{"id":1136,"date":"2023-05-10T00:05:37","date_gmt":"2023-05-09T22:05:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/?p=1136"},"modified":"2023-05-10T13:46:27","modified_gmt":"2023-05-10T11:46:27","slug":"perpjekjet-e-greqise-per-te-aneksuar-shqiperine-e-jugut-me-ane-te-vorio-epirit","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/2023\/05\/10\/perpjekjet-e-greqise-per-te-aneksuar-shqiperine-e-jugut-me-ane-te-vorio-epirit\/","title":{"rendered":"P\u00ebrpjekjet e Greqis\u00eb p\u00ebr t\u00eb aneksuar Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut me an\u00eb t\u00eb \u00ab\u00a0Vorio-Epirit\u00a0\u00bb"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Prof. Abas Ermenji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pas caktimit t\u00eb kufijvet me Protokollin e Firenc\u00ebs, m\u00eb 17 Dhjetor 1913, fuqit\u00eb e m\u00ebdha k\u00ebrkuan nga Greqia q\u00eb t&#8217;i l\u00ebshonte krahinat e Shqip\u00ebris\u00eb politike brenda nj\u00eb muaji. Por Venizelloja, kryeministri dhelp\u00ebr i Greqis\u00eb, i kishte menduar k\u00ebto pun\u00eb m\u00eb p\u00ebrpara. Nd\u00ebrsa Serbo-Malazezt\u00eb nuk gjenin asnj\u00eb mb\u00ebshtetje n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut sepse Shqiptar\u00ebt, mysliman\u00eb e katolik\u00eb, ishin kund\u00ebr tyre, n\u00eb jug\u00eb paraqitej gjendja ndryshe: nj\u00eb pjes\u00eb e Shqiptar\u00ebvet orthodoks ishin grekoman\u00eb, t\u00eb punuar me koh\u00eb prej shkollave greqishte e prej klerit grek, dhe mund t&#8217;i sh\u00ebrbenin Greqis\u00eb si nj\u00eb baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb lodr\u00ebn e saj. Dhe lodra q\u00eb mendonte Venizelloja ishte kjo: dy krahinat jugore, Kor\u00e7\u00eb e Gjirokast\u00ebr, t\u00eb shpall\u00ebshin si &#8220;shtet autonom&#8221; i Epirit t\u00eb Veriut (ose &#8220;Vorio-Epir&#8221;, si\u00e7 e quajt\u00ebn Grek\u00ebt) dhe t\u00eb ve\u00e7oh\u00ebshin nga Shqip\u00ebria. Pastaj do t&#8217;ishte fare i leht\u00eb bashkimi i tyre me Greqin\u00eb. Edhe pse n\u00eb k\u00ebto dy krahina Mysliman\u00ebt dhe pjesa e Orthodoksvet atdhetar\u00eb p\u00ebrb\u00ebnin shumic\u00ebn e madhe, pjesa grekomane e Orthodoksvet i mjaftonte Venizellos si nj\u00eb mbules\u00eb p\u00ebr t\u00eb fshehur prapa tyre kriminel\u00ebt e prur\u00eb nga Gjiriti dhe prej viseve t\u00eb tjera t\u00eb Greqis\u00eb.<br>Por qeveris\u00eb greke i duhej t\u00eb fitonte koh\u00eb, gjer sa t\u00eb pregatiste v\u00ebnien n\u00eb zbatim t\u00eb k\u00ebtij plani. Prandaj, m\u00eb 30 Dhjetor 1913, Venizelloja u p\u00ebrgjigj se do t&#8217;a t\u00ebrhiqte usht\u00ebrin\u00eb prej krahinavet t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb jugore pasi t&#8217;ishte zgidhur n\u00eb dobi t\u00eb Greqis\u00eb \u00e7\u00ebshtja e ishujvet t&#8217;Egjeut. Nd\u00ebrkoh\u00eb, usht\u00ebria greke organizoi bandat fam\u00ebkeqe t\u00eb quajtura &#8220;kompani t\u00eb shenjta&#8221; (hierolohit\u00ebt) me hajdut\u00eb dhe kriminel\u00eb t\u00eb l\u00ebshuar prej burgjeve t\u00eb Greqis\u00eb, dhe i v\u00ebrviti n\u00eb krahinat e Kor\u00e7\u00ebs e t\u00eb Gjirokastr\u00ebs p\u00ebr t&#8217;a shkretuar vendin n\u00eb zjarr e n\u00eb gjak. Shpalli gjithashtu mobilizimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm