u00ebr luhej p\u00ebr t&#8217;iu treguar Kosovar\u00ebvet se popujt e Jugosllavis\u00eb dhe t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ishin &#8220;v\u00ebllaz\u00ebruar&#8221; midis tyre, e prandaj shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ndodheshin mir\u00eb atje ku ishin, nd\u00ebn\u00eb thundr\u00ebn jugosllave. Megjith at\u00eb &#8220;v\u00ebllaz\u00ebrim&#8221; dhe at\u00eb zell q\u00eb po tregonin komunist\u00ebt shqiptar\u00eb sa t\u00eb \u00e7onin djemt\u00eb e popullit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb edhe n\u00eb tok\u00ebn jugosllave p\u00ebr t\u00eb derdhur gjakun e tyre kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet, eg\u00ebrsia jugosllave u \u00e7faq si gjithmon\u00eb, e pandryshuarshme, kundrejt Shqiptar\u00ebvet t\u00eb Kosov\u00ebs. P\u00ebrve\u00e7 sa kishin vrar\u00eb \u00e7etnik\u00ebt e kriminelit Mihajlovi\u00e7, t\u00eb cil\u00ebt, n\u00eb Jenar t\u00eb vitit 1943, t\u00eb kumanduar prej gjeneralit-xhelat Gjuri\u00e7i\u00e7, ran\u00eb n\u00eb Bihor t\u00eb Kosov\u00ebs si nj\u00eb tuf\u00eb bishash t&#8217;etshme p\u00ebr gjak dhe vran\u00eb, n\u00eb nj\u00eb nat\u00eb, p\u00ebrmbi 5.000 Shqiptar\u00eb, pleq, gra e \u00e7iliminj; p\u00ebrve\u00e7 sa e sa t\u00eb mjer\u00ebve q\u00eb ishin vrar\u00eb m\u00eb par\u00eb, regjimi komunist jugosllav nuk ndryshoi nga t\u00eb tjer\u00ebt. Nd\u00ebrsa komunist\u00ebt e Tiran\u00ebs kremtonin &#8220;v\u00ebllaz\u00ebrimin&#8221; shqiptaro-jugosllav dhe d\u00ebrgonin djemt\u00eb e popullit shqiptar t\u00eb vrit\u00ebshin kund\u00ebr Gjerman\u00ebvet n\u00eb Jugosllavi, U.D.B.-ja (policia e Sigurimit) jugosllave vriste Shqiptar\u00eb me grumbuj n\u00eb Gjilan, Prishtin\u00eb, Drenic\u00eb, Pej\u00eb, Prizrend, Gjakov\u00eb, Mitrovic\u00eb, e t\u00eb tjera qytete t\u00eb Kosov\u00ebs e t\u00eb Maqedonis\u00eb. Me mij\u00ebra djelmosha shqiptar\u00eb t\u00eb atyre krahinave, q\u00eb u thirr\u00ebn &#8220;ushtar\u00eb&#8221; ose n\u00eb &#8220;pun\u00eb t\u00eb detyruar&#8221;, nuk u kthyen m\u00eb kurr\u00eb n\u00eb familjet e tyre. Dy mij\u00eb e ca t\u00eb rinj prej Kosove u helmuan me gaz n\u00eb Gorizia dhe nj\u00eb mij\u00eb e dyqind t\u00eb tjer\u00eb u pushkatuan n\u00eb Tivar. Ka pasur gjith\u00ebsejt lart nga 60.000 Kosovar\u00eb t\u00eb vrar\u00eb prej regjimit Titoist jugosllav gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebpunimit t\u00eb ngusht\u00eb me qeverin\u00eb komuniste t\u00eb Tiran\u00ebs. Jo vet\u00ebm n\u00eb Jugosllavi, por policia jugosllave u lejua t\u00eb hynte edhe n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb lart nga 1.000 kosovar\u00eb q\u00eb kishin ardhur aty t\u00eb gjenin streh\u00eb me besimin se Shqip\u00ebria ishte atdheu i tyre. Dhe Enver Hoxha thoshte n\u00eb at\u00eb koh\u00eb se &#8220;emri i Titos ndodhej i shkruar jo n\u00eb malet dhe n\u00eb qytetet e Shqip\u00ebris\u00eb, por n\u00eb zemrat e Shqiptar\u00ebvet&#8221;. Kurse sot na mall\u00ebngjen me lot\u00ebt e krokodilit q\u00eb derdh p\u00ebr Kosovar\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrmenden prej qeveris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs vet\u00ebm p\u00ebr nevoj\u00eb propagande kund\u00ebr Titos, nga frika se mos ky nd\u00ebrhyn e u jep nj\u00eb shqelm Hoxh\u00ebs dhe Shehut p\u00ebr t&#8217;i z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsuar me ndonj\u00eb klik\u00eb Titoiste.<\/p>\n<p align=\"justify\">M\u00eb 2 Dhjetor 1945, komunist\u00ebt b\u00ebn\u00eb &#8220;zgjedhjet&#8221; p\u00ebr t&#8217;ashtuquajtur\u00ebn &#8220;Asamble Kushtetonj\u00ebse&#8221;. Mbasi n\u00eb regjimet komuniste nuk ka parti kund\u00ebrshtare, dhe &#8220;zgjedhjet&#8221; e tyre jan\u00eb nj\u00eb p\u00ebrdhunim i popullit me an\u00ebn e policis\u00eb, &#8220;Fronti Demokratik&#8221; fitoi 93 p\u00ebr qind t\u00eb votavet! M\u00eb 10 Jenar 1946, &#8220;Asambleja Kushtetonj\u00ebse&#8221; shpalli &#8220;Republik\u00ebn Popullore&#8221; t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe, m\u00eb 15 Mars, Kushtetut\u00ebn e re. Sipas k\u00ebsaj, Asambleja Kushtetonj\u00ebse u b\u00eb &#8220;Asamble e Popullit&#8221; ose parlament, q\u00eb zgjedh antar\u00ebt e <i> Presidiumit.<\/i><\/p>\n<p align=\"justify\">Prej dat\u00ebs q\u00eb erdh\u00ebn n\u00eb fuqi e gjer m\u00eb 1948, komunist\u00ebt e Tiran\u00ebs q\u00ebndruan t\u00eb lidhur ngusht\u00eb pas Jugosllavis\u00eb dhe t\u00eb gjitha marr\u00ebdh\u00ebniet i pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb me k\u00ebt\u00eb. Jugosllav\u00ebt erdh\u00ebn t\u00eb zinin vendin e dikursh\u00ebm t&#8217;Italian\u00ebvet si k\u00ebshilltar\u00eb t\u00eb ministrivet, ekspert\u00eb t\u00eb usht\u00ebris\u00eb, teknik\u00eb dhe inxhinjer\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtimevet dhe nd\u00ebrmarrjevet industriore etj. Ishin Jugosllav\u00ebt ata q\u00eb ua b\u00ebnin planet e zhvillimit ekonomik &#8220;shok\u00ebve&#8221; t\u00eb Tiran\u00ebs, q\u00eb iu d\u00ebrgonin organizator\u00eb t\u00eb \u00e7do dege dhe i p\u00ebrkrahnin n\u00eb konferencat e jasht\u00ebme nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Mbasi agjenti kryesor i Jugosllavis\u00eb ishte Ko\u00e7i Xoxe, i cili, si minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Brend\u00ebshme, kishte n\u00eb dor\u00eb edhe policin\u00eb e fsheht\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 tmerrit q\u00eb ushtroi n\u00eb popull, ai u p\u00ebrpoq me t\u00eb gjitha m\u00ebnyrat p\u00ebr t&#8217;a b\u00ebr\u00eb praktikisht Shqip\u00ebrin\u00eb nj\u00eb &#8220;republik\u00eb&#8221; jugosllave. K\u00ebshtu, i t\u00ebr\u00eb ai enthusiaz\u00ebm, i t\u00ebr\u00eb ai gjak i djal\u00ebris\u00eb dhe i popullit ishte derdhur p\u00ebr t&#8217;a sjell\u00eb fatin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb duart e Ko\u00e7i Xoxes!<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Q\u00ebrshor 1946, Enver Hoxha b\u00ebri nj\u00eb vizit\u00eb n\u00eb Belgrad, ku lidhi nj\u00eb <i> traktat miq\u00ebsie dhe ndihme reciproke<\/i> me Jugosllavin\u00eb. N\u00eb N\u00ebntor t&#8217;atij viti u n\u00ebnshkrua nd\u00ebrmjet qeverive jugosllave dhe shqiptare nj\u00eb marr\u00ebveshje e gj\u00ebr\u00eb ekonomike, e cila do t&#8217;arrinte n\u00eb bashkimin doganor, n\u00eb nj\u00ebsimin e monedhavet dhe n\u00eb nj\u00eb ekonomi t\u00eb bashk\u00ebrenditur, dometh\u00ebn\u00eb n\u00eb p\u00ebrfshirjen e ekonomis\u00eb shqiptare n\u00eb ekonomin\u00eb jugosllave. N\u00eb shkollat shqipe studimi i gjuh\u00ebs serbo-kroate u b\u00eb i detyruar dhe student\u00ebt shqiptar\u00eb shkonin p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar studimet e larta n&#8217;universitet e Jugosllavis\u00eb. Nj\u00eb nga nd\u00ebrtimet kryesore ishte hekurudha Tiran\u00eb-Durr\u00ebs-Elbasan, e cila, duke ndjekur lugin\u00ebn e Shkumbinit, do t\u00eb delte n\u00eb Pogradec, p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar lidhjet e brend\u00ebshme t\u00eb Jugosllavis\u00eb me Durr\u00ebsin. Si dikur Italia fashiste, Jugosllavia nisi t&#8217;i jepte r\u00ebnd\u00ebsi nd\u00ebrtimit n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb disa rrug\u00ebve me karakter strategjik. Qeveria e Tiran\u00ebs, p\u00ebr t&#8217;i paguar Jugosllavis\u00eb maqinat e para (disa shkat\u00ebrrila jasht\u00eb p\u00ebrdorimit) q\u00eb mori p\u00ebr &#8220;industrializimin&#8221; e vendit edhe armatimin, i dha mallin e magazinavet q\u00eb ishte grumbulluar me shumic\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb treg\u00ebtis\u00eb me Italin\u00eb, si edhe prodhimet e n\u00ebntok\u00ebs dhe nj\u00eb pjes\u00eb t&#8217;atyre t\u00eb mbitok\u00ebs, duke ia hequr popullit kafshat\u00ebn nga goja.<\/p>\n<p align=\"justify\">Rusia, ndon\u00ebse e kishte njohur qeverin\u00eb e Tiran\u00ebs q\u00eb m\u00eb 10 N\u00ebntor 1945, ia kishte l\u00ebn\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb n&#8217;at\u00eb koh\u00eb si nj\u00eb cop\u00eb koloni Jugosllavis\u00eb, aq sa nuk pati me at\u00eb asnj\u00eb traktat gjer m\u00eb 1948 dhe nuk e p\u00ebrfshiu n&#8217;asnj\u00eb nga garantit\u00eb e mprojtjes q\u00eb iu jepte satelit\u00ebvet t\u00eb tjer\u00eb. Nga <i> bisedimet e Djilas-it me Stalinin,<\/i> kuptohet se ky i fundit nuk kishte asnj\u00eb p\u00ebrfillje p\u00ebr Shqiptar\u00ebt dhe se Shqip\u00ebrin\u00eb e shikonte si nj\u00eb mvar\u00ebse t\u00eb Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nga ana tjet\u00ebr, Jugosllav\u00ebt b\u00ebnin \u00e7mos p\u00ebr t&#8217;a mbajtur Shqip\u00ebrin\u00eb t\u00eb ve\u00e7uar nga e t\u00ebr\u00eb bota, q\u00eb ajo t\u00eb mos kishte tjet\u00ebr p\u00ebshtetje p\u00ebrve\u00e7 atyre. M\u00eb 1946, Amerika desh t&#8217;a ndihmonte popullin shqiptar me an\u00ebn e organizat\u00ebs U.N.R.R.A dhe d\u00ebrgoi nj\u00eb mision amerikan n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebrkoi gjithashtu lidhje marr\u00ebdh\u00ebniesh diplomatike t\u00eb rregullta me qeverin\u00eb e Tiran\u00ebs duke u treguar e gat\u00ebshme t&#8217;a njihte k\u00ebt\u00eb; por bisedimet d\u00ebshtuan sepse komunist\u00ebt nuk pranuan marr\u00ebveshje t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb dyan\u00ebshme nd\u00ebrmjet Shtetevet-t\u00eb-Bashkuar dhe Shqip\u00ebris\u00eb. Komunist\u00ebt shqiptar\u00eb, duke e pasur pothuajse t\u00ebr\u00eb popullin kund\u00ebr dhe duke u mbajtur n\u00eb fuqi vet\u00ebm me an\u00ebn e nj\u00eb regjimi policor, kan\u00eb frik\u00eb prej marr\u00ebdh\u00ebnivet t\u00eb lira me bot\u00ebn e Per\u00ebndimit se mos hapet n\u00eb popull ndonj\u00eb plasaritje sado e vog\u00ebl, e cila do t\u00eb zgjerohej shpejt dhe do t\u00eb shkaktonte rr\u00ebzimin e tyre. Prandaj e mbajn\u00eb akoma popullin shqiptar t\u00eb mbyllur si n\u00eb burg duke i prer\u00eb \u00e7do mund\u00ebsi takimi m\u00eb bot\u00ebn e jasht\u00ebme.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Traktatin e Paqes q\u00eb u n\u00ebnshkrua m\u00eb 1947, Italia hiqte dor\u00eb nga t\u00eb gjitha t\u00eb drejtat, kon\u00e7esionet, pasurit\u00eb dhe interesat q\u00eb kishte pasur n\u00eb Shqip\u00ebri (Neni 29), dhe njihte gjithashtu se ishulli i Sazanit ishte pjes\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb (Neni 28). Kurse Greqia k\u00ebrkoi q\u00eb &#8220;\u00e7\u00ebshtja e Epirit t\u00eb Veriut&#8221; t\u00eb vihej n\u00eb bisedim n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes, n\u00eb Paris, m\u00eb 1946. Propozimin e Greqis\u00eb e kund\u00ebrshtuan Molotov-i dhe n\u00ebn kryeministri jugosllav Kardelj-i. Por sidomos nd\u00ebrhyrja e Sekretarit t\u00eb Shtetit Amerikan, Byrnes, q\u00eb e hodhi posht\u00eb propozimin grek, dhe e ashtuquajtura \u00e7\u00ebshtje e Epirit t\u00eb Veriut nuk u muar fare n\u00eb bisedim.