p\u00ebr Shqiptar\u00ebt orthodoks t\u00eb cil\u00ebt i shikonte si Grek\u00eb. Natyrisht, pjesa e atdhetar\u00ebvet nuk pranoi t\u00eb hynte n&#8217;at\u00eb trath\u00ebti t\u00eb f\u00eblliqur dhe u mundua t&#8217;iu q\u00ebndronte Grek\u00ebvet bashk\u00eb me Mysliman\u00ebt. Por pati mjaft grekoman\u00eb q\u00eb u v\u00ebllaz\u00ebruan me kriminel\u00ebt e Gjiritit dhe b\u00ebn\u00eb lodr\u00ebn e Venizellos. Disa prej k\u00ebtyre, Simo Marjani me shok\u00eb n\u00eb qarkun e Kor\u00e7\u00ebs e t\u00eb tjer\u00eb nga an\u00ebt e P\u00ebrmetit, t\u00eb Delvin\u00ebs e t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, u b\u00ebn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit e Grek\u00ebvet dhe formuan banda t\u00eb rrezikshme kund\u00ebr popullsis\u00eb myslimane.<br>M\u00eb 13 t\u00eb Shkurtit 1914, fuqit\u00eb e m\u00ebdha, me an\u00ebn e nj\u00eb note t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, ia kujtuan edhe nj\u00ebher\u00eb qeveris\u00eb greke se duhej t&#8217;i zbraste tokat e Shqip\u00ebrise gjer n\u00eb mbarim t\u00eb Marsit, dhe se vet\u00ebm at\u00ebhere mund t\u00eb merr\u00ebshin parasysh k\u00ebrkesat e saja n\u00eb lidhje me ishujt e Egjeut. Por Venizelloja p\u00ebrgjigjej me m\u00ebnyra bizantine se &#8220;qeveria helenike zotohej t\u00eb mos shtynte kurrk\u00ebnd, drejtp\u00ebrdrejt as t\u00ebrthorazi, p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar vendimet e fuqivet t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb lidhje me Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs&#8221; etj. Me k\u00ebto fjal\u00eb donte t\u00eb thoshte se qeveria greke s&#8217;kishte t\u00eb b\u00ebnte n\u00ebqoft\u00ebse vet\u00eb &#8220;Epirot\u00ebt e Veriut&#8221; s&#8217;donin t\u00eb bashkoh\u00ebshin me shtetin shqiptar. K\u00ebt\u00eb paturp\u00ebsi cinike, prej at\u00ebhere e gjer m\u00eb sot, diplomacia greke e ka b\u00ebr\u00eb si nj\u00eb rregull t\u00eb pandryshuarsh\u00ebm kundrejt Shqip\u00ebris\u00eb.<br>Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb mos ardhur n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb hap\u00ebt me fuqit\u00eb e m\u00ebdha, Venizelloja i dha urdh\u00ebr usht\u00ebris\u00eb s\u00eb rregullt q\u00eb t&#8217;a l\u00ebshonte Kor\u00e7\u00ebn m\u00eb 1 Mars. T\u00eb nes\u00ebrmen, hyri n\u00eb qytet gjindarm\u00ebria shqiptare dhe u vu nj\u00eb administrat\u00eb e varur prej Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit.<br>Por kjo ishte vet\u00ebm nj\u00eb manev\u00ebr e qeveris\u00eb greke p\u00ebr t&#8217;iu treguar fuqivet t\u00eb m\u00ebdha se gjoja ajo po e t\u00ebrhiqte usht\u00ebrin\u00eb e rregullt. Kurse nga ana tjet\u00ebr kish pregatitur shpalljen e &#8220;autonomis\u00eb s&#8217;Epirit t\u00eb Veriut&#8221; dhe hedhjen n\u00eb vep\u00ebrim t\u00eb &#8220;kompanivet t\u00eb shenjta&#8221;, q\u00eb paraqit\u00ebshin si &#8220;forc\u00eb vorio-epirote&#8221;. Prej nj\u00eb t&#8217;ashtuquajturi &#8220;kongres&#8221; q\u00eb u mblodh n\u00eb Gjirokast\u00ebr m\u00eb 28 Shkurt 1914, n\u00ebn kryesin\u00eb e Jorgji Kristaq Zografit, grekoman nga fshati Qestorat i Gjirokastr\u00ebs dhe ish-minist\u00ebr i Pun\u00ebve t\u00eb Jasht\u00ebme t\u00eb Greqis\u00eb, u shpall &#8220;autonomia e Vorio-Epirit&#8221;. U formua edhe nj\u00eb &#8220;qeveri vorio-epirote&#8221; me Zografin si kryeminist\u00ebr, Karapanon (ish-deputet grek) si minist\u00ebr i jasht\u00ebm dhe kolonel Dulis (oficer grek) minist\u00ebr i luft\u00ebs. Ca dit\u00eb m\u00eb von\u00eb, Himarioti Spiro Spiromilo, major n&#8217;usht\u00ebrin\u00eb greke, shpalli &#8220;autonomin\u00eb&#8221; e shtat\u00eb fshatravet t\u00eb Himar\u00ebs.