<\/p>\n<p align=\"justify\">Megjithat\u00eb, regjimi i Tiran\u00ebs vazhdoi t\u00eb t\u00eb mbante nj\u00eb q\u00ebndrim armiq\u00ebsor kundrejt Amerikan\u00ebvet dhe t\u00eb pengonte \u00e7do vep\u00ebrim t\u00eb misionit t\u00eb tyre n\u00eb Shqip\u00ebri. N&#8217;ato kushte Amerika i njoftoi qeveris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs, m\u00eb 5 N\u00ebtor 1946, se nuk kishte m\u00eb asnj\u00eb arsye q\u00eb misioni i saj t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p align=\"justify\">At\u00ebhere policia e Ko\u00e7i Xoxes u vu menj\u00ebher\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje p\u00ebr t\u00eb kurdisur pro\u00e7esin e inxhinjer\u00ebve t\u00eb Maliqit, t\u00eb cil\u00ebt kishin q\u00ebn\u00eb gjoja n\u00eb lidhje me misionin amerikan dhe qen\u00eb shtytur prej k\u00ebtij p\u00ebr t\u00eb sabotuar punimet e tharjes s\u00eb liqenit. Gjasht\u00eb inxhinjer\u00eb u var\u00ebn, misioni amerikan iku prej Shqip\u00ebrie, dhe kjo ngeli si nj\u00eb rraqe e lidhur pas Jugosllavis\u00eb! Dhe kulmi i komedis\u00eb ishte se vet\u00eb Jugosllavia, ku kishin varur t\u00eb gjitha shpresat &#8220;t\u00eb m\u00ebn\u00e7mit&#8221; e Tiran\u00ebs, \u00ebsht\u00eb mbajtur me ndihm\u00ebn e Amerik\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Po n&#8217;at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb u godit misioni ushtarak britanik, sikur kishte dashur gjoja t&#8217;organizonte nj\u00eb komplot kund\u00ebr regjimit. Kjo e ndaloi Anglin\u00eb t&#8217;i vazhdonte m\u00eb tej bisedimet e nisura me 10 N\u00ebntor 1945 p\u00ebr njohjen e qeveris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs. Pun\u00ebt u keq\u00ebsuan edhe m\u00eb shum\u00eb kur, me 22 Tetor 1946, dy anije lufte britanike, nj\u00eb <i> kryq\u00ebzor<\/i> dhe nj\u00eb <i> destrojer,<\/i> ndesh\u00ebn n\u00eb mina t\u00eb v\u00ebna prej komunist\u00ebvet shqiptar\u00eb, ose me dijenin\u00eb e tyre, n\u00eb kanalin e Korfuzit. P\u00ebrve\u00e7 shkat\u00ebrrimit t\u00eb dy anijevet, mbet\u00ebn t\u00eb vdekur dyzet-e-kat\u00ebr marinar\u00eb britanik\u00eb. \u00c7\u00ebshtja shkoi n\u00eb K\u00ebshillin e Sigurimit t\u00eb Kombevet t\u00eb Bashkuar, i cili vendosi se minat qen\u00eb v\u00ebn\u00eb me dijenin\u00eb e qeveris\u00eb shqiptare. Anglia iu drejtua m\u00eb n\u00eb fund Gjyqit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Hag\u00ebs, q\u00eb i njohu t\u00eb drejt\u00ebn e d\u00ebmshp\u00ebrblimit. Por qeveria e Tiran\u00ebs nuk e pranoi vendimin e gjyqit t\u00eb Hag\u00ebs dhe nuk ia pagoi d\u00ebmshp\u00ebrblimin Anglis\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebrve\u00e7 aventurave t\u00eb m\u00ebsip\u00ebrme, me shtytjen e k\u00ebshilltar\u00ebvet jugosllav\u00eb, qeveria e Tiran\u00ebs i zhduku krejt intelektual\u00ebt shqiptar\u00eb (dhe Ko\u00e7i Xoxeja u tregua shum\u00eb i zellsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb pun\u00eb) duke e l\u00ebn\u00eb vendin pa kuadra kulture, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb Jugosllav\u00ebt t\u00eb hynin kudo, p\u00ebr t&#8217;a sunduar dhe n&#8217;an\u00ebn mendore nj\u00eb popull t\u00eb mbetur nd\u00ebr thonjt\u00eb e disa kriminel\u00ebvet me nga nj\u00eb shkoll\u00eb fillore. Kurse n\u00eb Jugosllavi e t\u00eb tjera vende komuniste nuk u prek\u00ebn kuadrat e kultur\u00ebs, profesor\u00eb, inxhinjer\u00eb, mjek\u00eb, jurist\u00eb etj., q\u00eb s&#8217;ishin p\u00ebrzier\u00eb n\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Korrik 1948, kur Jugosllavia u p\u00ebrjashtua nga Kominformi, komunist\u00ebt e Tiran\u00ebs gjet\u00ebn rastin q\u00eb t\u00eb shk\u00ebputeshin prej saj dhe t\u00eb lidheshin drejtp\u00ebrdrejt me Rusin\u00eb. K\u00ebshtu, prej nj\u00eb dite n\u00eb tjetr\u00ebn, Tito-ja q\u00eb kishte q\u00ebn\u00eb gjys\u00ebm-per\u00ebndi, u nd\u00ebrrua n\u00eb fashist, reaksionar, imperialist, djall i mallkuar, lugat i zi, dhe fotografit\u00eb e tija ishin hequr prej zyrave e nd\u00ebrtesave publike! Transformime m\u00eb t\u00eb mbrekulluarshme se kjo s&#8217;ka se si b\u00ebn komunizmi!<\/p>\n<p align=\"justify\">Disa k\u00ebshilltar\u00eb rus\u00eb kishin ardhur n\u00eb Shqip\u00ebri pak muaj p\u00ebrpara k\u00ebsaj ngjarjeje. T\u00eb tjer\u00eb erdh\u00ebn m\u00eb pastaj p\u00ebr t\u00eb z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsuar Jugosllav\u00ebt si k\u00ebshilltar\u00eb ministrish, teknik\u00eb, ekspert\u00eb, organizator\u00eb, n\u00eb polici, n&#8217;usht\u00ebri, n\u00eb shkolla, n\u00eb nd\u00ebrtime dhe nd\u00ebrmarrje industriore, n\u00eb t\u00eb gjitha deg\u00ebt e ekonomis\u00eb dhe t\u00eb kolektivizimit. K\u00ebshtu komunist\u00ebt e Tiran\u00ebs arrit\u00ebn &#8220;mosh\u00ebn madhore&#8221;, dometh\u00ebn\u00eb fituan t\u00eb drejt\u00ebn q\u00eb t\u00eb lidh\u00ebshin drejtp\u00ebrdrejt me Mosk\u00ebn! Po edhe ky k\u00ebthim, sikurse \u00e7do tjet\u00ebr, nuk mund t\u00eb b\u00ebhej pa gjak. Ai q\u00eb e pagoi k\u00ebt\u00eb rradh\u00eb ishte Ko\u00e7i Xoxe-ja, t\u00eb cilit iu hodh\u00ebn t\u00eb gjitha thas\u00ebt me pleh\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunimit me Jugosllavin\u00eb. Ishte e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb Ko\u00e7i Xoxja pat q\u00ebn\u00eb agjenti m\u00eb i besuar i Jugosllav\u00ebvet dhe fytyra m&#8217;e ndyr\u00eb q\u00eb mbante toka shqiptare p\u00ebrsip\u00ebr, por t\u00eb gjitha ato q\u00eb ishin b\u00ebr\u00eb i kishte vendosur Partia me Enver Hoxh\u00ebn n\u00eb krye. Ky rast solli edhe afrimin midis Hoxh\u00ebs dhe Shehut. Rrethanat k\u00ebrkonin nj\u00eb njeri t\u00eb fort\u00eb. K\u00ebshtu pas Ko\u00e7i Xoxes q\u00eb kishte vrar\u00eb me mij\u00ebra me an\u00ebn e &#8220;gjyqit t\u00eb popullit&#8221;, gjersa kaloi edhe ai vet\u00eb n\u00eb at\u00eb &#8220;gjyq&#8221;, minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Brend\u00ebshme u b\u00eb Mehmet Shehu, q\u00eb kishte vrar\u00eb me mij\u00ebra por me dor\u00ebn e vet.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebrsa iu p\u00ebrkiste ndihmave dhe marr\u00ebdh\u00ebnievet n\u00eb l\u00ebmin e ekonomis\u00eb, Shqip\u00ebria komuniste filloi lidhjet e drejtp\u00ebrdrejta me Rusin\u00eb dhe shtetet e tjer\u00eb satelit\u00eb t&#8217;Evrop\u00ebs lindore. Disa prej k\u00ebtyre, por sidomos Rusia, i \u00e7el\u00ebn kredi Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr realizimin e &#8220;planevet pes\u00ebvje\u00e7ar\u00eb&#8221; q\u00eb erdh\u00ebn nj\u00ebri pas tjetrit, i dhan\u00eb ndihm\u00ebn teknike n\u00eb maqina dhe njer\u00ebs p\u00ebr zhvillimin e industris\u00eb, sidomos p\u00ebr shfryt\u00ebzimin e l\u00ebnd\u00ebvet t\u00eb para (vajguri, ser\u00eb, krom, qymyr, bak\u00ebr, nikel etj.) dhe t\u00eb prodhimevet kryesore t\u00eb vendit: dru, duhan, mish, peshk, vaj, ullinj, gjalp\u00eb, djath\u00eb, l\u00ebkura, konserva pem\u00ebsh etj., t\u00eb cilat shkonin vazhdimisht n\u00eb Rusi ose gjetk\u00eb p\u00ebr t\u00eb paguar maqinat, teknik\u00ebt, armatimin dhe pajisjen e usht\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">M\u00eb 1948, Partia komuniste shqiptare u pag\u00ebzua me nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb ri: <i> Parti e Pun\u00ebs.<\/i> N\u00eb Korrik 1950, i b\u00ebri edhe disa ndryshime Kushtetut\u00ebs s\u00eb vitit 1946 p\u00ebr t&#8217;ia p\u00ebrshtatur asaj t\u00eb Bashkimit Sovjetik. Rusia shikohej si atdheu i v\u00ebrtet\u00eb i komunist\u00ebvet shqiptar\u00eb; \u00e7do fymje q\u00eb i b\u00ebhej asaj ndiqej prej kodit penal si t&#8217;i ishte b\u00ebr\u00eb shtetit shqiptar dhe d\u00ebnohej eg\u00ebrsisht deri tek f\u00ebmij\u00ebt kat\u00ebrmb\u00ebdhjet\u00eb-vje\u00e7ar\u00eb. P\u00ebr nj\u00eb bomb\u00eb q\u00eb u hodh n\u00eb kopshtin e ambasad\u00ebs sovjetike, m\u00eb 19 t\u00eb Shkurtit 1951, dhe q\u00eb s&#8217;b\u00ebri asnj\u00eb d\u00ebm tjet\u00ebr ve\u00e7se g\u00ebrvishi pak tok\u00ebn, u kap\u00ebn dhe u pushkatuan pa asnj\u00eb formalitet 74 Shqiptar\u00eb t\u00eb dyshimt\u00eb kundrejt regjimit; nja 600 t\u00eb tjer\u00eb u d\u00ebnuan me burgime t\u00eb ndryshme. Thuhet se hedhja e bomb\u00ebs n\u00eb Ambasad\u00ebn sovietike u b\u00eb prej vet\u00eb komunist\u00ebvet, p\u00ebr t\u00eb kryer me at\u00eb &#8220;shkak&#8221; nj\u00eb &#8220;spast\u00ebrim&#8221; t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p align=\"justify\">M\u00eb 1949, Shqip\u00ebria hyri si antare e K\u00ebshillit p\u00ebr ndihm\u00ebn Ekonomike Reciproke, q\u00eb u krijua n\u00eb Jenar t&#8217;atij viti nd\u00ebrmjet shtetevet komunist\u00eb t&#8217;Evrop\u00ebs si nj\u00eb shtojc\u00eb e Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs. Pastaj u pranua edhe si antare e k\u00ebtij Traktati, t\u00eb cilin e n\u00ebnshkroi me rastin e p\u00ebrs\u00ebritjes s\u00eb tij, n\u00eb Maj 1955. K\u00ebshtu Shqip\u00ebria b\u00ebnte pjes\u00eb n\u00eb &#8220;sistemin e mprojtjes&#8221; s\u00eb Blokut t\u00eb Lindjes.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ndihma financiare dhe teknike e Rusis\u00eb, e Gjermanis\u00eb lindore, e \u00c7ekosllavakis\u00eb, e Hungaris\u00eb dhe e Bullgaris\u00eb nuk e plot\u00ebsoi dot as &#8220;industrializimin&#8221; e vendit, as &#8220;transformimin&#8221; e bujq\u00ebsis\u00eb. Planet pes\u00eb vje\u00e7ar\u00eb, t\u00eb filluar me aq buj\u00eb, kryeshin vet\u00ebm n\u00eb statistikat zyrtare. Me ato ndihma u p\u00ebrmir\u00ebsua shfryt\u00ebzimi i vajgurit, i ser\u00ebs dhe i mineralevet t\u00eb tjera, u ngrit\u00ebn gjithashtu disa fabrika konservash, duhani, p\u00eblhurash dhe t\u00eb p\u00ebrpunimit t\u00eb drurit, dometh\u00ebn\u00eb gjith\u00e7ka lidhej me ato prodhime e l\u00ebnd\u00eb t\u00eb para q\u00eb iu nevojiteshin Rusis\u00eb dhe satelit\u00ebvet t\u00eb saj. Por shkall\u00eb-jetesa e popullit mbeti ajo q\u00eb ishte n\u00eb mos ra edhe m\u00eb posht\u00eb akoma.<\/p>\n<p align=\"justify\">Porsa Partia komuniste mori fuqin\u00eb, shpalli me buj\u00eb, me 1945-46, ligjet e &#8220;reform\u00ebs agrare&#8221;, me an\u00ebn e t\u00eb cilavet i premtonte gjer m\u00eb 5 hektar\u00eb tok\u00eb \u00e7do familje bujku t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej 5 vetash. Mir\u00ebpo nj\u00ebkoh\u00ebsisht filluan kooperativat bujq\u00ebsore dhe ato t\u00eb shitje-blerjes, t\u00eb cilat e k\u00ebthenin bujkun n\u00eb skllav t\u00eb shtetit. Detyrimet q\u00eb ai duhej t\u00eb lante n\u00eb natyr\u00eb caktoh\u00ebshin n\u00eb let\u00ebr sipas <i> normavet,<\/i> q\u00eb shpesh her\u00eb e kap\u00ebrcenin krejt sasin\u00eb e prodhimit t\u00eb bujkut, dometh\u00ebn\u00eb ky duhej t&#8217;i jepte shtetit m\u00eb shum\u00eb se sa mund t\u00eb prodhonte toka drith\u00eb, bag\u00ebtia qum\u00ebsht, mish e lesh, pula vez\u00eb etj. N\u00eb mos kishte, duhej t&#8217;i gjente! P\u00ebrndryshe, jo vet\u00ebm q\u00eb i rr\u00ebmbehej kafshata e fundit e f\u00ebmij\u00ebvet, po edhe rrihej, p\u00ebshtyhej, burgosej si &#8220;kullak&#8221;, sabotonj\u00ebs, armik i popullit. Artikujt e fabrikuar, si p\u00eblhur\u00eb, vajguri, krip\u00eb etj., bujku duhej t&#8217;i blinte n\u00eb dyqanin e shtetit me <i> shk\u00ebmbim,<\/i> dometh\u00ebn\u00eb duke dh\u00ebn\u00eb prodhime t\u00eb natyr\u00ebs, si drith\u00eb, lesh, gjalp\u00eb, vez\u00eb etj., me nj\u00eb ndryshim \u00e7mimesh e nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shfryt\u00ebzimi q\u00eb s&#8217;ka shembull n\u00eb historin\u00eb e njer\u00ebzis\u00eb. N\u00ebqoft\u00ebse fshatari vet\u00eb kishte nevoj\u00eb vet\u00eb p\u00ebr k\u00ebsi prodhimesh, ishte i p\u00ebrjashtuar nga e drejta e blerjes me triska (me \u00e7mimet e caktuara zyrtarisht) dhe shtr\u00ebngohej q\u00eb t&#8217;i blinte n\u00eb t\u00eb tjer\u00eb dyqan\u00eb (q\u00eb edhe k\u00ebta mbah\u00ebshin prej shtetit) por me \u00e7mime shum\u00eb m\u00eb t\u00eb larta. N\u00eb k\u00ebto kondita, me mij\u00ebra bujq e braktis\u00ebn tok\u00ebn dhe shkuan t\u00eb b\u00ebheshin pun\u00ebtor\u00eb krahu atje ku mundnin sa p\u00ebr t\u00eb mos vdekur urije.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pas periudh\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb &#8220;kooperativavet&#8221;, u b\u00eb kolektivizimi n\u00eb <i> kolkhoza,<\/i> q\u00eb nuk e shtoi v\u00ebllimin e prodhimit as nuk e p\u00ebrmir\u00ebsoi gjendjen e bujkut. Thuhet se kolektivizimi n\u00eb bujq\u00ebsi u plot\u00ebsua m\u00eb 1960, duke p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrmbi 86% t\u00eb tokavet t\u00eb punuarshme. Me se do t\u00eb punoh\u00ebshin k\u00ebto toka? Me ca traktor\u00eb t\u00eb ndryshkur q\u00eb jepte Rusia? Me ca maqina t\u00eb dala jasht\u00eb p\u00ebrdorimit q\u00eb shteti shqiptar i paguante dy-tri her\u00eb m\u00eb shtrenjt\u00eb se sa kushtonin t\u00eb rejat n\u00eb tregun e per\u00ebndimit?<\/p>\n<p align=\"justify\">Nj\u00ebkoh\u00ebsisht me kolektivizimin e tokavet, komunist\u00ebt b\u00ebn\u00eb edhe shtetizimin e bag\u00ebtivet, duke e l\u00ebn\u00eb katundarin me gisht n\u00eb goj\u00eb. Por mbasi bag\u00ebtia ka nevoj\u00eb p\u00ebr kujdesje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb (kujdesje dashurore) nga ana e t\u00eb zot, nuk mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb ondi n\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb kolektivizuar, ku askush s&#8217;i kushtohet me aq zem\u00ebr sa ai q\u00eb e kish. K\u00ebshtu q\u00eb, menj\u00ebher\u00eb pas shtetizimit gj\u00eb e gjall\u00eb filloi t\u00eb bjer\u00eb posht\u00eb dhe thuhet se sot nuk \u00ebsht\u00eb as sa nj\u00eb e kat\u00ebrta e numrit q\u00eb ishte p\u00ebrpara luft\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">Sadoq\u00eb komunist\u00ebt mburren me &#8220;realizimet e m\u00ebdha&#8221;, me kombinatin e tekstilit &#8220;Stalin&#8221;, me rafinerin\u00eb e vajgurit n\u00eb C\u00ebrrik, me hidro\u00e7entralin &#8220;Lenin&#8221;, dhe me ca fabrika t\u00eb tjera t\u00eb llojevet q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm me sip\u00ebr, s&#8217;kan\u00eb arritur dot kurr\u00eb gjer m\u00eb sot t&#8217;a nginjin popullin me buk\u00eb, se p\u00ebr t\u00eb tjera nevoja nuk flitet nd\u00ebn at\u00eb regjim. T\u00eb gjitha parashikimet e tyre kan\u00eb dal\u00eb \u00ebnd\u00ebrra dhe planet pes\u00ebvje\u00e7ar\u00eb kan\u00eb d\u00ebshtuar, sidomos p\u00ebrsa i p\u00ebrket bujq\u00ebsis\u00eb, pa mundur as gjat\u00eb 25 vjet\u00ebve t\u00eb sigurojn\u00eb sasin\u00eb e duhur t&#8217;ushqimevet me an\u00ebn e prodhimit t\u00eb brendshem. Shifrat dhe statistikat e tyre jan\u00eb flluska sapuni, i t\u00ebr\u00eb sistemi i tyre \u00ebsht\u00eb nj\u00eb burokraci ku ngat\u00ebrrojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrin, ku spiunojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrin, ku shtypin nj\u00ebri-tjetrin, e sidomos klas\u00ebn e fshatar\u00ebvet q\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb zhele p\u00ebr t&#8217;ardhur keq. Rr\u00ebzohet burri i fikur nga uria -na thon\u00eb ata q\u00eb i kan\u00eb par\u00eb me sy- jetojn\u00eb f\u00ebmija me barishte dhe mbulojn\u00eb mishrat me rrecka q\u00eb s&#8217;kan\u00eb sesi arnohen m\u00eb. Edhe kur k\u00ebthehen njer\u00ebzia t\u00eb k\u00ebputur nga puna, edhe kur nuk kan\u00eb se \u00e7&#8217;t\u00eb han\u00eb p\u00ebr dark\u00eb, duhet t\u00eb shkojn\u00eb qoft\u00eb edhe n\u00ebp\u00ebr shi e d\u00ebbor\u00eb, n\u00eb vendin e mbledhjevet, sado larg q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar konferencat e &#8220;edukimit marksist&#8221; q\u00eb iu gargarit gjer n\u00eb mes t\u00eb nat\u00ebs ndonj\u00eb zuzar me dy-tri klas\u00eb fillore.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ndon\u00ebse komunizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ideologji <i> materialiste, <\/i> dhe si i till\u00eb duhej t&#8217;iu siguronte njer\u00ebzve t\u00eb pakt\u00ebn mir\u00ebqenien <i> materiale<\/i> t\u00eb cil\u00ebn ua premton me aq buj\u00eb, pik\u00ebrisht nd\u00ebn at\u00eb regjim vuajn\u00eb popujt edhe p\u00ebr kafshat\u00ebn e buk\u00ebs m\u00eb tep\u00ebr se nd\u00ebn \u00e7do tjet\u00ebr shfryt\u00ebzim tiranik ose kolonialist. Ky mjerim n\u00eb Shqip\u00ebri ka zbritur n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshkruarshme, jo vet\u00ebm sepse vendi ndodhej ekonomikisht n\u00eb nj\u00eb gjendje fort t\u00eb prapambetur, po edhe sepse komunist\u00ebt shqiptar\u00eb kan\u00eb q\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb paditur, m\u00eb kok\u00eb-ngusht\u00eb dhe m\u00eb tiranik\u00eb nga t\u00eb gjth\u00eb kriminel\u00ebt e k\u00ebtij lloji.<\/p>\n<p align=\"justify\">D\u00ebshtimi i planevet ekonomik\u00eb nd\u00ebn at\u00eb regjim ka disa arsye t\u00eb p\u00ebrgjithshme q\u00eb lidhen me sistemin komunist dhe arsye t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. E para, askush prej njerz\u00ebzve t\u00eb r\u00ebndomt\u00eb nuk shtie n\u00eb pun\u00eb me vet\u00ebdashje t\u00eb gjitha energjit\u00eb e tija kur nuk punon p\u00ebr vehte po p\u00ebr nj\u00eb q\u00ebnie <i> abstrakte<\/i> si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shteti ose <i> kolektiviteti,<\/i> prej t\u00eb cilit nuk sheh asnj\u00eb mprojtje, asnj\u00eb t\u00eb mir\u00eb, ve\u00e7se frik\u00eb, shtypje e shfryt\u00ebzim gjer n\u00eb palc\u00eb. P\u00ebrse do t\u00eb punoj\u00eb bujku i <i> kolkhoz\u00ebs<\/i> kur t\u00eb gjith\u00eb prodhimin e djers\u00ebs s\u00eb tij ia merr shteti, duke ia paguar me nj\u00eb \u00e7mim qesharak, dhe mandej k\u00ebthehet e ia shet pes\u00eb ose dhjet\u00eb her\u00eb me shtrenjt\u00eb kur ai detyrohet t\u00eb blej\u00eb? N\u00eb k\u00ebto kushte, energjit\u00eb e tija s&#8217;mund t\u00eb shtihen n\u00eb pun\u00eb ve\u00e7se me shtr\u00ebngim. Prandaj n\u00eb \u00e7do deg\u00eb t\u00eb veprimtaris\u00eb ekonomike \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb burokraci policore, q\u00eb jeton si parasite duke ruajtur e shtypur nd\u00ebn\u00eb thundra ata q\u00eb detyrohen t\u00eb punojn\u00eb. Dhe mbasi, n&#8217;organizime t\u00eb k\u00ebtilla, ata m\u00eb t\u00eb zot\u00ebt ose m\u00eb dhelparak\u00ebt din\u00eb t\u00eb sigurojn\u00eb p\u00ebr vehte nj\u00eb vend si mbikqyr\u00ebs, polic\u00eb a spiun\u00eb, ata q\u00eb shtypen jan\u00eb gjithmon\u00eb njer\u00ebzit e thjesht\u00eb, e sidomos grat\u00eb. N\u00eb t\u00eb gjitha shoq\u00ebrit\u00eb e prapambetura, gruaja ka q\u00ebne skllavja m&#8217;e shtypur dhe m&#8217;e shfryt\u00ebzuar. Kjo gjendje e saj vazhdon m&#8217;e keqe akoma nd\u00ebn\u00eb regjimin komunist q\u00eb premtonte me aq buj\u00eb \u00e7lirimin e gruas. Grat\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebrve\u00e7 mbajtjes s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb dhe t\u00eb f\u00ebmijvet, p\u00ebrdoren n\u00eb t\u00eb gjitha pun\u00ebt e jasht\u00ebme, n\u00eb bujq\u00ebsi, n\u00eb fabrika, n\u00eb nd\u00ebrtime rrug\u00ebsh e tharje k\u00ebnetash. E dyta, ata q\u00eb drejtojn\u00eb pun\u00ebt e bujq\u00ebsis\u00eb -burokracia drejtonj\u00ebse- jan\u00eb vet\u00ebm sa p\u00ebr t\u00eb ngat\u00ebrruar, p\u00ebr t\u00eb penguar, bazohen n\u00eb <i> plane e norma abstrakte,<\/i> q\u00eb s&#8217;kan\u00eb p\u00ebrputhje me realitetin, dhe p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb me sukses p\u00ebrpara Partis\u00eb, s&#8217;iu mbetet tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb shtypin fshatarin dhe t&#8217;i marrin deri kafshat\u00ebn e fundme t\u00eb f\u00ebmij\u00ebvet. Prandaj, p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto arsye, \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re si n\u00eb Bashkimin Sovietik ashtu edhe n\u00eb t\u00eb tjera vende komuniste se fshatari prodhon dy-tri her\u00eb m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb ndonj\u00eb cop\u00eb kopsht q\u00eb i \u00ebsht\u00eb l\u00ebn\u00eb si tok\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb, se sa me t\u00ebr\u00eb pun\u00ebn q\u00eb b\u00ebn n\u00eb <i> kolkhoz\u00eb.