<br>Menj\u00ebher\u00eb pas k\u00ebsaj tragjikomedie, Zografi b\u00ebri t\u00eb njohur se &#8220;as Greqia as fuqit\u00eb e m\u00ebdha nuk kishin t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb nd\u00ebrhynin n\u00eb pun\u00ebt e brend\u00ebshme t&#8217;Epirit t\u00eb Veriut&#8221; dhe k\u00ebrkoi nga Komisioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Kontrollit q\u00eb t\u00eb mos i lejonte forcat shqiptare t\u00eb shkelnin &#8220;kufijt\u00eb e k\u00ebtij shteti&#8221;.<br>\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Pasi shpall\u00ebn n\u00eb Gjirokast\u00ebr t&#8217;ashtuquajtur\u00ebn qeveri &#8220;t&#8217;Epirit t\u00eb Veriut&#8221;, Grek\u00ebt dhe grekoman\u00ebt i shtuan p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb zot\u00ebr t\u00eb vendit. Koloneli holandez Thomson, i ngarkuar prej Komisionit t\u00eb Kontrollit si komisar p\u00ebr krahinat e jug\u00ebs, shkoi n\u00eb Korfuz ku pati nj\u00eb bisedim me Karapanon, p\u00ebrfaq\u00ebsonj\u00ebsin e &#8220;qeveris\u00eb s\u00eb Vorio-Epirit&#8221;, p\u00ebr t&#8217;i gjetur nj\u00eb rregullim \u00e7\u00ebshtjes. Thomsoni, duke shprehur mendimet e Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit, i cili s&#8217;donte t\u00eb kishte shum\u00eb kok\u00eb\u00e7arje, iu premtoi Grek\u00ebvet disa &#8220;t\u00eb drejta t\u00eb ve\u00e7anta&#8221; p\u00ebr popullsin\u00eb e &#8220;Epirit t\u00eb Veriut&#8221;. Por qeveria e Durr\u00ebsit nuk i pranoi k\u00ebto l\u00ebshime dhe u tregua kund\u00ebr \u00e7do forme autonomie p\u00ebr krahinat e jug\u00ebs.<br>Grek\u00ebt, duke par\u00eb q\u00ebndrimin e l\u00ebkundsh\u00ebm t\u00eb Komisionit t\u00eb Kontrollit dhe mos-interesimin e fuqivet t\u00eb m\u00ebdha, provuan t\u00eb pushtonin prap\u00eb Kor\u00e7\u00ebn me befasi, nat\u00ebn mb\u00eb 2 Prill 1914. Usht\u00ebria e rregullt e tyre ishte &#8220;t\u00ebrhequr&#8221; m\u00eb 1 Mars sa p\u00ebr t\u00eb g\u00ebnjyer fuqit\u00eb e m\u00ebdha, sepse n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn ata kishin l\u00ebn\u00eb forca t\u00eb fshehura brenda n\u00eb qytet dhe n\u00ebp\u00ebr fshatrat rreth Kor\u00e7\u00ebs, n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e Orthodoksvet grekoman\u00eb. Kishin l\u00ebn\u00eb gjithashtu n\u00eb spitalin e Kor\u00e7\u00ebs nj\u00eb num\u00ebr ushtar\u00ebsh gjoja &#8220;t\u00eb s\u00ebmur\u00eb&#8221; dhe &#8220;mjek\u00ebt&#8221; e tyre, q\u00eb nuk ishin ve\u00e7se oficer\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtuar grushtin e befasis\u00eb n\u00eb \u00e7astin e duhur. Kishin depot e fshehta t&#8217;arm\u00ebvet, gjithmon\u00eb n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e grekoman\u00ebvet ose n\u00ebp\u00ebr kishat orthodokse, si edhe nj\u00eb rrjet\u00eb spiun\u00ebsh q\u00eb i nd\u00ebrlidhte mitropolia e Kor\u00e7\u00ebs me peshkopin grek n\u00eb krye.<br>T\u00eb pregatitur n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, Grek\u00ebt dhe grekoman\u00ebt i ran\u00eb Kor\u00e7\u00ebs nat\u00ebn mb\u00eb 2 Prill 1914. Por gjindarm\u00ebria shqiptare, n\u00ebn kumand\u00ebn e majorit holandez G. Snellen, i theu forcat armike dhe i vuri p\u00ebrpara. Ky guxim iu dha zem\u00ebr Shqiptar\u00ebvet t&#8217;atij qarku, t\u00eb cil\u00ebt u ngrit\u00ebn me shumic\u00eb, t&#8217;udh\u00ebhequr prej Themistokli G\u00ebrm\u00ebnjit e t\u00eb kumanduar prej Sali Butk\u00ebs me shok\u00eb, dhe u hodh\u00ebn kund\u00ebr bandavet greke e grekomane. Enthusiazmi qe i madh. Pas nj\u00eb p\u00ebrpjekjeje t\u00eb rrept\u00eb q\u00eb b\u00ebn\u00eb n\u00eb Barmash me armiqt\u00eb &#8220;vorio-epirot\u00eb&#8221;, Shqiptar\u00ebt \u00e7liruan Kolonj\u00ebn dhe Leskovikun. T\u00eb tjera fuqi vullnetar\u00ebsh u ngrit\u00ebn n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, \u00e7liruan P\u00ebrmetin, Tepelen\u00ebn dhe, n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb Majit, arrit\u00ebn gjer af\u00ebr Gjirokastr\u00ebs, ku e kishte qendr\u00ebn e ashtuquajtura &#8220;qeveri e Vorio-Epirit&#8221;. Bandat e Grek\u00ebvet dhe t\u00eb Shqiptar\u00ebvet grekoman\u00eb, duke u t\u00ebrhequr, dogj\u00ebn e vran\u00eb sa mund\u00ebn n\u00ebp\u00ebr fshatrat myslimane.<br>Princ Vidi me qeverin\u00eb e Durr\u00ebsit shpresuan se erdhi rasti p\u00ebr t&#8217;i p\u00ebrz\u00ebn\u00eb Grek\u00ebt nga Shqip\u00ebria jugore dhe menduan t\u00eb pregatitnin nj\u00eb fuqi prej 10.000 vullnetar\u00ebsh q\u00eb t&#8217;ua d\u00ebrgonin ndihm\u00eb luft\u00ebtar\u00ebvet t\u00eb jug\u00ebs. Por ai q\u00eb do t&#8217;a vinte n\u00eb zbatim k\u00ebt\u00eb plan ishte ministri i Luft\u00ebs, Esad Toptani, i cili nuk kishte asnj\u00eb d\u00ebshir\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndihmuar &#8220;Tosk\u00ebt&#8221;. Ai e dinte se at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nuk do t&#8217;a kishte kurr\u00eb pas vehtes, prandaj s&#8217;m\u00ebrzitej fort sepse t&#8217;a merrnin Grek\u00ebt, me t\u00eb cil\u00ebt ishte n\u00eb lidhje. K\u00ebshtu Esadi, jo vet\u00ebm q\u00eb s&#8217;tregoi vullnet t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbledhur fuqi, por fshehu edhe nj\u00eb sasi arm\u00ebsh e municionesh q\u00eb u nis\u00ebn nga Durr\u00ebsi p\u00ebr n\u00eb jug\u00eb, dhe q\u00eb nuk arrit\u00ebn kurr\u00eb !<br>Kur pan\u00eb vendosm\u00ebrin\u00eb e Shqiptar\u00ebvet dhe forcat e tyre q\u00eb arrit\u00ebn gjer p\u00ebrpara Gjirokastr\u00ebs, qeveria greke bashk\u00eb me Zografin iu paraqit\u00ebn fuqivet t\u00eb m\u00ebdha k\u00ebrkesa m\u00eb t\u00eb zbutura, n\u00eb dukje, por q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb s&#8217;e ndryshonin aspak q\u00ebllimin dhe planin e Greqis\u00eb. Ishte nj\u00eb manev\u00ebr p\u00ebr t\u00eb fituar koh\u00eb e p\u00ebr t&#8217;a pushtuar vendin ca nga ca. Grek\u00ebt k\u00ebrkonin tani, jo autonomin\u00eb e plot\u00eb t\u00eb &#8220;Vorio-Epirit&#8221;, por nj\u00eb administrat\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr krahinat e Kor\u00e7\u00ebs e t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, t\u00eb cilat duhej t\u00eb kishin gjindarm\u00ebrin\u00eb e tyre t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej &#8220;vendasvet&#8221; dhe me oficer\u00eb grek\u00eb, nd\u00ebrsa gjuha shqipe mund t\u00eb p\u00ebrdorej bashk\u00eb me greqishten n\u00ebp\u00ebr zyrat dhe shkollat.