<\/i> E treta, duke mbajtur regjimi komunist shqiptar gjat\u00eb 25 vjet\u00ebve nj\u00eb usht\u00ebri n\u00eb gjendje lufte, me ushqim, veshmbathje dhe armatimin m\u00eb modern, lart nga gjysma e prodhimit t\u00eb vendit ka shkuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dhe p\u00ebr policin\u00eb e Sigurimit, q\u00eb sigurojn\u00eb q\u00ebndrimin n\u00eb fuqi t\u00eb satrap\u00ebvet t\u00eb Partis\u00eb. E kat\u00ebrta, n\u00eb shk\u00ebmbimet e jasht\u00ebme, Shqip\u00ebria ka q\u00ebn\u00eb shfryt\u00ebzuar n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb tmerrshme, m\u00eb par\u00eb prej Jugosllavis\u00eb dhe pastaj prej Rusis\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Tham\u00eb m\u00eb sip\u00ebr se Jugosllavia mori t\u00eb gjith\u00eb mallin q\u00eb ishte grumbulluar n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb sasi t\u00eb m\u00ebdha prej treg\u00ebtis\u00eb me Italin\u00eb gjat\u00eb Luft\u00ebs, kur treg\u00ebtar\u00ebt shqiptar\u00eb, duke mos pasur besim n\u00eb kart\u00ebmonedh\u00ebn, i kishin kthyer kapitalet e tyre n\u00eb depozit\u00eb malli. K\u00ebt\u00eb ua rr\u00ebmbeu rregjimi komunist dhe e b\u00ebri t\u00eb kalonte n\u00eb Jugosllavi, duke e l\u00ebn\u00eb popullin shqiptar xhveshur e zbathur. Pastaj erdh\u00ebn Rus\u00ebt, si k\u00ebshilltar\u00eb, teknik\u00eb, organizator\u00eb etj., q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn ishin sundimtar\u00ebt e vendit dhe paguheshin tri-kat\u00ebr her\u00eb m\u00eb lart se n\u00ebnpun\u00ebsit shqiptar\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs grad\u00eb. K\u00ebshtu Rus\u00ebt mblodh\u00ebn sendet me vleft\u00eb, orendi e pla\u00e7ka sht\u00ebpie, veshje t\u00eb mo\u00e7me e q\u00ebndime, stoli prej ari edh&#8217;argjendi, q\u00eb familjet shqiptare u shtr\u00ebnguan t&#8217;i shisnin p\u00ebr nj\u00eb cop\u00eb buk\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Por shfryt\u00ebzimin m\u00eb t\u00eb madh Rusia ia b\u00ebnte Shqip\u00ebris\u00eb, sikurse edhe satelit\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, n&#8217;imponimin e planeve ekonomike dhe n\u00eb shk\u00ebmbimet treg\u00ebtare. Shqip\u00ebria duhej t\u00eb zhvillonte jo ato prodhime p\u00ebr t\u00eb cilat kishte nevoj\u00eb vendi, por ato q\u00eb hynin si element plot\u00ebsonj\u00ebs n&#8217;ekonomin\u00eb sovjetike. Pastaj maqinat e saja t\u00eb vjet\u00ebruara Rusia ia shiste Shqip\u00ebris\u00eb dy-tri her\u00eb m\u00eb shtrenjt\u00eb se sa mund t\u00eb ishte vlefta e tyre n\u00eb tregun e lir\u00eb t\u00eb Per\u00ebndimit, kurse prodhimet shqiptare i blinte dy-tri her\u00eb m\u00eb lir\u00eb. &#8220;K\u00ebshilli i Ndihm\u00ebs Ekonomike Reciproke&#8221; q\u00eb lidhej me traktatin e Varshav\u00ebs, ishte krijuar pik\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb mbajtur nd\u00ebn kontrollin sovjetik ekonomin\u00eb e satelit\u00ebvet. Asnj\u00eb tjet\u00ebr kolonializ\u00ebm nuk ka q\u00ebn\u00eb aq shfryt\u00ebzonj\u00ebs sa ai i Rusis\u00eb sovjetike. Dhe ky b\u00ebhej m&#8217;i r\u00ebnd\u00eb akoma mbi popujt e prapambetur, q\u00eb s&#8217;e drejtonin dot vet\u00eb organizimin e brendsh\u00ebm ekonomik t\u00eb tyre, si\u00e7 ishte rasti i Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">K\u00ebt\u00eb gj\u00eb e pohuan vet\u00eb &#8220;mprojt\u00ebsit&#8221; e popullit, mbasi u prish\u00ebn me Rusin\u00eb, duke e shkruar e trumbetuar n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt: &#8220;Bashkimi Sovjetik e shfryt\u00ebzonte vendin ton\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb tmerrshme, duke i bler\u00eb prodhimet e Shqip\u00ebris\u00eb me \u00e7mime fort t&#8217;ul\u00ebta dhe duke na shitur shum\u00eb shtrenjt\u00eb maqinat e shkat\u00ebrruara dhe mallin e dob\u00ebt q\u00eb s&#8217;i shitej n&#8217;asnj\u00eb vend t\u00eb bot\u00ebs&#8221;.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nj\u00eb far\u00eb &#8220;liberalizmi&#8221; q\u00eb filloi n\u00eb Rusi pas vdekjes s\u00eb Stalinit dhe q\u00eb u p\u00ebrhap deri diku n\u00ebp\u00ebr t\u00eb tjera &#8220;demokraci popullore&#8221; t&#8217;Evrop\u00ebs s\u00eb Lindjes, nuk u pranua prej shtetit komunist m\u00eb t\u00eb madh, Kin\u00ebs, dhe prej atij m\u00eb t\u00eb voglit, Shqip\u00ebris\u00eb. Partia komuniste shqiptare nuk mund t\u00eb ndryshonte metod\u00eb, sepse m&#8217;i vogli \u00e7lirim i brendsh\u00ebm ose m&#8217;e lehta ardhje n\u00eb takim me bot\u00ebn per\u00ebndimore do t\u00eb sillte n\u00eb popull plasaritje dhe \u00e7thurje, t\u00eb cilat do t\u00eb zgjeroheshin shpejt n\u00eb p\u00ebrpjestime t\u00eb m\u00ebdha e do t\u00eb p\u00ebrfundonin me rr\u00ebzimin e komunizmit. Duke mos pasur nj\u00eb baz\u00eb n\u00eb popull dhe duke u mbajtur vet\u00ebm me an\u00ebn e organizimit policor, q\u00eb s&#8217;l\u00eb tre veta t\u00eb bashkohen tok, Partia komuniste shqiptare, qysh me ngjizjen e saj, s&#8217;e kish kuptuar e praktikuar ndryshe komunizmin ve\u00e7se si nj\u00eb terror t\u00eb vazhduar. Ndon\u00ebse p\u00ebr t\u00eb pranuar m\u00ebnyr\u00ebn e qeverisjes me an\u00ebn e nj\u00eb <i> k\u00ebshilli kolegjial,<\/i> q\u00eb u b\u00eb si mod\u00eb n\u00eb Kremlin pas vdekjes s\u00eb Stalinit, Enver Hoxha ia l\u00ebshoi kryesin\u00eb e qeveris\u00eb Mehmet Shehut, duke mbajtur p\u00ebr vete sekretarin\u00eb e Partis\u00eb, tiran\u00ebt e Tiran\u00ebs vazhduan t\u00eb tregoheshin m\u00eb &#8220;stalinist\u00eb&#8221; nga Stalini.<\/p>\n<p align=\"justify\">Duke iu k\u00ebshilluar &#8220;shok\u00ebvet&#8221; shqiptar\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn <i> kolegjiale<\/i> t\u00eb qeverimit, Moska kujtoi se do t\u00eb mund t&#8217;a kontrollonte m\u00eb kollaj partin\u00eb e tyre duke p\u00ebrfituar nga rivaliteti nd\u00ebrmjet Hoxh\u00ebs dhe Shehut. Por k\u00ebta e kuptuan si duket se q\u00eb t\u00eb dy i priste i nj\u00ebjti fat, ai i rr\u00ebzimit dhe i z\u00ebvend\u00ebsimit me t\u00eb tjer\u00eb, si\u00e7 ka ngjar\u00eb me krer\u00ebt e partivet komuniste pothuajse kudo n\u00eb shtetet satelite t&#8217;Evrop\u00ebs. Prandaj u lidh\u00ebn midis tyre dhe nis\u00ebn t\u00eb shtr\u00ebngonin rreth vehtes b\u00ebrthamat e Partis\u00eb p\u00ebr t&#8217;i shp\u00ebtuar rrezikut.<\/p>\n<p align=\"justify\">Qielli i miq\u00ebsis\u00eb me Bashkimin Sovjetik filloi t\u00eb vr\u00ebnjtej, jo edhe aq ndoshta p\u00ebr shkaqe ekonomike (p\u00ebr shfryt\u00ebzimin q\u00eb Rusia i b\u00ebnte Shqip\u00ebris\u00eb) se sa p\u00ebr arsye t\u00eb pasuris\u00eb personale t\u00eb kryetar\u00ebvet t\u00eb sotsh\u00ebm t\u00eb regjimit. Me vdekjen e Stalinit, p\u00ebrve\u00e7 se n\u00eb drejtimin e brendsh\u00ebm, ngjajt\u00ebn disa ndryshime edhe n\u00eb politik\u00ebn e jasht\u00ebme t\u00eb shtetit sovjetik. Metodat e Khruh\u00e7ovit, sikurse edhe personaliteti i tij, ishin t\u00eb ndryshme nga ato t\u00eb Stalinit. Pa nd\u00ebrruar asgj\u00eb nga objektivat e komunizmit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Khruh\u00e7ovi u tregua m&#8217;i but\u00eb, m&#8217;i hapur, m&#8217;i gatish\u00ebm p\u00ebr bisedime, m&#8217;i kollajt\u00eb p\u00ebr t&#8217;u gjetur kudo dhe p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb m\u00eb \u00e7do vend; metoda k\u00ebto q\u00eb mund t&#8217;i vlenin politik\u00ebs ruse m\u00eb shum\u00eb se sa q\u00ebndrimi i hekurt i Stalinit. Mir\u00ebpo nj\u00eb \u00e7lirim i gjendjes nd\u00ebrkomb\u00ebtare i shtinte frik\u00ebn regjimit tiranik t\u00eb Tiran\u00ebs aq sa edhe \u00e7lirimi i gjendjes s\u00eb brend\u00ebshme. Sikurse p\u00ebrbrenda q\u00eb nuk mbahej ve\u00e7se me an\u00ebn e terrorit, ashtu edhe kundrejt bot\u00ebs s\u00eb jasht\u00ebme ai s&#8217;mund t\u00eb q\u00ebndronte ve\u00e7se n\u00eb saj\u00eb t\u00eb nj\u00eb tensioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb vazhduarsh\u00ebm.<\/p>\n<p align=\"justify\">Porsa n\u00eb prendver\u00ebn e vitit 1955 Khruh\u00e7ovi me Bulganinin b\u00ebn\u00eb vizit\u00ebn e par\u00eb n\u00eb Belgrad p\u00ebr t&#8217;u pajtuar me Titon, duke ia hedhur politik\u00ebs s\u00eb Stalinit fajin e p\u00ebr\u00e7arjes, komunist\u00ebt shqiptar\u00eb nis\u00ebn t&#8217;a ndienin gjall\u00eb frik\u00ebn se mos Rusia ia linte Shqip\u00ebrin\u00eb Jugosllavis\u00eb, si p\u00ebrpara 1948-\u00ebs. P\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb p\u00ebshtetje tjet\u00ebr p\u00ebrjashta, krer\u00ebt e Tiran\u00ebs zun\u00eb t\u00eb v\u00ebshtronin nga Kina, e cila, p\u00ebr disa ar\u00ebsye sociale, kulturore e gjeo-politike, do t\u00eb ket\u00eb gjithmon\u00eb kund\u00ebrshtime me Rusin\u00eb, pavar\u00ebsisht nga \u00e7do ideologji. Marr\u00ebdh\u00ebniet shqiptaro-kineze filluan t\u00eb b\u00ebheshin m\u00eb t\u00eb ngushta, dhe si ambasador i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Pekin shkoi nj\u00eb nga shok\u00ebt e besuar t&#8217;Enver Hoxh\u00ebs. Shtypi dhe propaganda e Tiran\u00ebs u vun\u00eb t\u00eb flisnin shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr Kin\u00ebn se sa p\u00ebr Bashkimin Sovjetik, duke i trumbetuar n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt ato pak ndihma n&#8217;oriz, grur\u00eb e sheqer q\u00eb Mao Ce-tungu mundi t&#8217;iu d\u00ebrgonte miqve shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Por gjendja e Shqip\u00ebris\u00eb ndodhej n\u00eb shkall\u00ebn e fundit. Ndihmat e Rusis\u00eb e t\u00eb satelit\u00ebvet s&#8217;kishin mundur t&#8217;a m\u00ebk\u00ebmbin. Planet pes\u00ebvje\u00e7ar\u00eb kishin d\u00ebshtuar nj\u00ebri pas tjetrit. K\u00ebshtu n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1957, n\u00ebnt\u00eb vjet pas shk\u00ebputjes nga Jugosllavia, ekonomia shqiptare ishte n\u00eb buz\u00eb t\u00eb gremin\u00ebs. At\u00ebhere dy gjelat e regjimit, Hoxha dhe Shehu, rend\u00ebn n\u00eb Mosk\u00eb p\u00ebr t\u00eb lypur nj\u00eb ndihm\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe. Rus\u00ebt pranuan t&#8217;ua fshinin nga defteri borxhet e vjetra prej nja 400 milion\u00eb rublash dhe t&#8217;iu \u00e7elnin kredi t\u00eb tjera, por me kusht q\u00eb k\u00ebt\u00eb rradh\u00eb t&#8217;a merrnin ata vet\u00eb n\u00eb dor\u00eb jo vet\u00ebm organizimin dhe drejtimin ekonomik t\u00eb vendit, por edhe mbikqyrjen e t\u00eb gjitha deg\u00ebvet t&#8217;administrat\u00ebs shtet\u00ebrore. Sipas k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje q\u00eb u n\u00ebnshkrua n\u00eb Mosk\u00eb nga Hoxha e Shehu, n\u00eb Prill t\u00eb 1957-\u00ebs, Shqip\u00ebria hynte t\u00ebr\u00ebsisht nd\u00ebn kontrollin e Rusis\u00eb Sovjetike. Vet\u00ebm me k\u00ebt\u00eb kusht kjo i \u00e7elte nj\u00eb kredi t\u00eb re prej 300 milion\u00eb rublash p\u00ebr zbatimin e planit t\u00eb tret\u00eb pes\u00ebvje\u00e7ar. Por as ndihma e Rusis\u00eb, as ajo e \u00c7ekosllovakis\u00eb, e Hungaris\u00eb dhe e Gjermanis\u00eb lindore, t\u00eb cilat premtonin se do t\u00eb d\u00ebrgonin maqina dhe personel teknik, nuk mund\u00ebn t&#8217;a ndryshonin gjendjen ekonomike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nga ana tjet\u00ebr, afrimi gjithmon\u00eb m&#8217;i duksh\u00ebm i Mosk\u00ebs me Belgradin dhe kushtet e r\u00ebnda q\u00eb ajo iu vuri komunist\u00ebvet shqiptar\u00eb p\u00ebr dh\u00ebnien e ndihm\u00ebs, i forcuan dyshimet e k\u00ebtyre se Jugosllavia kishte p\u00ebr Rusin\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe nga Shqip\u00ebria, e cila, me zbulimet e reja n\u00eb l\u00ebmin e arm\u00ebvet