<br>S&#8217;do mend t\u00eb kuptohet se kjo ishte tallja m\u00eb p\u00ebrbuz\u00ebse dhe m\u00eb trashamane q\u00eb i b\u00ebhej kombit shqiptar nga ana e Greqis\u00eb dhe e fuqivet t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb cilat e pranuan k\u00ebt\u00eb propozim! Qeveria shqiptare e Durr\u00ebsit e kund\u00ebrshtoi sa mundi, po kush i pyeste Shqiptar\u00ebt? T\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb e Evrop\u00ebs e ndjenin t&#8217;af\u00ebrt shp\u00ebrthimin e luft\u00ebs, dhe s&#8217;donin t&#8217;i prishnin qejfin Greqis\u00eb p\u00ebr hat\u00ebr t\u00eb Shqiptar\u00ebvet. E para ishte Italia q\u00eb e ndau politik\u00ebn e vet prej asaj t&#8217;Austro-Hungaris\u00eb n\u00eb lidhje me Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Greqin\u00eb. Duke menduar se Vidi ishte njeriu i Austris\u00eb dhe se Durr\u00ebsi u b\u00eb i k\u00ebsaj, Italia ia vuri syn\u00eb Vlor\u00ebs dhe filloi intrigat me Greqin\u00eb p\u00ebr t&#8217;i rregulluar ve\u00e7an \u00e7\u00ebshtjet midis tyre. Me politik\u00ebn e saj mistrece, qeveria e Rom\u00ebs pranoi t&#8217;i b\u00ebnte l\u00ebshime Athin\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs n\u00ebqoft\u00ebse Venizelloja i largonte trupat greke prej ishullit t\u00eb Sazanit, p\u00ebr t&#8217;i leht\u00ebsuar k\u00ebshtu Italis\u00eb pushtimin e Vlor\u00ebs n\u00eb rast nevoje. Nga ana tjet\u00ebr, Komisioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Kontrollit s&#8217;mendonte ve\u00e7 si e si t\u00eb gjente rrug\u00ebn m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, p\u00ebr t\u00eb pasur sa m\u00eb pak andralla. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb raporteve t\u00eb k\u00ebtij, fuqit\u00eb e m\u00ebdha i kumtuan Venizellos, m\u00eb 24 Prill 1914, se ato ishin gati t&#8217;iu njihnin disa t\u00eb drejta &#8220;Vorio-Epirot\u00ebvet&#8221; dhe se mund t\u00eb pranonin edhe rishikimin e vij\u00ebs s\u00eb kufirit greko-shqiptar. Cinizmi i tyre kundrejt Shqip\u00ebris\u00eb s&#8217;kish si t\u00eb shkonte m\u00eb tutje, kur e dim\u00eb se ato vet\u00eb i kishin njohur ata kufij si t\u00eb pac\u00ebnuarsh\u00ebm, n\u00eb vendimet e Konferenc\u00ebs s\u00eb Londr\u00ebs dhe n\u00eb statutin organik q\u00eb Komisioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Kontrollit i dha shtetit shqiptar m\u00eb 10 Prill t&#8217;atij viti.<br>Qeveria e Durr\u00ebsit me Princ Vidin s&#8217;pat\u00ebn se \u00e7&#8217;t\u00eb b\u00ebnin ve\u00e7se t&#8217;ia linin n\u00eb dor\u00eb Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit rregullimin e \u00e7\u00ebshtjevet shqiptaro-greke. Komisioni shkoi n\u00eb Korfuz ku, pas nj\u00eb jav\u00eb bisedimesh me &#8220;p\u00ebrfaq\u00ebsonj\u00ebsit e Vorio-Epirit&#8221;, n\u00ebnshkroi, m\u00eb 17 Maj 1914, Protokollin e Korfuzit, ose protokollin e turpit, i cili, sipas shprehjes s&#8217;antarit britanik t&#8217;atij Komisioni, Sir Harry Lamb, &#8220;nuk bazohej n&#8217;asgj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e prandaj, logjik\u00ebrisht, duhej hedhur n\u00eb shport\u00ebn e plehravet&#8221;. Harry Lamb e kuptoi se Komisioni i Kontrollit, n\u00eb Korfuz, e b\u00ebri marr\u00ebveshjen me p\u00ebrfaq\u00ebsonj\u00ebs t\u00eb qeveris\u00eb greke dhe jo t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jug\u00ebs, si\u00e7 paraqitej komedia.