b\u00ebrthamore, e kish humbur edhe vleft\u00ebn e dikurshme si baz\u00eb strategjike. Masat kundrejt rrezikut jugosllav filluan menj\u00ebher\u00eb. N\u00eb N\u00ebntor t\u00eb vitit 1956, u d\u00ebnuan me vdekje dhe u pushkatuan n\u00eb Tiran\u00eb (me gjith\u00eb nd\u00ebrhyrjen e Khruh\u00e7ovit p\u00ebr t&#8217;i shp\u00ebtuar) gjeneral Dali Ndreu dhe e shoqja, Liri Gega, figura t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb Komitetin Qendror t\u00eb Partis\u00eb, por q\u00eb shikoheshin si miq t\u00eb Jugosllav\u00ebvet. Kat\u00ebr vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb N\u00ebntor t\u00eb vitit 1960, Partis\u00eb komuniste iu desh t\u00eb p\u00ebrjashtonte p\u00ebrs\u00ebri nga Komiteti Qendror dy antar\u00eb fort t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, Ko\u00e7o Tashkon dhe Liri Belishov\u00ebn, si miq t\u00eb Mosk\u00ebs. Kjo kriz\u00eb b\u00ebri q\u00eb mbledhja e Kongresit t\u00eb kat\u00ebrt t\u00eb Partis\u00eb t\u00eb shtyhej dy her\u00eb, gjersa m\u00eb n\u00eb fund mundi t\u00eb mbahej m\u00eb 13 Shkurt 1961, pas d\u00ebrgimit me buj\u00eb t\u00eb nj\u00eb delegacioni n\u00eb Kin\u00eb, i cili lidhi me Pekinin nj\u00eb varg traktatesh ekonomike e financiare, p\u00ebrve\u00e7 atyre q\u00eb pat\u00ebn q\u00ebn\u00eb n\u00ebnshkruar m\u00eb 15 Jenar 1959. Marr\u00ebveshja e vitit 1961, sipas t\u00eb cil\u00ebs Kina do t&#8217;i jepte Shqip\u00ebris\u00eb mjetet teknike e financiare p\u00ebr vazhdimin e planit t\u00eb tret\u00eb pes\u00ebvje\u00e7ar, ndon\u00ebse n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb s&#8217;ishte ve\u00e7se nj\u00eb p\u00ebshtetje morale p\u00ebr Partin\u00eb dhe Kongresin e saj, sh\u00ebnon kthes\u00ebn e plot\u00eb t\u00eb komunizmit shqiptar drejt Kin\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb Maj 1959, Khruh\u00e7ovi pat b\u00ebr\u00eb nj\u00eb vizit\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb davariste ret\u00eb e moskuptimit nd\u00ebrmjet politik\u00ebs s\u00eb tij dhe Partis\u00eb komuniste shqiptare, duke dashur si duket t\u00eb sqaronte \u00e7\u00ebshtjen e afrimit me Jugosllavin\u00eb, \u00e7\u00ebshtjen e &#8220;bashk\u00ebjetes\u00ebs paq\u00ebsore&#8221; me bot\u00ebn kapitaliste dhe ndoshta natyr\u00ebn e lidhjeve ekonomike e t\u00eb \u00e7do lloji nd\u00ebrmjet Shqip\u00ebris\u00eb dhe Bashkimit Sovjetik. Por u kuptua se as kjo vizit\u00eb nuk pati shum\u00eb sukses me gjith\u00eb buj\u00ebn q\u00eb b\u00ebri. Ftohja nd\u00ebrmjet komunist\u00ebvet shqiptar\u00eb dhe Blokut sovjetik u b\u00eb p\u00ebrdit\u00eb m&#8217;e ndieshme dhe m&#8217;e dukshme. Mosp\u00ebrfillja dhe p\u00ebrbuzja q\u00eb u b\u00ebhej &#8220;stalinist\u00ebve&#8221; shqiptar\u00eb nga ana e delegat\u00ebve rus\u00eb dhe t\u00eb vendeve satelite n\u00ebp\u00ebr mbledhjet e ndryshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare i kish r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy kujtdo dhe shtypi i p\u00ebrbotsh\u00ebm nisi t\u00eb fliste haptas.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebrpara Kongresit t\u00eb kat\u00ebrt t\u00eb Partis\u00eb, m\u00eb 13 Shkurt 1961, Enver Hoxha dha nj\u00eb lajm me buj\u00eb se ishte zbuluar gjoja nj\u00eb komplot kund\u00ebr regjimit, i shtytur prej Greko-Jugosllav\u00ebvet me p\u00ebrkrahjen e Flot\u00ebs VI amerikane t\u00eb Mesdheut. Pas nj\u00eb &#8220;gjyqi&#8221; theatror sipas zakonit, ku i t\u00ebr\u00eb &#8220;pro\u00e7esi&#8221; ishte i trilluar fund e krye, t\u00eb pandehurit, n\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt edhe nj\u00eb kund\u00ebr-admiral, u d\u00ebnuan me vdekje dhe u pushkatuan n\u00eb Maj t&#8217;atij viti. Nj\u00eb muaj pas k\u00ebtij &#8220;pro\u00e7esi&#8221;, Rus\u00ebt u t\u00ebrhoq\u00ebn nga baza detare e Vlor\u00ebs dhe e Sazanit. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht zu t\u00eb largohej edhe personeli teknik rus ose i vendevet t\u00eb tjera satelite. Kjo k\u00ebputje e marr\u00ebdh\u00ebnievet me Blokun sovjetik u b\u00eb e dukshme p\u00ebr cilindo, por komunist\u00ebt e Tiran\u00ebs p\u00ebrpiqeshin t&#8217;a mbanin t\u00eb fshehur akoma.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mir\u00ebpo Khruh\u00e7ovi nuk e ndjeu nevoj\u00ebn e fshehjes dhe e shpalli bot\u00ebrisht konfliktin me klik\u00ebn e Tiran\u00ebs p\u00ebrpara Kongresit XXII t\u00eb Partis\u00eb komuniste ruse, q\u00eb u mlodh n\u00eb Mosk\u00eb m\u00eb 17 Tetor 1961, dhe ku &#8220;shok\u00ebt&#8221; shqiptar\u00eb nuk ishin ftuar fare. P\u00ebrve\u00e7 Kinezit Shu En-lai, asnj\u00eb nga delegat\u00ebt e Partivet komuniste t\u00eb bot\u00ebs nuk mori an\u00ebn e Shqiptar\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">S&#8217;\u00ebsht\u00eb nevoja t\u00eb zgjatemi k\u00ebtu mbi p\u00ebrgjigjet e Tiran\u00ebs, demostratat e organizuara, ul\u00ebrimat e shtypit dhe t\u00eb radios, fjalimet e krer\u00ebvet, zhurma t\u00eb nj\u00ebllojta me ato q\u00eb u b\u00ebn\u00eb kund\u00ebr Jugosllavis\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e p\u00ebrjashtimit t\u00eb k\u00ebsaj nga grupi i satelit\u00ebvet. Edhe Khruh\u00e7ovi u vu n\u00eb rradh\u00ebn e Titos: &#8220;revizonist&#8221;, mohonj\u00ebs i &#8220;marksiz\u00ebm-leninizmit&#8221; etj. Marr\u00ebdh\u00ebniet me Rusin\u00eb sovjetike u k\u00ebput\u00ebn fare, ato me satelit\u00ebt e tjer\u00eb u ftoh\u00ebn krejt. Personeli teknik i tyre u t\u00ebrhoq prej Shqip\u00ebrie.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ishte treguar nj\u00eb mendje politike e rrall\u00eb ky Enver Hoxha kur shkruante e thoshte, m\u00eb 1943, se &#8220;popullsit\u00eb, n\u00eb Kosov\u00eb, do t\u00eb merren vesh vet\u00eb n\u00eb mes t\u00eb tyre dhe do t\u00eb vendosin nga t\u00eb shkojn\u00eb&#8221; dhe se Shqiptar\u00ebt do t\u00eb kishin &#8220;mprojtjen e Bashkimit Sovjetik, mprojt\u00ebsin e shteteve t\u00eb vogla dhe t\u00eb gjith\u00eb popujve&#8221;! Sesi &#8220;vendosi vet\u00eb populli i Kosov\u00ebs&#8221; u pa dhe po shihet vazhdimisht; vrasjet n\u00eb mas\u00eb q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr, operacioni policor i vitit 1956, q\u00eb iu theu gjymtyr\u00ebt n\u00eb tortura nj\u00eb numuri t\u00eb madh Kosovar\u00ebsh, &#8220;zbulimet&#8221; e Shtatorit 1966 mbi tmerret dhe metodat e \u00e7farosjes q\u00eb policia e Rankovi\u00e7it kish p\u00ebrdorur kundrejt Shqiptar\u00ebvet t\u00eb Kosov\u00ebs, aq sa u muar me to edhe shtypi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, provuan se politika e Serb\u00ebve p\u00ebrsa i p\u00ebrket Kosov\u00ebs, cilido q\u00eb t&#8217;ishte regjimi i tyre, mbetej ajo e vitit 1913. Sa p\u00ebr &#8220;mprojtjen e Bashkimit Sovjetik, mprojt\u00ebsin e shteteve t\u00eb vogla e t\u00eb gjith\u00eb popujve&#8221; edhe kjo u pa sesi e &#8220;mprojti&#8221; Hungarin\u00eb m\u00eb 1956 duke shtypur me dhjetra mij\u00eb Hungarez\u00eb nd\u00ebn\u00eb rrotat e tanksevet dhe sesi e &#8220;\u00e7liroi&#8221; \u00c7ekosllovakin\u00eb, n\u00eb Gusht 1968, kur e mbuloi m\u00eb divizionet e koracuara e i zuri frym\u00ebn nj\u00eb populli 15 milion\u00ebsh.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pas k\u00ebputjes s\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnievet me Mosk\u00ebn dhe pothuajse me gjith\u00eb grupin e shtetevet satelit\u00eb, Shqip\u00ebria komuniste u p\u00ebshtet t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb p\u00ebrkrahjen morale dhe ndihm\u00ebn ekonomike e financiare t\u00eb Kin\u00ebs. Ndon\u00ebse, sipas marr\u00ebveshjevet, kjo do t&#8217;i \u00e7elte Shqip\u00ebris\u00eb nj\u00eb kredi prej 125 milion\u00eb dollar\u00ebsh, ndihmat u nd\u00ebrpren\u00eb disa her\u00eb, mbasi Kina ishte vet\u00eb nj\u00eb vend i uritur e i prapambetur. Mandej personeli teknik q\u00eb d\u00ebrgoi Kina p\u00ebr t\u00eb z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsuar Rus\u00ebt dhe specialist\u00ebt e tjer\u00eb t&#8217;Evrop\u00ebs lindore, nuk kishte aft\u00ebsin\u00eb e atyre. K\u00ebshtu ekonomia shqiptare kaloi n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb tjet\u00ebr kriz\u00eb paralizimi. Prej shtetevet jo-komunist\u00eb t&#8217;Evrop\u00ebs Shqip\u00ebria ka lidhje diplomatike vet\u00ebm me Italin\u00eb, Franc\u00ebn, Austrin\u00eb dhe Turqin\u00eb. Mir\u00ebpo prej k\u00ebtyre nuk mund t\u00eb k\u00ebrkonte specialist\u00eb, jo vet\u00ebm sepse nuk donte t&#8217;iu hapte &#8220;sekretet&#8221; e ekonomis\u00eb s\u00eb saj &#8220;socialiste&#8221;, por kishte sidomos frik\u00ebn se me an\u00ebn e tyre mund t\u00eb p\u00ebrhapej n\u00eb popull fryma e idevet t\u00eb lira t\u00eb Per\u00ebndimit. Megjithat\u00eb, n&#8217;ato rrethana, pati deri diku ndihm\u00ebn e Italis\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn i p\u00ebrmir\u00ebsoi disi marr\u00ebdh\u00ebniet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Shqip\u00ebria kishte nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi shum\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr Kin\u00ebn sepse mund t&#8217;i vlente k\u00ebsaj si baza m&#8217;e larg\u00ebt n&#8217;Evrop\u00eb e n\u00eb Mesdhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur e p\u00ebrhapur idet\u00eb e komunizmit kinez sipas profetit Mao Ce-tung. Dihet se Kina k\u00ebrkon t\u00eb dal\u00eb n\u00eb krye te komunizmit bot\u00ebror p\u00ebrmbi Rusin\u00eb sovjetike. Mao Ce-tungu paraqitet si udh\u00ebheq\u00ebsi i v\u00ebrtet\u00eb i <i> marksiz\u00ebm-leninizmit.