<br>Sipas Protokollit t\u00eb Korfuzit, dy prefekturat Kor\u00e7\u00eb e Gjirokast\u00ebr, ndon\u00ebse formalisht b\u00ebnin pjes\u00eb me shtetin shqiptar, do t\u00eb kishin nj\u00eb administrat\u00eb m\u00eb vehte, pothuajse autonome, organizimi i s\u00eb cil\u00ebs i lihej n\u00eb dor\u00eb Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit. Gjindarm\u00ebria e k\u00ebtyre krahinave do t&#8217;ishte vendase, dhe usht\u00ebria e shtetit shqiptar, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb koh\u00eb lufte, s&#8217;do t\u00eb kishte t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb shkelte n\u00eb to. Edhe n\u00ebpun\u00ebsit e lart\u00eb do t&#8217;ishin vendas, t&#8217;em\u00ebruar sa p\u00ebr form\u00eb prej qeveris\u00eb shqiptare por me p\u00eblqimin e Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit. Komunitetet orthodokse do t\u00eb kishin nj\u00eb statut juridik t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Shkollat do t&#8217;ishin greqishte p\u00ebr t\u00eb Krishter\u00ebt, shqipja hynte si gjuh\u00eb e dyt\u00eb vet\u00ebm n\u00eb tri klas\u00ebt e para t\u00eb shkoll\u00ebs fillore. Kurse n&#8217;administrat\u00ebn do t\u00eb p\u00ebrdor\u00ebshin t\u00eb dyja gjuh\u00ebt. Zbatimi i p\u00ebrmbajtjes s\u00eb Protokollit do t&#8217;ishte n\u00ebn garantin\u00eb e fuqivet t\u00eb m\u00ebdha. Protokolli hynte n\u00eb fuqi pasi t\u00eb ratifikohej prej qeveris\u00eb shqiptare, prej &#8220;qeveris\u00eb vorio-epirote&#8221; dhe prej gjasht\u00eb fuqivet t\u00eb m\u00ebdha.<br>Qeveria shqiptare nuk desh t&#8217;a ratifikonte Protokollin e Korfuzit, i cili, si shum\u00eb vep\u00ebrime t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebtij lloji, tregonte m\u00ebnyrat e neveritshme t\u00eb fuqivet t\u00eb m\u00ebdha kundrejt popujvet t\u00eb vegj\u00ebl e t\u00eb pamprojtje. P\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur Italin\u00eb, q\u00eb lozi rolin m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt n&#8217;ato bisedime, qeveria greke, pas ca dit\u00ebsh, e l\u00ebshoi ishullin e Sazanit.<br>\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Kur pan\u00eb se Rebel\u00ebt e hodh\u00ebn vendin n\u00eb rr\u00ebmuj\u00eb, Grek\u00ebt e shkel\u00ebn menj\u00ebher\u00eb Protokollin e Korfuzit edhe u derdh\u00ebn mbi krahinat e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jug\u00ebs si eg\u00ebrsira t&#8217;etshme p\u00ebr gjak e mish njeriu. N\u00eb nj\u00eb t&#8217;ashtuquajtur &#8220;kongres panepirot&#8221; q\u00eb mbajt\u00ebn n\u00eb Delvin\u00eb, m\u00eb 6 Korrik, p\u00ebr t\u00eb ratifikuar Protokollin e Korfuzit, Grek\u00ebt e &#8220;qeveris\u00eb&#8221; s\u00eb Zografit vendos\u00ebn jo vet\u00ebm t&#8217;i k\u00ebrkonin t\u00eb tjera kushte Komisionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kontrollit, po