<\/i> Pothuajse n\u00eb t\u00eb gjitha partit\u00eb komuniste t&#8217;Evrop\u00ebs ka nj\u00eb rrym\u00eb, t\u00eb \u00e7faqur a t\u00eb fsheht\u00eb Maoiste. Tirana \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb kryeqendra e propagand\u00ebs komuniste kineze p\u00ebr t\u00ebr\u00eb Evrop\u00ebn dhe Lindjen e Af\u00ebrme. N\u00eb k\u00ebto kushte, kuptohet se sa r\u00ebnd\u00ebsi ka Shqip\u00ebria p\u00ebr Kin\u00ebn. Vajtjet e ardhjet, mburrjet dhe lavd\u00ebrimet, nd\u00ebrmjet Tiran\u00ebs dhe Pekinit kan\u00eb q\u00ebn\u00eb nga m\u00eb t\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrtat. Rrug\u00ebt, nd\u00ebrtesat, shk\u00ebmbinjt\u00eb, jan\u00eb mbushur tani me mbishkrime kineze, dhe fytyra e Mao Ce-tungut, q\u00eb z\u00ebvend\u00ebson at\u00eb t\u00eb Titos, t\u00eb Stalinit, t\u00eb Khruh\u00e7ovit, del kudo si per\u00ebndia e re e marksiz\u00ebm-leninizmit. P\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka q\u00eb t&#8217;i sh\u00ebmb\u00ebllente <i> Revolucionit Kulturor<\/i> kinez, u hoq\u00ebn gradat n\u00eb usht\u00ebri, u detyruan intelektual\u00ebt q\u00eb t\u00eb shkonin her\u00eb pas here p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb pun\u00eb krahu, u qit\u00ebn fet\u00eb jasht\u00eb p\u00ebrdorimit etj. Kina ka vazhduar t&#8217;a ndihmoj\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb pak a shum\u00eb, mbasi e ka b\u00ebr\u00eb baz\u00ebn e propagand\u00ebs s\u00eb saj n&#8217;Evrop\u00eb. Thuhet se gjer m\u00eb sot ka n\u00eb Shqip\u00ebri nja 5000 kinez\u00eb si teknik\u00eb e specialist\u00eb n\u00eb deg\u00ebt e ndryshme t&#8217;ekonomis\u00eb. Por \u00e7\u00ebshtja q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb m\u00eb fort buj\u00eb n\u00eb qarqet nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb vendosja e disa bazave arm\u00ebsh b\u00ebrthamore, mbi tok\u00eb dhe p\u00ebr n\u00ebndet\u00ebse, q\u00eb Kina nd\u00ebrmori n\u00eb Shqip\u00ebri menj\u00ebher\u00eb pas pushtimit t\u00eb \u00c7ekosllovakis\u00eb prej Bashkimit Sovjetik, n\u00eb Gusht 1968. Ku do t&#8217;a nxjerr\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb aventura e re me Kin\u00ebn ? K\u00ebt\u00eb do t&#8217;a tregoj\u00eb e ardhmja. Dim\u00eb vet\u00ebm se vendosja e bazave atomike kineze mund t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb nj\u00eb rrezik shum\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr popullin shqiptar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mbas gjith\u00eb k\u00ebtyre peripetive, gjendja ekonomike n\u00eb Shqip\u00ebri dhe shtypja e tmerri kan\u00eb mbetur t\u00eb pandryshuar. Sikur t&#8217;iu vihej vesh propagand\u00ebs dhe statistikavet zyrtare, ai vend duhej t&#8217;ishte b\u00ebr\u00eb parajs\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb dhe foleja e lumturis\u00eb mbi tok\u00eb, ose &#8220;Zvic\u00ebr e Ballkanit&#8221; si\u00e7 thon\u00eb disa halldup\u00eb q\u00eb paguhen me ndonj\u00eb kock\u00eb p\u00ebr t\u00eb llomotitur p\u00ebrjashta. Por n\u00eb Zvic\u00ebr mund t\u00eb hyj\u00eb e t\u00eb dol\u00eb kushdo, kurse Shqip\u00ebria e t\u00ebr\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb burg dhe fush\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrimi ku jo vet\u00ebm t\u00eb jasht\u00ebmit s&#8217;mund t\u00eb shohin asgj\u00eb p\u00ebrve\u00e7 ndonj\u00eb rrug\u00eb, fabrik\u00eb a ferm\u00eb shtet\u00ebrore model n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilat i p\u00ebrcjell t\u00eb shoq\u00ebruar policia, por as Shqiptar\u00ebt e brendsh\u00ebm nuk mund t\u00eb qarkullojn\u00eb lirisht prej nj\u00eb vendi n\u00eb tjetrin pa nj\u00eb lej\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, si n\u00eb nj\u00eb shtetrrethim t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm. Prej Shqip\u00ebrie nuk lejohet t\u00eb dal\u00eb kurkush p\u00ebrve\u00e7 agjent\u00ebvet t\u00eb regjimit. P\u00ebrse? Nga frika se mos&#8230;ata q\u00eb dalin nuk k\u00ebthehen m\u00eb kurr\u00eb? Por cili \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb nuk do t\u00eb donte t\u00eb k\u00ebthehej n\u00eb parajs\u00ebn? E p\u00ebrse nuk ven\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb n&#8217;at\u00eb \u00e7erdhe lumturie halldup\u00ebt q\u00eb b\u00ebjn\u00eb propagand\u00eb p\u00ebrjashta p\u00ebr t\u00eb mirat e regjimit ?<\/p>\n<p align=\"justify\">Gj\u00ebja m&#8217;e organizuar te komunist\u00ebt, p\u00ebrve\u00e7 policis\u00eb dhe spiunimit, \u00ebsht\u00eb propaganda dhe ajo q\u00eb thuhet &#8220;v\u00ebnia n\u00eb sken\u00eb&#8221;. Ata nuk l\u00ebn\u00eb ask\u00ebnd t\u00eb qarkulloj\u00eb lirisht; deri diplomat\u00ebt e shtetevet me t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb lidhje jan\u00eb gjithmon\u00eb n\u00ebn vrejtje, dhe jo vet\u00ebm q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb ven\u00eb ku t\u00eb duan, po edhe s&#8217;mund t\u00eb qarkullojn\u00eb ve\u00e7se n\u00ebp\u00ebr disa rrug\u00eb t\u00eb caktuara. Kur vjen ndonj\u00eb grup i rrall\u00eb turist\u00ebsh nga ana e Jugosllavis\u00eb, e merr policia n\u00ebn vrejtje n\u00eb kufi, e sh\u00ebtit n\u00ebp\u00ebr disa rrug\u00eb, i tregon ndonj\u00eb fabrik\u00eb &#8220;model&#8221;, si\u00e7 tham\u00eb, e \u00e7on n\u00eb ca hotele e restaurante t\u00eb pregatitur p\u00ebr at\u00eb q\u00ebllim, dhe s&#8217;i ndahet gjersa e nxjerr jasht\u00eb andej nga erdhi. K\u00ebshtu, p\u00ebrve\u00e7 atyre q\u00eb g\u00ebnjejn\u00eb, askush nuk sheh gj\u00ebkafsh\u00eb nga jeta e v\u00ebrtet\u00eb e popullit, n\u00eb Shqip\u00ebri, e cila q\u00ebndron e fshehur, e mbyllur prapa perdevet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Sipas propagand\u00ebs s\u00eb tyre, jan\u00eb nd\u00ebrtuar kaq hidro\u00e7entral\u00eb si burime energjie, kaq fabrika t\u00eb ndryshme, kaq shkolla, spitale e sht\u00ebpi t\u00eb kultur\u00ebs, kaq banesa p\u00ebr pun\u00ebtor\u00eb, jan\u00eb zbuluar kaq miniera, thar\u00eb e p\u00ebrmir\u00ebsuar kaq toka dhe prodhimi \u00ebsht\u00eb shtuar kaq p\u00ebrqind n\u00eb krahasim me at\u00eb q\u00eb ishte vjet ose parvjet, por nuk japin kurr\u00eb nj\u00eb sasi prodhimi n\u00eb shifra konkrete, sa ton\u00eb grur\u00eb p\u00ebr shembull u prodhuan sivjet dhe sa qen\u00eb prodhuar vjet ose parvjet. Duke dh\u00ebn\u00eb si statistik\u00eb se prodhimi i sivjet\u00ebm, n\u00eb k\u00ebt\u00eb deg\u00eb, e kap\u00ebrceu pes\u00ebdhjet\u00eb p\u00ebr qind at\u00eb t\u00eb vjetmin ose qind p\u00ebr qind at\u00eb t\u00eb parvjetmin, propaganda komuniste iu ngjan flluskavet t\u00eb sapunit ose balonavet t\u00eb f\u00ebmij\u00ebvet q\u00eb ngrihen p\u00ebrpjet\u00eb me er\u00eb. Sikur k\u00ebto statistika t&#8217;ishin t\u00eb v\u00ebrteta, p\u00ebrse populli vuan p\u00ebr buk\u00ebn e goj\u00ebs, nuk gjendet nj\u00eb fshatar me k\u00ebpuc\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb ve\u00e7se me goma t\u00eb vjetra, nuk gjen nj\u00eb fytyr\u00eb t\u00eb qeshur, s&#8217;gjen njeri q\u00eb t\u00eb flej\u00eb nj\u00eb mbr\u00ebmje i qet\u00eb nga frika se mos e marrin n\u00eb mes t\u00eb nat\u00ebs n\u00eb polici, ku e rrahin, ose n\u00eb &#8220;konferenca&#8221;, ose p\u00ebr &#8220;pun\u00eb vullnetare&#8221;, ose p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb manevra ushtarake n\u00eb mes t\u00eb dimrit, i xhveshur e i zbathur, se &#8220;po na sulmon Amerika&#8221;? P\u00ebr t\u00eb vajtur prej nj\u00eb qyteti n\u00eb tjetrin, duhet pritur disa jav\u00eb leja dhe vendi n&#8217;autobus. Prej nj\u00eb fshati n\u00eb tjetrin s&#8217;mund t\u00eb shkohet pa pasur nj\u00eb ar\u00ebsye, pa nj\u00eb lej\u00eb t\u00eb shkruar nga k\u00ebshilli i fshatit prej ku nisesh dhe t\u00eb v\u00ebrtetuar nga k\u00ebshilli i fshatit ku vete.<\/p>\n<p align=\"justify\">Edhe sikur komunist\u00ebt t\u00eb ken\u00eb nd\u00ebrtuar disa bloqe prej \u00e7imentoje me t\u00eb cil\u00ebt mburren sot, a k\u00ebta do t&#8217;a b\u00ebjn\u00eb lumt\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore t\u00eb nj\u00eb populli q\u00eb jeton n\u00eb konditat e treguara m\u00eb sip\u00ebr? Piramidat e nd\u00ebrtuara prej Faraon\u00ebvet t&#8217;Egjiptit kan\u00eb q\u00ebn\u00eb dhe mbeten monumente jasht\u00ebzakonisht m\u00eb t\u00eb bukura, por n\u00eb themelet e tyre nuk kishte rrjedhur ndoshta aq djers\u00eb, aq gjak, as kishin r\u00ebn\u00eb aq kocka skllev\u00ebrish sa n\u00eb themelet e bloqevet prej \u00e7imentoje nd\u00ebrtuar nga regjimi komunist shqiptar i sotsh\u00ebm. Nuk ka mbetur vend pa u p\u00ebrlyer me gjak, nuk ka mbetur burr\u00eb pa u rrahur, pa u shnderuar, nuk ka mbetur f\u00ebmij\u00eb pa u tronditur nga r\u00ebnkimi i prind\u00ebrvet, nuk ka mbetur familje pa u mbuluar n\u00eb zi.<\/p>\n<p align=\"justify\">Reformat e m\u00ebdha t\u00eb komunist\u00ebvet, t\u00eb cilat kishin p\u00ebr q\u00ebllim zhdukjen e <i> klas\u00ebvet<\/i> dhe transformimin rr\u00ebnj\u00ebsor t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb mbi nj\u00eb baz\u00eb jetese kolektive, e cila do t\u00eb sillte begatin\u00eb ekonomike, lirin\u00eb dhe, si rrjedhim, lumt\u00ebrin\u00eb, prun\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn: skllav\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Cili \u00ebsht\u00eb komunizmi? Si nj\u00eb nga theorik\u00ebt e m\u00ebdhenj socialist\u00eb (dometh\u00ebn\u00eb iluzionist\u00eb) t\u00eb shekullit XIX, Karl Marksi merr triad\u00ebn idealiste t\u00eb dialektik\u00ebs s\u00eb Hegel-it, e materializon, dhe ia p\u00ebrshtat zhvillimit evolutif dhe revolucionar t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb njer\u00ebzore. Nxjerr prej saj, si nj\u00eb varg g\u00ebnjeshtrash, theorin\u00eb e luft\u00ebs s\u00eb klas\u00ebvet dhe t\u00eb materializmit historik. E lidh k\u00ebshtu t\u00eb t\u00ebr\u00eb dinamizmin e historis\u00eb n\u00eb nj\u00eb antagoniz\u00ebm t\u00eb vet\u00ebm, n\u00eb at\u00eb midis klas\u00ebvet kapitaliste dhe proletare. E ka ngritur k\u00ebt\u00eb antagonism\u00eb n\u00eb shkall\u00ebn e nj\u00eb realiteti t\u00eb domosdosh\u00ebm, absolut, pavar\u00ebsisht nga \u00e7do vullnet ose nd\u00ebrgjegje njer\u00ebzore. Ky mekaniz\u00ebm materialist varet vet\u00ebm nga mjetet e prodhimit. Jan\u00eb pra mjetet e prodhimit q\u00eb krijojn\u00eb t\u00eb gjitha lidhjet politike, juridike, intelektuale dhe morale midis njer\u00ebzvet. K\u00ebto lidhje ndryshohen prej koh\u00ebs s\u00eb parmend\u00ebs n\u00eb koh\u00ebn e motorrit.<\/p>\n<p align=\"justify\">Rrall\u00ebher\u00eb ka par\u00eb njer\u00ebzia nj\u00eb m\u00ebndjeleht\u00ebsi t\u00eb k\u00ebtill\u00eb n\u00eb historin\u00eb e mendimit. K\u00ebto lloje theorie kan\u00eb mbetur si nj\u00eb p\u00ebrrall\u00eb romantike, q\u00eb s&#8217;kan\u00eb asnj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shkencore, dhe aq m\u00eb pak filozofike. Prandaj s&#8217;mund t\u00eb besohen ve\u00e7se prej fanatik\u00ebsh t\u00eb interesuar, q\u00eb mbyllin syt\u00eb p\u00ebrpara \u00e7do utopie p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur ambicionet anormale t\u00eb tyre.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nuk po zgjatemi m\u00eb shum\u00eb me theorit\u00eb <i> marksiste-leniniste,<\/i> t\u00eb cilat nuk kan\u00eb prur\u00eb ve\u00e7se drame t\u00eb tmerrshme n\u00eb njer\u00ebzi, kur shohim se \u00e7&#8217;ka ngjar\u00eb n\u00ebp\u00ebr vendet komuniste dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p align=\"justify\">E para, ndryshimi i klas\u00ebvet nuk mund t\u00eb zhduket krejt n&#8217;asnj\u00eb shoq\u00ebri njer\u00ebzore dhe aq m\u00eb pak n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb komuniste, ku <i> klasa e re<\/i> (si\u00e7 e quajti nj\u00eb nga shok\u00ebt e tyre, Jugosllavi Djilas), e cila p\u00ebrb\u00ebhet prej antar\u00ebvet t\u00eb partis\u00eb dhe burokrat\u00ebvet t\u00eb \u00e7do dege, ka mbi mas\u00ebn popullore nj\u00eb fuqi shtyp\u00ebse shum\u00eb her\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe, m\u00eb t\u00eb shtr\u00ebnguar nga \u00e7&#8217;e kishin Faraon\u00ebt e Egjiptit, Satrap\u00ebt e Lindjes, Feudal\u00ebt e Koh\u00ebs s\u00eb Mesme dhe t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb sunduar mbi njer\u00ebz. Sepse n&#8217;ato koh\u00eb nuk kishte mjete as njih\u00ebshin m\u00ebnyra organizimi p\u00ebr t&#8217;a mbledhur e kontrolluar jet\u00ebn e njer\u00ebzvet deri n\u00eb brend\u00ebsin\u00eb e vatr\u00ebs familjare, deri se \u00e7&#8217;flet i shoqi me t\u00eb shoqen. K\u00ebshtu, n\u00eb regjimin komunist, ndarja e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb dy klas\u00eb, n&#8217;ata q\u00eb kumandojn\u00eb dhe n&#8217;ata q\u00eb binden, \u00ebsht\u00eb m&#8217;e tmerrshme se n\u00eb \u00e7do tjet\u00ebr organizim shoq\u00ebror, qoft\u00eb edhe nd\u00ebn\u00eb tiran\u00ebt e \u00e7mendur si Neroni apo Kaligula.<\/p>\n<p align=\"justify\">E dyta, liri nuk mund t\u00eb ket\u00eb kurr\u00eb atje ku njeriu, p\u00ebrve\u00e7 atyre q\u00eb kumandojn\u00eb, shikohet si nj\u00eb miz\u00eb p\u00ebrdhese e bashk\u00ebsis\u00eb shoq\u00ebrore, ku jeton si n\u00eb nj\u00eb regjiment dhe bie e ngrihet me urdh\u00ebrin e kujdestarit t\u00eb <i> kolkhoz\u00ebs<\/i> a t\u00eb <i> kolektiv\u00ebs.<\/i> Sa p\u00ebr <i> begatin\u00eb ekonomike, <\/i> \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb duket sheshit n\u00eb bot\u00ebn komuniste dhe q\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri ndodhet n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb shum\u00eb m\u00eb t&#8217;ul\u00ebt akoma. Vet\u00ebm klasa kumanduese ka magazit\u00eb e saja t\u00eb ve\u00e7anta. Pra pa k\u00ebto t\u00eb dyja, pa lirin\u00eb dhe begatin\u00eb, s&#8217;ka sesi vjen as lumt\u00ebria.<\/p>\n<p align=\"justify\">Prova m&#8217;e dukshme q\u00eb komunist\u00ebt e kan\u00eb pothuajse t\u00eb t\u00ebr\u00eb popullin kund\u00ebr tyre \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra tiranike e qeverimit t\u00eb tyre. Masat nuk mund t\u00eb mbahen ve\u00e7se me an\u00ebn e policis\u00eb dhe t\u00eb terrorit. Ata q\u00eb drejtojn\u00eb ose kumandojn\u00eb <i> kolektivat<\/i> ekonomike nuk kan\u00eb ve\u00e7se nj\u00eb kujdes: t\u00eb p\u00ebrmbushen <i> normat<\/i> q\u00eb urdh\u00ebron Partia, pa shikuar sesi e shtypin fshatarin a pun\u00ebtorin gjer n\u00eb palc\u00eb, sesi i heqin kafshat\u00ebn e f\u00ebmij\u00ebvet, sesi e p\u00ebrdorin m\u00eb keq se nj\u00eb kafsh\u00eb dhe i japin vleft\u00eb m\u00eb pak se veglavet t\u00eb pun\u00ebs. Kurse antar\u00ebt e Partis\u00eb shpifin e spiunohen nd\u00ebrmjet tyre duke i ngr\u00ebn\u00eb kok\u00ebn nj\u00ebri-tjetrit p\u00ebr t&#8217;i z\u00ebn\u00eb vendin. Frika e Partis\u00eb kundrejt popullit \u00ebsht\u00eb e till\u00eb sa q\u00eb sheh kund\u00ebrshtar\u00eb kudo; dhe zhduk her\u00eb pas here duke trilluar &#8220;pro\u00e7ese&#8221; t\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebrt fund e krye ose duke vrar\u00eb me an\u00ebn e policis\u00eb s\u00eb fsheht\u00eb jo vet\u00ebm ata q\u00eb dyshohen si kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb tanish\u00ebm, po edhe t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm m\u00eb von\u00eb. Frika e komunist\u00ebvet \u00ebsht\u00eb pathologjike dhe t\u00ebr\u00eb bota e di sesi zhvillohen &#8220;pro\u00e7eset&#8221; n\u00ebp\u00ebr &#8220;gjyqet&#8221; e tyre. Kjo ngjan sidomos kur kan\u00eb nj\u00eb q\u00ebllim politik, p\u00ebr t\u00eb trilluar gjoja nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb jasht\u00ebme ose p\u00ebr t&#8217;ia hedhur p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e d\u00ebshtimit t\u00eb planevet ekonomike ndonj\u00eb &#8220;sabotimi&#8221; t\u00eb brendsh\u00ebm. Vendimi p\u00ebr zgjedhjen dhe zhdukjen e viktimavet merret nga qendrat e Partis\u00eb. Pastaj, p\u00ebr propagand\u00eb ose p\u00ebr tmerr, luhet theatri i &#8220;gjyqit t\u00eb popullit&#8221;, ku padit\u00eb, pro\u00e7eset dhe deri &#8220;pohimet&#8221; e t\u00eb pandehurvet nuk kan\u00eb asgj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Viktimavet, me an\u00ebn e torturavet q\u00eb iu b\u00ebjn\u00eb n\u00ebp\u00ebr bodrumet e burgjevet, iu thyejn\u00eb \u00e7do vullnet q\u00ebndrese dhe ua m\u00ebsojn\u00eb p\u00ebrmendsh dialogun e kurdisur q\u00eb do t\u00eb zhvillohet nd\u00ebrmjet tyre dhe trupit &#8220;gjykues&#8221;. Dialogu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr e thurur q\u00eb n\u00eb fillim e n\u00eb mbarim: viktimat padisin vetvehten duke u njohur fajtor\u00eb p\u00ebr krimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda kundrejt shtetit dhe Partis\u00eb, p\u00ebrpara &#8220;gjykat\u00ebsve&#8221; aktor\u00eb theatri dhe nj\u00eb publiku partizan\u00ebsh q\u00eb p\u00ebrpjek duart, v\u00ebrsh\u00ebllen ose p\u00ebshtyn t\u00eb pandehurit. Ky \u00ebsht\u00eb &#8220;gjyqi i popullit&#8221; i shpikur prej Stalinit dhe i ruajtur n\u00eb Shqip\u00ebri pik\u00eb p\u00ebr pik\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Por d\u00ebmi m&#8217;i madh q\u00eb komunizmi i ka prur\u00eb kombit shqiptar \u00ebsht\u00eb rr\u00ebzimi n&#8217;an\u00ebn morale, prishja e karakterit, prishja e gjuh\u00ebs, prishja e \u00e7do vlefte q\u00eb mund t\u00eb quhej komb\u00ebtare. Besimin fetar n\u00eb Zotin e kan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me besimin n\u00eb Partin\u00eb (dometh\u00ebn\u00eb n&#8217;Enver Hoxh\u00ebn e Mehmet Shehun), rreth s\u00eb cil\u00ebs kan\u00eb krijuar nj\u00eb mistik\u00eb sikur ajo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta absolute. Ungjillin dhe Kuranin i kan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me <i> marksiz\u00ebm-leninizmin,<\/i> i cili duhet besuar me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn bindje mistike sikur p\u00ebrmban t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn absolute. Dhe mburren qen\u00ebrisht se gjoja e kan\u00eb liruar mendjen dhe ndjenj\u00ebn e popullit prej fanatizmit fetar, kurse n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn s&#8217;b\u00ebjn\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se e z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb at\u00eb me fanatizmin p\u00ebr Partin\u00eb, i cili \u00ebsht\u00eb m&#8217;i dob\u00ebti dhe m&#8217;i poshtri i t\u00eb gjith\u00eb fanatizmavet, sepse k\u00ebrkon t&#8217;a uli njeriun n\u00eb radh\u00ebn e skllev\u00ebrve t\u00eb dikursh\u00ebm t&#8217;Orientit q\u00eb duhej t&#8217;adhuronin si per\u00ebndi Faraonin ose despot\u00ebt e tjer\u00eb. Sipas shkall\u00ebs morale t\u00eb komunist\u00ebvet, \u00ebsht\u00eb <i> e mir\u00eb<\/i> \u00e7do gj\u00eb q\u00eb i sh\u00ebrben Partis\u00eb, dhe <i> e keqe, <\/i> \u00e7do gj\u00eb q\u00eb s&#8217;i shtrohet asaj. Si vlefta m\u00eb t\u00eb larta mbahen g\u00ebnjeshtra, spiunimi, trath\u00ebtia e vrasja, n\u00ebqoft\u00ebse ashtu e don interesi i Partis\u00eb. Si f\u00ebmij\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, m\u00eb t\u00eb pajisur, \u00e7mohen ata q\u00eb spiunojn\u00eb prind\u00ebt, m\u00ebsuesit, shok\u00ebt. Gjat\u00eb Luft\u00ebs, iu b\u00ebnin antar\u00ebvet edukimin e ri sipas moralit komunist, sesi t\u00eb vrisnin mizorisht deri prind\u00ebt e tyre, sesi t\u00eb g\u00ebnjenin, sesi t\u00eb spiunonin shoku shokun, sesi t\u00eb p\u00ebrdornin \u00e7do mjet (ashtu edhe vajzat) p\u00ebr t&#8217;ia arritur q\u00ebllimit t\u00eb Partis\u00eb. Ndonj\u00eb q\u00eb stepej p\u00ebrpara krimevet m\u00eb \u00e7njer\u00ebzore, e d\u00ebnonin ose e tallnin si tip t\u00eb dob\u00ebt q\u00eb nuk xhvishej dot nga ndieshm\u00ebria borgjeze.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pra \u00e7&#8217;mund t\u00eb pritet si zhvillim kulture n\u00eb nj\u00eb klim\u00eb morale t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, Regjimi i sotsh\u00ebm mburret p\u00ebr numrin e shkollavet, p\u00ebr Institutin e Albanologjis\u00eb, p\u00ebr Universitetin, p\u00ebr pun\u00eb t&#8217;organizuar n&#8217;an\u00ebn shkencore, letrare e artistike. Por \u00e7&#8217;vleft\u00eb kan\u00eb shkollat n\u00ebqoft\u00ebse nuk formojn\u00eb njer\u00ebz, dhe si mund t\u00eb formohen njer\u00ebzit n\u00eb nj\u00eb sistem krimi, shtypjeje, p\u00ebrdhunimi, g\u00ebnjeshtre, hipokrizie, ku i duhet th\u00ebn\u00eb s\u00eb bardh\u00ebs &#8220;e zez\u00eb&#8221; dhe s\u00eb zez\u00ebs &#8220;e bardh\u00eb&#8221;, N\u00ebqoft\u00ebse njeriu ka mundur t\u00eb ngrihet lart gjat\u00eb qytet\u00ebrimevet, kjo ka ardhur pik\u00ebrisht n\u00eb saje t\u00eb liris\u00eb s\u00eb mendimit dhe t\u00eb shprehjes s\u00eb sinqert\u00eb t\u00eb ndjenj\u00ebs. Pa k\u00ebto s&#8217;mund t\u00eb ket\u00eb ve\u00e7se skllev\u00ebr t&#8217;ul\u00ebt, t\u00eb dob\u00ebt e dredharak\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb nj\u00eb klim\u00eb t\u00eb k\u00ebtill\u00eb nuk mund t\u00eb priten krijime t\u00eb v\u00ebrteta mendore, letrare e artistike, sepse kushti i pare i k\u00ebtyre llojeve krijimesh \u00ebsht\u00eb liria e shprehjes, \u00e7ilt\u00ebria. Ata q\u00eb mbahen p\u00ebr shkrimtar\u00eb shqiptar\u00eb nd\u00ebn regjimin komunist jan\u00eb ca fytyra t\u00eb mjeruara, q\u00eb s&#8217;mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb tjet\u00ebr gj\u00eb ve\u00e7se t\u00eb veshin me nj\u00eb form\u00eb &#8220;letrare&#8221; profkat propagandistike t\u00eb Partis\u00eb. Shpesh\u00ebher\u00eb k\u00ebto profka p\u00ebrk\u00ebthehen keq prej gjuh\u00ebve t\u00eb huaja, dhe shqipja \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb si nj\u00eb gjuh\u00eb skele nd\u00ebrkomb\u00ebtare. A k\u00ebt\u00eb &#8220;sh\u00ebrbim&#8221; pat\u00ebn shpresuar flamurtar\u00ebt e Rilindjes prej brezit q\u00eb do t\u00eb vinte pas tyre?<\/p>\n<p align=\"justify\">Sepse komunist\u00ebt nuk lejojn\u00eb asnj\u00eb tjet\u00ebr mendim politik p\u00ebrve\u00e7 atij q\u00eb cakton Partia, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb Shqiptar\u00ebt s&#8217;mendojn\u00eb.<\/p>\n<p align=\"justify\">Por mendimet e tyre, brenda n\u00eb Shqip\u00ebri, nuk mund t\u00eb \u00e7faqen as t&#8217;organizohen n\u00eb l\u00ebvizje.