edhe t\u00eb hynin me usht\u00ebri n\u00eb tokat e shtetit shqiptar, p\u00ebr t\u00eb mprojtur gjoja Orthodoksit e &#8220;persekutuar&#8221; prej Mysliman\u00ebvet. At\u00ebhere kriminel\u00ebt e &#8220;kompanivet t\u00eb shenjta&#8221;, bandat e Orthodoksvet grekoman\u00eb dhe nj\u00ebsi t\u00eb rregullta t&#8217;usht\u00ebris\u00eb greke ran\u00eb si stuhi e vdekjes mbi Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs duke djegur e vrar\u00eb \u00e7&#8217;gjenin p\u00ebrpara, burra, gra, f\u00ebmij\u00eb e pleq. Shqiptar\u00ebt provuan t&#8217;iu b\u00ebnin q\u00ebndres\u00eb n\u00eb Tepelen\u00eb, Kolonj\u00eb, Skrapar e Tomorric\u00eb, por u thyen prej rrebeshit. K\u00ebshtu filloi shp\u00ebrngulja e popullsis\u00eb myslimane n\u00eb mas\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur shp\u00ebtim n\u00eb pjes\u00ebt e pashkelura t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Rrethet e Tepelen\u00ebs, Dang\u00ebllis\u00eb, Leskovikut, Kolonj\u00ebs, u zbraz\u00ebn pothuajse krejt; popullsia e tyre, me dhjetra mij\u00eb, zbriti n\u00eb drejtim t\u00eb Vlor\u00ebs. Grek\u00ebt ose &#8220;Vorio-Epirot\u00ebt&#8221; arrit\u00ebn gjer n\u00eb Berat. N\u00eb furin\u00eb e k\u00ebtij shp\u00ebrthimi barbar, dogj\u00ebn shkrumb e hi 314 fshatra mysliman\u00ebsh. T\u00eb vrar\u00ebt mizorisht nuk num\u00ebroh\u00ebshin. Kush u kap, u ther pa m\u00ebshir\u00eb. Nj\u00ebqind Shqiptar\u00eb mysliman\u00eb me gra e f\u00ebmij\u00eb ishin mbyllur n\u00eb kish\u00ebn e Hormov\u00ebs, duke kujtuar se atje do t\u00eb gjenin mprojtje; por bandat e Zografit i vran\u00eb q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, pa kursyer as nj\u00eb grua, as nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb. Nj\u00eb dram si ky ngjau n\u00eb Panarit t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs ku u ther\u00ebn si bag\u00ebti 24 burra, e n\u00eb shum\u00eb fshatra t\u00eb tjera. I t\u00ebr\u00eb ai vend u b\u00eb nj\u00eb ikni-kush-do-t\u00eb-shp\u00ebtoj\u00eb-gjall\u00eb !<br>Mizorit\u00eb q\u00eb punuan Grek\u00ebt n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e jug\u00ebs u d\u00ebgjuan gjer n&#8217;Evrop\u00eb. N\u00eb Lond\u00ebr, Markezi Lansdowne ngriti z\u00ebrin kund\u00ebr Greqis\u00eb n\u00eb Dhom\u00ebn e Lordavet, duke e paditur at\u00eb p\u00ebr krimet, djegiet dhe mizorit\u00eb m\u00eb t\u00eb neveritshme kundrejt Shqiptar\u00ebvet. Nd\u00ebrsa miku i vlefsh\u00ebm i Shqip\u00ebris\u00eb, Aubrey Herbert, protestoi me t\u00eb nj\u00ebjtin shpirt n\u00eb Dhom\u00ebn e Komunevet. Ky k\u00ebndoi p\u00ebrpara deputet\u00ebvet edhe nj\u00eb let\u00ebr q\u00eb kishte marr\u00eb nga nj\u00eb miku i tij filogrek, d\u00ebshmonj\u00ebs me sy i ngjarjevet t\u00eb tmerrshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, i cili shkruante: &#8220;Vajtimi i gravet, ul\u00ebrimat e f\u00ebmij\u00ebvet dhe t\u00eb foshnjavet t\u00eb njoma n\u00eb gji t\u00eb m\u00ebmavet \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja m\u00eb rr\u00ebnqeth\u00ebse q\u00eb kam par\u00eb, ndon\u00ebse kam par\u00eb shum\u00eb llahtari t\u00eb tjera n\u00eb jet\u00ebn time&#8221;. Por ministri britanik i Pun\u00ebve t\u00eb Jasht\u00ebme, Edward Grey, s&#8217;kishte nge t\u00eb merrej me k\u00ebsi gj\u00ebrash t\u00eb vogla! Ai i gjente t\u00eb k\u00ebnaqshme deklaratat zyrtare t&#8217;Elefteri Venizellos, t\u00eb cilat kishin aq vleft\u00eb sa t\u00eb lehurat e nj\u00eb qeni.<br>Refugjat\u00ebt e shp\u00ebrngulur prej krahinavet t\u00eb jug\u00ebs arrit\u00ebn numrin nj\u00ebqind mij\u00eb. Populli i rrethevet t\u00eb Beratit e t\u00eb Vlor\u00ebs ndau kafshat\u00ebn e buk\u00ebs me k\u00ebta t\u00eb mjer\u00eb, por s&#8217;kishte se \u00e7&#8217;t&#8217;iu jepte. M\u00eb n\u00eb fund, kjo turm\u00eb njer\u00ebzore, e ur\u00ebt, e xhveshur e n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb pap\u00ebrshkruarshme, zuri vend n&#8217;ullishtat e Vlor\u00ebs, ku u tha e u tret nga uria, nga s\u00ebmundjet. Qeveria e Durr\u00ebsit b\u00ebri thirrje p\u00ebr ndihma n&#8217;Evrop\u00eb pran\u00eb organizatavet t\u00eb Kryqit t\u00eb Kuq e t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebtij lloji, por askush s&#8217;u shqet\u00ebsua p\u00ebr t\u00eb ndihmuar Shqiptar\u00ebt. P\u00ebrpara k\u00ebsaj tragjedie, qeveria e Durr\u00ebsit i k\u00ebrkoi Zografit q\u00eb t\u00eb lejonte k\u00ebthimin e k\u00ebtyre refugjat\u00ebve n\u00ebp\u00ebr vatrat e tyre, ndon\u00ebse t\u00eb djegura, duke i siguruar se nuk do t\u00eb p\u00ebrndiq\u00ebshin. Por ai s&#8217;ishte ngopur akoma me kufoma Shqiptar\u00ebsh, prandaj nuk e pranoi k\u00ebrkes\u00ebn. Vendi ishte rr\u00ebnuar prej tre-kat\u00ebr vjet lufte t\u00eb paprer\u00eb. Tokat kishin mbetur t\u00eb papunuara. Viti 1915 qe nj\u00eb vit zie i tmerrsh\u00ebm. Drithi qe fare i pak\u00ebt, dhe importimi u b\u00eb i pamundur me plasjen e Luft\u00ebs bot\u00ebrore. Popullsia, n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jug\u00ebs, zu t\u00eb vdiste urie. Tek t\u00eb mjeruar\u00ebt e Ullishtavet t\u00eb Vlor\u00ebs, p\u00ebrve\u00e7 uris\u00eb dhe t\u00eb ftohtit, u p\u00ebrhap\u00ebn epidemit\u00eb, q\u00eb korr\u00ebn si me drap\u00ebr t\u00eb m\u00ebdhenj e t\u00eb vegj\u00ebl, me mij\u00ebra e mij\u00ebra burra, gra e f\u00ebmij\u00eb. Nj\u00eb pjes\u00eb e atyre q\u00eb shp\u00ebtuan, emigroi n\u00eb Turqi e gjetk\u00eb. Drami i popullit shqiptar ka fort pak shembuj n\u00eb historin\u00eb e bot\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p><br><em>Marr\u00eb nga libri \u00ab\u00a0Vendi q\u00eb z\u00eb Sk\u00ebnderbeu n\u00eb historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb\u00a0\u00bb t\u00eb Prof. Abas Ermenjit<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sh\u00ebnim: <\/strong>Protokolli i Korfuzit u anullua nga Konferenca e Ambasador\u00ebve n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1921.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Abas Ermenji Pas caktimit t\u00eb kufijvet me Protokollin e Firenc\u00ebs, m\u00eb 17 Dhjetor 1913, fuqit\u00eb e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,2],"tags":[247,199,248,246],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1136"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1140,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1136\/revisions\/1140"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ballikombetar.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}