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mbasi Balli Komb\u00ebtar pat q\u00ebn\u00eb ana tjet\u00ebr, q\u00eb e kund\u00ebrshtoi komunizmin me arm\u00eb, \u00ebsht\u00eb e kuptuarshme q\u00eb ajo l\u00ebvizje t\u00eb ket\u00eb l\u00ebn\u00eb kujtime t\u00eb pashlyershme dhe deri diku t&#8217;idealizuara. Sipas provavet t\u00eb gjertanishme, jo vet\u00ebm prej brezit t\u00eb vjet\u00ebr ata q\u00eb pat\u00ebn q\u00ebn\u00eb me Ballin Komb\u00ebtar jetojn\u00eb ose vdiq\u00ebn me ato ndjenja, po edhe n\u00eb brezin e ri ka nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb mbahet me ato mendime. Dhe \u00ebsht\u00eb e natyrshme: sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb komunizmi shtyp e shtr\u00ebngon, aq m\u00eb fort njer\u00ebzit k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr grupim se ku t\u00eb p\u00ebshteten, ose t\u00eb pakt\u00ebn se ku t\u00eb shpresojn\u00eb. Mbasi vet\u00eb propaganda komuniste e ka paraqitur Ballin Komb\u00ebtar si antagonistin num\u00ebr nj\u00eb, dhe mbasi tek t\u00eb pak\u00ebnaqurit, n\u00ebp\u00ebr <i> kolkhozat, <\/i> n\u00ebp\u00ebr fushat e p\u00ebrq\u00ebndrimit, n\u00eb pun\u00ebt e detyruara e, me sa kemi d\u00ebgjuar, n\u00ebp\u00ebr shkollat, \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb t\u00eb mos flitet, qoft\u00eb edhe n\u00ebnkuptuaras, me nj\u00eb far\u00eb mall\u00ebngjimi p\u00ebr Ballin Komb\u00ebtar, kjo l\u00ebvizje duhet t\u00eb ket\u00eb akoma rr\u00ebnj\u00eb n\u00eb ndjenjat e Shqiptar\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Por brezat e rinj ndjekin gjithmon\u00eb zhvillimin e koh\u00ebvet, e prandaj nuk duhet menduar kurr\u00eb se format e s\u00eb kaluar\u00ebs, cilatdo q\u00eb t\u00eb ken\u00eb q\u00ebn\u00eb, do t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriten n\u00eb t&#8217;ardhmen. Nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb k\u00ebtill\u00eb nuk duhet t&#8217;a mendojn\u00eb as udh\u00ebheq\u00ebsit e Ballit Komb\u00ebtar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Mendimi i Shqiptar\u00ebvet shprehet lirisht n\u00eb m\u00ebrgim. Por t\u00eb m\u00ebrguarit s&#8217;jan\u00eb ve\u00e7se nj\u00eb p\u00ebrzjerje, nj\u00eb tollovi e atyre mbeturive q\u00eb rryma e ngjarjeve hodhi p\u00ebrjashta. Dhe s&#8217;mund t\u00eb ken\u00eb ve\u00e7se at\u00eb psikologji, at\u00eb bot\u00ebkuptim q\u00eb kan\u00eb pasur gjithmon\u00eb dhe q\u00eb iu dha rrug\u00ebt e m\u00ebrgimit, pik\u00ebrisht sepse nuk qen\u00eb t\u00eb zot\u00ebt p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb vend asgj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. M\u00eb t\u00eb shum\u00ebt e tyre &#8211; n\u00eb fund t\u00eb shpirtit &#8211; kan\u00eb mbetur me ndjenjat e fisit, t\u00eb bajrakut, t\u00eb fes\u00eb, t\u00eb tarafit, t\u00eb krahin\u00ebs, t\u00eb katundit, t\u00eb treg\u00ebtarit, t\u00eb beut e t&#8217;agajt, por i fshehin k\u00ebto n\u00ebn emra partish, grupesh, shoqatash, q\u00eb thon\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat fjal\u00eb, kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin program p\u00ebr <i> liri<\/i> e <i> demokraci, <\/i> digjen prej s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs flak\u00eb atdhedashurie, th\u00ebrresin p\u00ebr bashkim, e s&#8217;mblidhen dot kurr\u00eb as pes\u00eb veta tok. Ata q\u00eb mbanin dje flamurin e fashizmit, sot duan t\u00eb mbajn\u00eb at\u00eb t\u00eb demokracis\u00eb, ata q\u00eb iu hiqnin udh\u00ebn usht\u00ebrivet t\u00eb huaja, duan tani t\u00eb vihen n\u00eb krye t&#8217;atdhetar\u00ebvet, dhe \u00e7do spiun policie, \u00e7do lamash kafeneje, hiqet m\u00eb trim, m&#8217;i men\u00e7\u00ebm nga ca q\u00eb kan\u00eb mbi shpatulla tridhjet\u00eb vjet luft\u00eb komb\u00ebtare. Natyrisht, n\u00eb k\u00ebto kushte s&#8217;mund t\u00eb ket\u00eb kurr\u00eb bashkim, sepse bashkimi, n\u00eb politik\u00eb, do t\u00eb thot\u00eb bashk\u00ebrenditje e vleftavet dhe n\u00ebnshtrim i t\u00eb gjith\u00ebve me nj\u00eb far\u00eb disipline n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb nj\u00eb q\u00ebllimi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Kurse seicili prej elementevet q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb sip\u00ebr e kupton bashkimin si nj\u00eb <i> panair, <\/i> ku \u00e7do lamash t\u00eb shquhet mbi t\u00eb tjer\u00ebt, t&#8217;i sh\u00ebrbej\u00eb atij q\u00eb e paguan, t\u00eb b\u00ebj\u00eb si t&#8217;i teket, ose t\u00eb mos b\u00ebj\u00eb asgj\u00eb por t\u00eb quhet sikur b\u00ebn.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb grumbull t\u00eb pa-em\u00ebr e t\u00eb pa-form\u00eb, ka edhe asish q\u00eb tregojn\u00eb vullnet t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka. K\u00ebta p\u00ebrgjith\u00ebsisht jan\u00eb prej atyre q\u00eb pat\u00ebn treguar vullnet t\u00eb mir\u00eb edhe n\u00eb Shqip\u00ebri. Mbasi m\u00eb t\u00eb shum\u00ebt ishin antar\u00eb t\u00eb Ballit Komb\u00ebtar, Midhat Frash\u00ebri formoi m\u00eb 1949, n\u00eb Paris, Komitetin Komb\u00ebtar &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221;, t\u00eb cilin vazhdon t&#8217;a kryesoj\u00eb autori i k\u00ebtij studimi.<\/p>\n<p align=\"justify\">Pa \u00e7faqur kurr\u00ebfar\u00eb mtese se ai \u00ebsht\u00eb e vet\u00ebmja forc\u00eb ose e vet\u00ebmja drit\u00eb shqiptare &#8211; si\u00e7 duan t\u00eb thon\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij &#8211; Komiteti Komb\u00ebtar Demokrat &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221; \u00ebsht\u00eb munduar t\u00eb mbaj\u00eb dhe t&#8217;iu tregoj\u00eb Shqiptar\u00ebvet rrug\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb drejt shp\u00ebtimit t&#8217;atdheut. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb mbledhi rreth vehtes forcat shqiptare m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosha, m\u00eb t\u00eb n\u00ebnshtruara nj\u00ebj q\u00ebllimi komb\u00ebtar, forca me t\u00eb cilat mund t\u00eb nd\u00ebrtohet di\u00e7ka, por nuk ka penguar kurr\u00eb asnj\u00eb tjet\u00ebr organizim forcash komb\u00ebtare n\u00ebqoft\u00ebse gjinden ndokund.<\/p>\n<p align=\"justify\">Programi i Komitetit Komb\u00ebtar-Demokrat &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221; \u00ebsht\u00eb p\u00ebr bashkimin e t\u00eb gjith\u00eb Shqiptar\u00ebvet n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb pavarur, nd\u00ebn nj\u00eb regjim lirie e drejt\u00ebsie ku \u00e7do Shqiptar t&#8217;a ndiej\u00eb vehten zot vendi, ku mbi burr\u00ebrin\u00eb e lasht\u00eb, mbi vetijat e bukura t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb shqiptare, t\u00eb lart\u00ebsohet kultura, shkall\u00eb-jetesa, besimi n\u00eb kombin, bashk\u00ebpunimi n\u00eb paqe dhe ndjenja e barasis\u00eb me popujt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuar t&#8217;Evrop\u00ebs.<\/p>\n<p align=\"justify\">P\u00ebr t&#8217;ecur drejt k\u00ebtij q\u00ebllimi, Komiteti Komb\u00ebtar-Demokrat &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221; dhe Balli Komb\u00ebtar q\u00eb mbahet si shtylla kryesore e tij, i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe shtytjes s\u00eb <i> kultur\u00ebs komb\u00ebtare<\/i> dhe forcimit t\u00eb <i> moralit komb\u00ebtar<\/i> tek Shqiptar\u00ebt.<\/p>\n<p align=\"justify\">Komiteti Komb\u00ebtar-Demokrat &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221; -q\u00eb e shikon komb\u00ebsin\u00eb shqiptare n\u00eb t\u00ebr\u00eb shtrirjen ethnike t\u00eb saj dhe jo vet\u00ebm brenda kufijvet politik\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb- ka b\u00ebr\u00eb shum\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebrjashta p\u00ebr t\u00eb mprojtur t\u00eb drejtat e popullsis\u00eb shqiptare t\u00eb Kosov\u00ebs dhe ka t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare mbi rrezikun q\u00eb krijon p\u00ebr paqen, p\u00ebr bashk\u00ebjetes\u00ebn e popujve t&#8217;Evrop\u00ebs, shtypja e pam\u00ebshir\u00ebshme e asaj popullsie prej autoritetevet jugosllave. Komiteti \u00ebsht\u00eb munduar gjithashtu t\u00eb sqaroj\u00eb bot\u00ebn e jasht\u00ebme sesi q\u00ebndrojn\u00eb pun\u00ebt nd\u00ebrmjet Shqip\u00ebris\u00eb dhe propagand\u00ebs mashtronj\u00ebse t\u00eb Grek\u00ebvet.<\/p>\n<p align=\"justify\">Duke e ditur se n&#8217;at\u00eb grumbull Shqiptar\u00ebsh t\u00eb m\u00ebrgimit q\u00eb nuk b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb t\u00eb dhe q\u00eb s&#8217;jan\u00eb t\u00eb zot\u00ebt p\u00ebr asnj\u00eb bashkim politik ka edhe njer\u00ebz t\u00eb kultur\u00ebs, Komiteti Komb\u00ebtar-Demokrat &#8220;Shqip\u00ebria e Lir\u00eb&#8221; e shikon me k\u00ebnaqje dhe e \u00e7mon \u00e7do punim t\u00eb tyre n\u00eb l\u00ebmin e let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb. Sepse nj\u00eb nga t\u00eb k\u00ebqiat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb po i b\u00ebjn\u00eb komunist\u00ebt kombit shqiptar \u00ebsht\u00eb prishja e gjuh\u00ebs. Me prodhimet e tyre &#8220;letrare&#8221; t\u00eb dala nga zyrat e propagand\u00ebs, gjuha e bukur shqipe \u00ebsht\u00eb katandisur n\u00eb nj\u00eb frazeologji pothuajse t\u00eb pakuptuarshme, ku fjalit\u00eb jan\u00eb mbushur jo vet\u00ebm me fjal\u00eb, skaje e shprehje t\u00eb huaja, po edhe nd\u00ebrtohen pas m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb sllavishtes a t\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb tjera. Prishja e gjuh\u00ebs prish edhe tiparet e natyr\u00ebshme t\u00eb struktur\u00ebs mendore t\u00eb nj\u00eb populli, sepse mendja, logjika, p\u00ebrfytyrimi i gj\u00ebravet, jan\u00eb ngusht\u00ebsisht t\u00eb lidhura me gjuh\u00ebn. \u00c7do kultur\u00eb komb\u00ebtare e, p\u00ebr rrjedhim, \u00e7do shpirt komb\u00ebtar q\u00ebndron mbi gjuh\u00ebn. I jemi mir\u00ebnjoh\u00ebs gjithkujt q\u00eb mundohet t\u00eb punoj\u00eb me kujdes p\u00ebr k\u00ebrthnezjen dhe zhvillimin e filizave t\u00eb natyrsh\u00ebm n\u00eb trungun mij\u00ebra-vje\u00e7ar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(marr\u00eb nga libri &#8220;Vendi q\u00eb z\u00eb Sk\u00ebnderbeu n\u00eb Historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb) nga Abas Ermenji \u00cbsht\u00eb rasti t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,2],"tags":[33],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=88"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/88\/revisions\/89"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=88"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=88"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=88"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}